26 May 2017

News Flash

निर्बंधी किरटेपणाच्या पलीकडे..

चांगलं असतं मधे मधे तुलना करीत राहणं.

गिरीश कुबेर | Updated: May 20, 2017 8:11 AM

चांगलं असतं मधे मधे तुलना करीत राहणं. अर्थातच तुलना करायची ती आपल्यापेक्षा सरस असेल त्याच्याशी. म्हणजे मग आपल्याला कुठे जायचंय, किती अंतर राहिलंय वगरेचं भान येत राहतं. अशा तुलनेसाठी चांगलं एक कारण मिळालंय.

गेल्या आठवडय़ात भारतीय भांडवली बाजाराचा निर्देशांक ३० हजारांचा टप्पा पार करून पुढे गेला. विक्रमच तो. किती टाळ्या वाजवल्या आपण. त्याच्या आधी एखाददोन दिवस दुसरा एक विक्रम झाला. तो अमेरिकेत. त्या आठवडय़ात अ‍ॅपल कंपनीची मार्केट कॅप.. म्हणजे भांडवली बाजारातलं मूल्य. (कंपनीने जारी केलेल्या समभागांची संख्या गुणिले समभागाचा दर म्हणजे मार्केट कॅप) तब्बल ८०४ बिलियन डॉलर्स इतक्या प्रचंड टप्प्यावर जाऊन पोहोचलं.

म्हणजे ८०,४०० कोटी डॉलर्स. रुपयांत मूल्यांतर केलं तर ही रक्कम होते ५२,२६,००० कोटी रुपये इतकी. अ‍ॅपल ही अवघ्या दहा वर्षांची कंपनी. तिच्या आधी एक्झॉन मोबिल या जगातल्या सगळ्यांत मोठय़ा खासगी तेल कंपनीचा असल्या आकडेवारीत पहिला क्रमांक असायचा. पण गेल्या दीडेक वर्षांत तेलाचे भाव जसजसे घसरत गेले तसतसं या कंपनीचं मूल्यही कमी होत गेलं. त्यानिमित्तानं जगात पहिल्यांदाच एखाद्या उत्पादक कंपनीनं तेल कंपनीला मागे टाकलं. असो. मुद्दा तो नाही.

पण यातला नवीन भाग हा की, ज्या दिवशी अ‍ॅपलनं हा बाजारपेठी मूल्याचा उच्चांक गाठला त्या दिवशी अ‍ॅपलची किंमत ही आपल्या समस्त सेन्सेक्सच्या बाजारमूल्यापेक्षाही अधिक होती. आपल्या समग्र सेन्सेक्सचं बाजारमूल्य होतं ५२,१५००० कोटी रुपये आणि एकटी अ‍ॅपल आहे ५२,२६,००० कोटी रुपये इतक्या किमतीची. अ‍ॅपलची किंमत त्यामुळे अर्थातच आपल्याकडे सेन्सेक्स तयार करण्यासाठी आधाराला घेतल्या जाणाऱ्या ३० कंपन्यांच्या एकत्रित मूल्यापेक्षाही अधिक होते. म्हणजे या ३० कंपन्यांचं मूल्य एकत्र केलं तरी अ‍ॅपलचं पारडं जडच राहिलं असतं.

अर्थातच अ‍ॅपल ही अमेरिकेतल्या भांडवली बाजारातली क्रमांक एकची कंपनी. मोस्ट व्हॅल्यूड कंपनी. या अ‍ॅपलच्या गल्ल्यात आजमितीला वट्ट रोकड रक्कम आहे २४,००० कोटी डॉलर्स इतकी प्रचंड. म्हणजे साधारण १५,६०,००० कोटी रुपये. आपल्याकडच्या तीन सर्वाधिक मौल्यवान कंपन्या आहेत टीसीएस, रिलायन्स इंडस्ट्रीज आणि एचडीएफसी बँक. या तिघांचं एकत्रित मूल्य आहे २०,००० कोटी डॉलर्स. म्हणजे १३,००,००० कोटी रुपये. याचा अर्थ अ‍ॅपलच्या गल्ल्यातली निव्वळ रोकड ही भारतातल्या तीन सर्वात मोठय़ा कंपन्यांच्या मार्केट कॅप.. बाजारमूल्यापेक्षाही अधिक आहे. म्हणजे उदाहरणार्थ अ‍ॅपलनं भारतातल्या सर्वाधिक मौल्यवान कंपन्यांचे सर्व समभाग विकत घ्यायचं ठरवलं तर त्यांची किंमत रोकडीत मोजूनही दोनेक लाख कोटी रुपये अ‍ॅपलच्या गल्ल्यात शिल्लक राहतील. हे फक्त आपल्या आकारासाठीच लाजिरवाणं आहे असं नाही. तर जनरल इलेक्ट्रिक.. म्हणजे जीई.. नावाच्या आतापर्यंत जगातल्या महाकाय कंपनीच्या एकत्रित मूल्यापेक्षाही अ‍ॅपलकडची रोकड अधिक आहे. गेल्या एकाच वर्षांत अ‍ॅपलनं आपल्या या निव्वळ रोख शिलकी रकमेत १,००० कोटी डॉलर्स.. साधारण ६५ हजार कोटी रुपये.. इतकी भर घातली. हे इतकंच नाही.

अ‍ॅपलचं मूल्य हे ब्राझील, मलेशिया, सिंगापूर वगरे देशांच्या अर्थव्यवस्थेच्या मूल्यापेक्षाही अधिक आहे. ब्राझीलची मार्केट कॅप आहे ७९,५००० कोटी डॉलर्स इतकी, रशियाची ५६,००० कोटी डॉलर्स, तर सिंगापूरची आहे ५३,३०० कोटी डॉलर्स. आणि या सगळ्यांच्या वर एक साधा फोन, संगणक बनवणाऱ्या कंपनीचं मूल्य ८०,४०० कोटी डॉलर्स आणि समजा, अ‍ॅपल हा एक देश समजला तर? तर ती आजमितीला जगातली १९ व्या क्रमांकाची अर्थव्यवस्था असेल. पश्चिम आशिया, आफ्रिका वगरे खंडांतले अनेक देश असे आहेत की, त्यांची अर्थव्यवस्था अ‍ॅपलपेक्षाही लहान आहे. म्हणजे तसंच ठरवलं तर अ‍ॅपल हे देश ‘विकत’ घेऊ शकेल.

पण समजा, अ‍ॅपलच्या जोडीला जगातल्या पहिल्या पाच कंपन्या एकत्र केल्या तर काय चित्र असेल?

या कंपन्या आहेत अ‍ॅमेझॉन (४५,५०० कोटी डॉलर्स), अल्फाबेट.. म्हणजे गुगल.. (६४,८०० कोटी डॉलर्स), मायक्रोसॉफ्ट (५२,८०० कोटी डॉलर्स) आणि सगळ्यांत लहान म्हणजे फेसबुक (४१,९०० कोटी डॉलर्स). या सगळ्या कंपन्यांचं एकत्रित बाजारमूल्य आहे २,८५,५०० कोटी डॉलर्स इतकं महाकाय. कळविण्यास अत्यंत खेद होतो की, या पाच कंपन्यांचं एकत्रित मूल्य हे भारताच्या सकल राष्ट्रीय उत्पन्नापेक्षाही अधिक आहे.

पण हे संख्यापुराण सांगणं हा काही या लेखाचा हेतू नाही. अनेकांना ही आकडेवारी माहीतदेखील असेल. तेव्हा लक्षात घ्यायचा तो संख्यांमागचा अर्थ. एरवीही तसा इतक्या मोठय़ा संख्यांशी आपला.. म्हणजे भारतीयांचा.. संबंध येण्याची शक्यता कमीच. तेव्हा आधीच आपण आपला अर्थ लक्षात घेण्याचा शहाणपणा दाखवलेला बरा. तर काय आहे हा अर्थ?

वरच्या पाचही कंपन्यांकडे नुसती नजर जरी टाकली तरी लक्षात येईल की, या पाचही कंपन्या नवअर्थकाळातल्या आहेत. खनिज तेल, दूरसंचार, रेल्वे, मोटारी, प्रचंड औद्योगिक सामग्री वगरे तयार करणाऱ्या कंपन्या इतके दिवस आघाडीवर असायच्या. स्टॅण्डर्ड ऑइल, एक्झॉन, एटीअ‍ॅण्डटी, जनरल मोटर्स वगरे. आता ते सगळं मागे पडलंय.

मुद्दा क्रमांक दोन. वरच्या पाचही कंपन्या या पहिल्या पिढीच्या आहेत. म्हणजे बिल गेट्सच्या आधी मायक्रोसॉफ्ट कंपनीच नव्हती, स्टीव्ह जॉब्सच्या आधी अ‍ॅपल नव्हती आणि जेफ बेझोस याच्या आधी अ‍ॅमेझॉन म्हणजे फक्त नदीच होती. अर्थातच लॅरी पेज किंवा मार्क झुकेरबर्ग यांच्या आधी ना गुगल होती ना फेसबुक. म्हणजेच आज जगातल्या अर्थव्यवहारावर नियंत्रण असणाऱ्या या कंपन्या या कालच्या पोराटोरांनी तयार केलेल्या आहेत.

मुद्दा क्रमांक तीन. या सर्व कल्पना आहेत. म्हणजे होत्या. याचा अर्थ अमुकअमुक पद्धतीनं संगणक चालायला हवेत असं गेट्स याला वाटलं, नवीन फोन, संगणक, आयपॅड या सगळ्या स्टीव्ह जॉब्सच्या डोक्यातल्या कल्पना होत्या. आज भारतातल्या खेडोपाडय़ांत वाहणारा अ‍ॅमेझॉनचा प्रवाह हा आधी जेफ बेझोसच्या डोक्यात वाहिला. इंटरनेटच्या माहिती महाजालातलं गुगलचं शोधयंत्र वा संगणकानं एकमेकांना जोडणारा फेसबुक ही पेज वा झुकेरबर्ग यांची केवळ कल्पना होती. ती त्यांनी प्रत्यक्षात आणली आणि जगानं तोपर्यंत कल्पनाही केली नव्हती अशी उत्पादनं त्यांनी दिली.

मुद्दा क्रमांक चार. या पाचही कंपन्या एकाच भूमीत जन्मलेल्या आहेत. ती म्हणजे अर्थातच अमेरिका. पण त्यातही लक्षात घ्यावी अशी बाब म्हणजे त्या कंपन्यांना जन्माला घालणारे हे सर्वच मूळ अमेरिकींच्या पोटी जन्माला आलेले नाहीत. स्थलांतरितांची मुलं ही. त्यांनी अमेरिकेला आपलं म्हटलं आणि अमेरिकेनं त्यांना झिडकारलं नाही. उलट सामावूनच घेतलं. आपल्यातलंच मानलं.

मुद्दा क्रमांक पाच. आता तरी कल्पनाशक्तीला महत्त्व द्यायला शिकायला हवं. आईनस्टाईन म्हणायचा, ‘ज्ञानापेक्षाही कल्पनाशक्ती महत्त्वाची. ज्ञानाला मर्यादा असतात, कल्पनेला नाही’. म्हणजे ज्ञान आहे, पण त्याचं काय करायचं हेच माहीत नसेल तर काय उपयोग..? तेव्हा ज्ञान कमी असलं तरी चालेल एक वेळ, पण चांगली कल्पनाशक्ती हवीच हवी.

मथितार्थ : कल्पनाशक्तीला मुक्त वाव द्यावा.

पण तो द्यायचा म्हणजे हे खाऊ नको, तिथे  पिऊ नको, या वेळेला उभा राहा, त्या वेळेला बसू नको, अमुकतमुक की.. असं कानावर आलं रे आलं की ‘जय’ म्हण. असे कसलेही र्निबध नाही घालता येत.

कारण निर्बंधी समाजाची संतती किरटीच असते..

 

गिरीश कुबेर

girish.kuber@expressindia.com

Twitter: @girishkuber

 

First Published on May 20, 2017 4:56 am

Web Title: bill gates jeff bezos larry page mark zuckerberg
  1. A
    Aditya
    May 22, 2017 at 9:49 am
    भोंगळ कार्यपद्धती असणाऱ्या शिक्षणसांस्टज पदव्या हॅन्डबिला सारख्या वाटत सुटतात अनेक शिक्षण संस्था या वैचारिक डबकं झाल्या आहेत याचीच हि परिणीती. डोळ्यात अंजन घालणारा लेख. लेखनाचा अर्थ व्यापक रूपात घेतला तर समजण्यास अडचण येणार नाही.
    Reply
    1. S
      Somnath
      May 21, 2017 at 8:35 pm
      चोराच्या मनात चांदणे.दुसऱ्याच्या विचारांच्या प्रतिक्रिया प्रसिद्ध करायला सुद्धा कुबेरी आडवळणी. वेळ गेल्यानंतर लेख कोणी वाचणार नाही म्हणून आलेल्या प्रतिक्रिया. टिनपाट विचारांच्या लेखनास सुज्ञ वाचकांचा सलाम.एवढा अभ्यास करून एका प्रादेशिक पत्रकारिता करणाऱ्या वृत्त पत्राचा संपादक एक दोन वर्षे नवीन न्यूज चॅनेल मध्ये नोकरी करणाऱ्या 9पोराटोरांच्या) पेक्षा कमी कसा याचा स्वतः ज्ञानाचे रिते भंडार उधळणाऱ्यानी लक्षात घ्यावे मग तमाम भारतीयांचा मोदीद्वेषातून अपमान केला तरी चालेल.
      Reply
      1. R
        Ramdas Bhamare
        May 21, 2017 at 6:44 pm
        आता तर किरटी संतती निर्माण करण्यासाठी गर्भसंस्कार कि काय ते सुरु झाले आहे म्हणे !
        Reply
        1. R
          raj
          May 21, 2017 at 5:11 pm
          अशाच कल्पनाशक्तीला दिशा मिळवून देण्यासाठी मोदींनी स्टार्ट अप योजना आणि मुद्रा योजना सुरु केली आहे. तिचा फायदा अनेक तरुण घेत आहेत याचीही माहिती दिली असती तर पेन तुटला नसता तुमचा. मोदींमुळे भारतात सुद्धा अशाच अवाढव्य कंपन्या निर्माण होतील अशी आशा आहे. काँग्रेस ने फक्त लुटण्यातच धन्यता मानली. देश गेला उडत.
          Reply
          1. प्रसाद
            May 21, 2017 at 12:45 pm
            अग्रलेखातील 'मेसेज' खरा आहेच, पण त्याबरोबर दुसरी बाजूही लक्षात घेणे गरजेचे आहे. १) कल्पनाशक्तीला मुक्त वाव द्यायचा म्हणजे ज्यात त्यात निर्बंध घालण्याची सवय चालत नाही. परंतु त्याचबरोबर अमेरिकेत आहेत ते कायदे अत्यंत कठोरपणे राबवले जातात. एखाद्या धर्माच्या वा वंशाच्या माणसांच्या 'भावना दुखावतील' म्हणून कायद्याला कोणी थांबवत नाही. 'कायद्यापासून मुक्ती' कोणालाच नसते आणि त्यात खोडा विरोधी पक्षसुद्धा घालत नाही. २) फेसबुक, गुगल, वा अ‍ॅमेझॉन यांचा नफा त्यांच्या आकाराच्या मानाने नगण्य असतो. कित्येक वेळा तर नफा नसतोच. हा उद्योग नेमका कोण आणि कोणत्या उद्देशाने करत आहे हा प्रश्न महत्वाचा आहे. ३) बुडबुडे जाणीवपूर्वक तयार करणे आणि फुगवणे ह्याला अमेरिका अपवाद नाही. अनेक आंतरराष्ट्रीय जाणकार सुद्धा त्यात वाहवत जातात आणि मग एखाद्या दिवशी टाचणी लागली की हे सर्व कसे मुळातच तकलादू होते यावरही खूप लिहिले जाते!
            Reply
            1. R
              rajendra
              May 21, 2017 at 9:13 am
              हा लेख नेहमीप्रमाणेच कूबेरी कुच्कट व भुक्कड भावाने गूगल माहिती पेष्ट करुन लिहिला गेला आहे. मुळात ह्याना हेच लक्षात घेता येत नाही की कुठल्याही अमूर्त कल्पनेचा सत्यातला अविष्कार मार्ग हा निर्बंधात्मकच असावा लागतो आणि हा मार्ग निर्बंधी समाजाची संततीच अं ात आणतात हेच ह्या यशस्वी कंपन्या आपंल्या भारतीय कर्मचारी वर् ्वारे सिद्ध करीत आहेत ! मोदिजी हेच तत्व मेक इन इंडिया द्वारे भारतात घडवु पहात आहेत. आता तरी आपल्या मोदी द्वेषाने काळपट पडलेल्या मनावर काही प्रकाश पडेल अशी आशा आहे !!
              Reply
              1. R
                rajendra
                May 21, 2017 at 9:07 am
                लेख नेहमीप्रमाणेच कूबेरी कुच्कट व भुक्कड भावाने गूगल माहिती पेष्ट करुन लिहिला गेला आहे. मुळात ह्याना हेच लक्षात घेता येत नाही की कुठल्याही अमूर्त कल्पनेचा सत्यातला अविष्कार मार्ग हा निर्बंधात्मकच असावा लागतो आणि हा मार्ग निर्बंधी समाजाची संततीच अ ात आणतात हेच ह्या यशस्वी कंपन्या आपंल्या भारतीय कर्मचारी वर् ्वारे सिद्ध करीत आहेत ! मोदिजी हेच तत्व मेक इन इंडिया द्वारे भारतात घडवु पहात आहेत. आता तरी आपल्या मोदी द्वेषाने काळपट पडलेल्या मनावर काही प्रकाश पडेल अशी आशा आहे !!
                Reply
                1. S
                  Somnath
                  May 20, 2017 at 11:03 pm
                  फक्त दोन प्रतिक्रिया.मी चार पाच प्रतिक्रिया देऊन सुद्धा एक हि नाही मग तुमचे टिनपाट विचार वाचकांच्या माथी मारतांना तुम्हाला बोचरी प्रतिक्रिया का डाचते.थुकरट विचारांचा कुबेरी रिता बालबौद्धिक ज्ञान भंडार. ज्याला दुसऱ्याच्या प्रतिक्रिया जिव्हारी लागतात त्यांनी अमोल लेखणीचा वाचकां ित अपमान करू नये. ा माहित आहे माझ्या प्रतिक्रिया वाचकांपर्यंत पोहचणार नाहीत याची तुम्ही काळजी घेतली तरी पण तुमच्या पर्यंत त्या जरूर पोहचतात
                  Reply
                  1. S
                    Shriram Bapat
                    May 20, 2017 at 5:06 pm
                    असल्या तुलनांना खरोखर काही अर्थ आहे का ? अश्या तुलना देश पातळीवरसुद्धा होऊ शकतात . जसे , देशातील सर्व आदिवासींच्या एकत्रित उत्पन्नपेक्षा एकट्या अंबानींचे उत्पन्न जास्त आहे. किंवा एक्सप्रेस समूहाच्या सर्व संपादकांच्या एकत्रित पगारापेक्षा अर्णब गोस्वामींचे एकट्याचे उत्पन्न जास्त आहे वगैरे वगैरे. तसेच ह्या भरपूर उलाढाल करून भरपूर उत्पन्न कमावणार्यांना सतत ताण-तणाव. त्यांना सुख कुठे असते ? सुखी माणसाचा सदरा शोधणाऱ्या राजाला जेव्हा सुखी माणूस सापडतो तेव्हा त्या माणसाकडे सदराच नसतो हे उघड होते. दुसरा मुद्दा कल्पना शक्तीचा. आपल्या हजारो वर्ष जुन्या पुराणात क्षेपणास्त्रे, विमानप्रवास ह्यांची वर्णने आढळतात. त्याचा उल्लेख केला की हेच लेखक हे संघाचे पिल्लू, पुरावे द्या वगेरे निर्बंध घालतात.परिणामस्वरूप अकल्पक विद्यार्थी पिढी निपजते. त्यावरही मात करून पतंजलीने ऍपल खरेदी करण्याची तयारी दाखवली तेव्हा न न होऊन ट्रम्प महाशयांनी शंभर टक्के स्टॅम्प ड्युटी लागेल अशी जाचक अट घातली. तीही मान्य केली पण करार अमेरिकेत होईल आणि रामदेव बाबानी सूट-बूट-टाय लावून आले पाहिजे ही अट मान्य करणे अशक्य.
                    Reply
                    1. S
                      Somnath
                      May 20, 2017 at 4:44 pm
                      खोटारड्यापणाचा कळस तीस चाळीस वर्षांपूर्वीची कंपनी असणारी ऍपल फक्त नाव बदलेले वर्ष सांगून टिनपाट विचारांचे संपादक साहेब नेहमीप्रमाणे कुबेरी ज्ञानाचा रिता खजिना द्वेषमूलक लेख लिहून वाचकांना भ्रमित करत आहे.ऍपल सोडून सगळे जग व भारतीय नालायक आहे ती नालायकी मोदींच्या नावाने चमचाभर पाण्याने अंघोळ करून काय सिद्ध करू पाहत आहे हे स्वतःलाही समजत नाही. आज दिलेल्या तिखट प्रतिक्रिया चांगल्याच मिरची दिल्यासारख्या झोम्बल्यामुळे प्रसिद्ध करत नाही मात्र महान थुकरट विचार वाचकांच्या माथी मारून किरकिरकरून किरटेपणाच्यापलीकडे संपादक साहेबांची दृष्टी समाज मनात कधीच डोकावत नाही.
                      Reply
                      1. S
                        Somnath
                        May 20, 2017 at 4:23 pm
                        महान थुकरट विचारवंत विचारांची उधळण कशासाठी आणि कोणावर घसरण्याची केली आहे ते कळते. एका प्रादेशिक वृत्तपत्राच्या संपादकांनी उपदेशाचे ढोस पाजण्याऐवजी त्यांनी निदान "लोकसत्ताला" एक अग्रगण्य निःपक्ष वृत्तपत्र बनवून दाखवावे.काँग्रेसने जो काय भ्रष्टाचार केला त्या संख्या भारतीय विसरले नाहीत मात्र संपादक विसरले वाटते. मोदीद्वेषातून तमाम भारतीयांना टोमणे मारण्याचा दाखवलेला शहामृगी शहाणपणा कुबेरी (कुर ी व किरकिरे) ज्ञानाचा भांडार किती कोत्यावृत्तीचा आहे हे स्पष्ट जाणवते कारण स्वयं घोषित ज्ञान पाजळणारी, वळचणीला पडून राहण्याची सवय असललेली कोत्या लेखणीची संतती किरटीच असते.
                        Reply
                        1. S
                          Sharad Marathe
                          May 20, 2017 at 10:41 am
                          नेहमीप्रमाणेच माहितीपूर्ण लेख. पण अँपल फक्त 10 वर्षांची कंपनी हे काही समजले नाही. ा वाटते अँपल जवळ जवळ साडेतीन दशके जुनी कंपनी असावी.
                          Reply
                          1. D
                            dinesh chawade
                            May 20, 2017 at 5:23 am
                            bhartat kalpana shakti bharpur ahe pan jodila andhvishvas,varnabhed ,jtiyavad hi ahe . dyanachi tyamulech vapar karnyachi kuvat sapun jate .
                            Reply
                            1. Load More Comments