|
µÕķlÕJÕĄjÕĒ®Õ
JÕĄpÕÕ&lÕ JÕĄÕ yÕį[lÕēķ?
oķµÕÕ®³ÕÕ mkÕÕlÕb$³ÕuÕ{īÕÕlÕ
kÕ mkÕÕlÕb$³ÕÕvÕblÕj®³ÕÕ ³Õį×ÕblÕ pÕķkÕ{ķ nįlÕÕlcÕÕ PÕÕuÕķ
l³ÕÕhÕķ#ÕÕ DÕÕĘOÕJÕĄ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕĒ DÕÕlcÕnl³ÕÕ JÕĄķu³ÕÕ.
p³ÕÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕĒ DÕÕlcÕnl³ÕÕ JÕĄķu³ÕÕ l³ÕÕbvÕÕ, oķµÕÕuÕÕ
pÕiÕÕĘkÕlÕÕvÕÕ yÕUÕĒ iÕķuÕķ cnCÕčvÕ l³ÕÕb®³ÕÕ hÕlvÕÕĒbuÕÕ
mkÕÕlÕb$³ÕmÕĢÕĘvÕJÕĄÕbmÕÕjKÕķ ÕĘvÕkÕćŹÕÕĒkÕķlÕvÕ oķTvÕ l³ÕÕb®³ÕÕ
JÕĄįģįbyÕÕbvÕÕ JÕĄpÕ&cÕįJÕwlÕ JÕĄjC³ÕÕmÕÕžÕĒ JÕĄćÕĘ<ÕcÕb$ÕÕĒ
cnCÕčvÕ DÕÕhÕCÕ DÕÕiÕĻn OÕjÕkÕÕ.
ÕĘhÕĻ³Õ JÕĄćÕĘ<ÕcÕb$ÕÕĒpÕÕĒ,
`DÕÕhÕu³ÕÕhÕķ#ÕÕ oķµÕÕlÕ oįmÕjÕ ®ÕÕbiÕuÕÕ JÕĄÕ³ÕÕcÕ JÕĄćÕĘ<ÕcÕb$ÕÕĒ
DÕmÕč µÕJÕĄlÕēķ JÕĄÕ?' DÕmÕķ hÕblÕhÕĻOÕÕvÕ [Õ@. cÕvÕcÕēķnvÕ
ÕĘmÕbiÕ ³ÕÕbvÕÕĒ DÕÕhÕu³ÕÕÕĘkÕ<Õ³ÕÕĒ JÕĄÕ{uÕķuÕķ GoddiÕÕj
DÕÕÕĘCÕ DÕÕhÕu³ÕÕuÕÕ ÕĘcÕUÕuÕķuÕÕ GlJÕĄćä mÕbmÕohÕģč hÕįjmJÕĄÕj
³ÕÕcÕįUķ cÕnÕjÕä£ÕlÕÕĒuÕ DÕÕhÕu³ÕÕ ®ÕÕnl³ÕÕbhÕĻcÕÕCÕķ®Õ
cÕuÕÕnÕĒ DÕÕvÕbo PÕÕuÕÕ. DÕVÕhÕįjkÕžÕcÕb$ÕÕĒ cnCÕčvÕ DÕÕhÕCÕÕkÕj
oķµÕÕlÕÕĒuÕ 112 JÕĄēķģÕĒ pÕvÕlÕķ®ÕÕĒ kÕ JÕĄćÕĘ<ÕcÕb$ÕÕĒ
cnCÕčvÕ oķµÕÕlÕÕĒuÕ 75 JÕĄēķģÕĒ µÕķlÕÕĒkÕj DÕkÕuÕbyÕčvÕ
DÕmÕCÕÕN³ÕÕ iÕĻÕcÕÕĒCÕ pÕvÕlÕķ®ÕÕĒ pÕyÕÕyÕoÕjÕĒ ³ÕķlÕķ.
cÕÕĒ DÕÕhÕCÕ YÕÕjlÕ mÕjJÕĄÕj®Õķ hÕĻÕĘlÕÕĘvÕOÕÕĒ cnCÕčvÕ
cÕÕĒ nķ hÕ$Õ DÕÕhÕCÕÕmÕ ÕĘuÕnÕĒlÕ DÕÕnķ.
µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®³ÕÕ JÕĄpÕ&cÕÕHÕĄÕĒ®ÕÕĒ ®Õ®ÕÕ& mÕįŖ DÕmÕlÕķ
l³ÕÕ kÕķUÕĒ cÕvÕÕlÕ SJÕĄ®Õ hÕϵvÕ ³ÕķlÕēķ JÕĄÕĒ, µÕķlÕJÕĄN³ÕÕvÕķ
JÕĄēķCÕl³ÕÕnÕĒ GlhÕVÕÕ®Õķ mÕįjÕĘ#ÕlÕ JÕĄkÕ®Õ vÕmÕlÕÕvÕÕnÕĒ
lÕēķģīÕÕlÕ µÕķlÕÕĒ JÕĄŖvÕ JÕĄēķCÕlÕÕ iÕįvnÕ JÕĄķuÕÕ DÕÕnķ,
cnCÕčvÕ DÕÕhÕCÕ l³ÕÕuÕÕ JÕĄpÕ&cÕÕHÕĄÕĒ cnCÕlÕēķ? nÕĒ JÕĄpÕ&cÕÕHÕĄÕĒ
vÕmÕčvÕ mkÕÕlÕb$³ÕÕvÕblÕj DÕÕlÕÕhÕ³Õ„lÕ µÕķlÕÕĒ kÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbkÕj
mÕÕlÕl³ÕÕvÕķ pÕēķ DÕv³ÕÕ³Õ JÕĄķuÕÕ DÕÕnķ, lÕēķ očj JÕĄjC³ÕÕ®ÕÕ
JÕĄķÕĘkÕuÕkÕÕCÕÕ hÕϳÕlvÕ kÕÕ l³ÕÕ®Õķ hÕÕhÕ#ÕÕuÕvÕ cnCÕlÕÕ
³ÕķF&uÕ. iÕķu³ÕÕ lÕÕĒvÕ kÕ<ÕÕ„lÕ mÕÕlÕl³ÕÕvÕķ µÕķlÕÕĒuÕÕ
DÕÕĘOÕJÕĄ hÕlÕhÕįjkÕžÕ JÕĄķuÕÕ DÕmÕķ mÕÕbÕĘiÕlÕuÕķ pÕÕlÕķ.
ÕĘjPÕkn& yÕBJÕĄķ®³ÕÕ DÕÕoķµÕÕhÕĻcÕÕCÕķ oķµÕÕlÕÕĒuÕ SJÕĄčCÕ
hÕlÕhÕįjkÕžīÕÕhÕĢJÕĄÕĒ µÕķlÕÕĒ kÕ mÕbuÕivÕ k³ÕkÕmÕÕ³ÕÕbvÕÕ
18 ģJÕwJÕĄķ hÕlÕhÕįjkÕžÕ PÕÕuÕÕ hÕÕÕĘnpÕķ. iÕķu³ÕÕ lÕÕĒvÕ
kÕ<ÕÕ„cÕO³Õķ (2005, 2006, 2007) ³ÕÕ cÕÕhÕob[ÕvÕķ, µÕķlÕÕĒuÕÕ
2,51,391 JÕĄēķģÕĒ ©. hÕlÕhÕįjkÕžÕ JÕĄcÕÕĒ PÕÕuÕÕ DÕÕnķ.
31 cÕÕ®Õ& 2007 hÕ³Õ„lÕ (2006-07) µÕķlÕÕĒuÕÕ 2,30,180 JÕĄēķģÕĒ
©. hÕlÕhÕįjkÕžÕ PÕÕuÕÕ. SJÕĄčCÕ hÕlÕhÕįjkÕžīÕÕµÕÕĒ l³ÕÕ®Õķ
hÕĻcÕÕCÕ 12.80 ģJÕwJÕĄķ ³ÕķlÕķ. ÕĘjPÕkn& yÕBJÕĄķ®³ÕÕ cÕÕiÕ&oµÕ&JÕĄ
lÕŹkÕÕvÕįmÕÕj nÕ hÕlÕhÕįjkÕžÕ µÕķlÕÕĒuÕÕ 3,31,538 JÕĄēķģÕĒ
©. knÕ³ÕuÕÕ nkÕÕ nēķlÕÕ. iÕķu³ÕÕ SJÕĄÕ kÕ<ÕÕ&lÕ®Õ mÕjJÕĄÕjvÕķ®Õ
ÕĘouÕķu³ÕÕ DÕÕoķµÕÕhÕķ#ÕÕ 1,01,358 JÕĄēķģÕĒ ©. hÕlÕhÕįjkÕžÕ
JÕĄcÕÕĒ PÕÕuÕÕ. cÕiÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕvÕķ KÕÕmÕiÕÕĒ mÕÕkÕJÕĄÕjÕJÕĄ[ķ
pÕÕ³Õ®Õķ vÕÕnÕĒ lÕj yÕBJÕĄÕbkÕj ojēķ[ķ ģÕJÕĄÕkÕķ? JÕĄÕĒ
µÕķlÕÕĒ JÕĄjCÕķ®Õ mÕēķ[ÕkÕķ?
µÕÕmÕJÕĄÕĒ³Õ DÕnkÕÕuÕÕhÕĻcÕÕCÕķ®Õ yÕBJÕĄÕbcÕÕHÕĄ&lÕ HÕĄJÕwlÕ
57 ģJÕwJÕĄķ JÕĄpÕ&hÕįjkÕžÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕ nēķlÕēķ. ÕʵÕuuÕJÕĄ
43 ģJÕwJÕĄķ DÕLÕÕ&lÕ®Õ KÕÕmÕiÕÕĒ mÕÕkÕJÕĄÕj JÕĄjlÕÕlÕ. ÕĘjPÕkn&
yÕBJÕĄķ®ÕÕ DÕnkÕÕuÕ ÕĘJÕĄbkÕÕ KÕÕmÕiÕÕĒ mÕÕkÕJÕĄÕjÕb®³ÕÕ
JÕĄpÕÕ&®ÕÕĒ hÕįvÕj&®ÕvÕÕ JÕĄjC³ÕÕmÕÕžÕĒ ÕĘvÕOÕÕĒ ÕĘvÕcÕÕ&CÕ
JÕĄjC³ÕÕ®ÕÕĒ [Õ@. jÕOÕÕJÕĄć<CÕ JÕĄÕĘcÕģÕĒ®ÕÕĒ DÕnkÕÕuÕÕlÕ
mÕč®ÕvÕÕ, nķ hÕĻl³Õ#Õ-DÕhÕĻl³Õ#Õ hÕįjÕkÕÕ®Õ oķlÕÕlÕ. µÕÕmÕJÕĄÕdzÕ
DÕnkÕÕuÕÕhÕĻcÕÕCÕķ DÕl³ÕuhÕYÕčOÕÕjJÕĄ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbhÕĢJÕĄÕĒ
HÕĄJÕwlÕ 22.6 ģJÕwJÕĄķ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕ yÕBJÕĄÕbJÕĄ[čvÕ
JÕĄpÕ& ÕĘcÕUlÕķ. JÕĄēķCÕÕĒ cnCÕķuÕ JÕĄÕĒ iÕĻÕcÕÕĒCÕ YÕÕiÕÕblÕčvÕ
yÕBJÕĄÕbvÕÕ HÕĄÕ³ÕoÕ vÕÕnÕĒ. JÕĄÕjCÕ l³ÕÕbvÕÕ sēķģīÕÕ JÕĄpÕÕ&mÕÕžÕĒ
DÕvÕķJÕĄ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®ÕÕĒ KÕÕlÕÕĒ hÕÕnÕkÕÕĒ uÕÕiÕlÕÕlÕ.
³ÕÕcÕįUķ®Õ iÕķu³ÕÕ 10 kÕ<ÕÕ„lÕ iÕĻÕcÕÕĒCÕ YÕÕiÕÕblÕÕĒuÕ
jÕä£ÕdzÕÕĒJÕĄćlÕ yÕBJÕĄÕb®³ÕÕ µÕÕKÕÕ JÕĄcÕÕĒ nēķlÕ DÕÕnķlÕ.
oįmÕjÕĒJÕĄ[ķ mÕjJÕĄÕj®³ÕÕ DÕÕJÕĄ[ķkÕÕjÕĒhÕĻcÕÕCÕķ®Õ DÕmÕķnÕĒ
ÕĘomÕlÕķ JÕĄÕĒ, 31 cÕÕ®Õ& 2006 (2005-06) ®³ÕÕ ÕĘjPÕkn& yÕBJÕĄķ®³ÕÕ
DÕÕJÕĄ[ķkÕÕjÕĒhÕĻcÕÕCÕķ iÕĻÕcÕÕĒCÕ kÕ ÕĘvÕcÕµÕnjÕĒ (pÕķ
cÕčuÕlÕ: iÕĻÕcÕÕĒCÕ®Õ DÕÕnķlÕ) yÕBJÕĄÕbvÕÕĒ 5,27,447 JÕĄēķģÕĒ
©.®³ÕÕ žķkÕÕĒ iÕēķUÕ JÕĄķu³ÕÕ DÕÕÕĘCÕ lÕķLÕķ 2,79,218 JÕĄēķģÕĒ
©. JÕĄpÕ& ÕĘouÕķ. ³ÕÕ®ÕÕ DÕLÕ& l³ÕÕ kÕ<ÕÕĒ& iÕĻÕcÕÕĒCÕ
YÕÕiÕÕlÕu³ÕÕ 2,48,239 JÕĄēķģÕĒ ©.®³ÕÕ žķkÕÕĒ yÕBJÕĄÕbvÕÕĒ
µÕnjķ, cÕnÕvÕiÕjķ, GŠÕēķiÕ kÕÕ FlÕj$Õ kÕÕhÕju³ÕÕ. iÕĻÕcÕÕĒCÕ
YÕÕiÕÕlÕu³ÕÕ žķkÕÕĒbkÕj mÕjÕmÕjÕĒ k³ÕÕpÕoj l³ÕÕ kÕ<ÕÕĒ&
4 ģJÕwJÕw³ÕÕb®³ÕÕ DÕÕlÕ nēķlÕÕ DÕÕÕĘCÕ 12 ģJÕwJÕĄķ k³ÕÕpÕojÕvÕķ
yÕBJÕĄÕbvÕÕĒ JÕĄpÕ& ÕĘouÕķ DÕmÕu³ÕÕmÕ, ³ÕÕ žķkÕÕĒkÕj 42,195
JÕĄēķģÕĒ ©. mÕķkÕÕ ³ÕÕ iÕēķb[mÕ vÕÕkÕÕkÕj yÕBJÕĄÕbvÕÕ ÕĘcÕUÕuÕķ.
ÕĘjPÕkn& yÕBJÕĄķ®Õķ iÕknvÕ&j [Õ@. jķŗÕĒ ³ÕÕbvÕÕĒnÕĒ yÕBJÕĄÕbvÕÕ
mÕįcÕÕjķ 42,000 JÕĄēķģÕĒ ©.®ÕÕ HÕĄÕ³ÕoÕ PÕÕuÕÕ, DÕmÕķ mÕÕbÕĘiÕlÕuÕķ
DÕÕnķ. lÕēķ mÕkÕ& iÕĻÕcÕÕĒCÕ YÕÕiÕÕlÕÕĒuÕ žķkÕÕĒbkÕj®ÕÕ®Õ
nēķlÕÕ. vÕÕnÕĒlÕj yÕBJÕĄÕbvÕÕĒ pÕÕnÕĒj JÕĄjÕkÕķ JÕĄÕĒ, GŠÕēķiÕhÕlÕÕĒ
kÕ ®ÕÕbiÕuÕķ hÕiÕÕjoÕj ³ÕÕb®³ÕÕ ÕĘJÕĄlÕÕĒ žķkÕÕĒ ³ÕÕ yÕBJÕĄÕblÕ
DÕÕnķlÕ? jlvÕÕÕĘiÕjÕĒ ÕĘpÕuŌīÕÕlÕ SJÕĄÕ jÕä£ÕdzÕÕĒJÕĄćlÕ
yÕBJÕĄķvÕķ 156 JÕĄēķģÕĒ ©.®³ÕÕ žķkÕÕĒ IÕķlÕu³ÕÕ DÕÕÕĘCÕ
HÕĄJÕwlÕ 25 JÕĄēķģÕĒ ©. JÕĄpÕ& ÕĘouÕķ. ÕĘkÕµÕķ<Õ cnCÕpÕķ
jlvÕÕÕĘiÕjÕĒ ÕĘpÕunÕ cÕO³ÕkÕlÕÕĒ& yÕBJÕĄ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕ
mÕkÕÕ&lÕ pÕÕmlÕ JÕĄpÕ&hÕįjkÕžÕ JÕĄjÕĒlÕ DÕmÕlÕÕvÕÕ ³ÕÕ yÕBJÕĄķuÕÕ
ÕĘpÕuŌīÕÕlÕÕĒuÕ mÕbmLÕÕb®³ÕÕ žķkÕÕĒ vÕ ÕĘcÕUlÕÕ mkÕlÕ:uÕÕ
ÕĘcÕUÕk³ÕÕlÕ ³ÕÕmÕÕžÕĒ ³ÕÕ jÕä£ÕdzÕÕĒJÕĄćlÕ yÕBJÕĄķvÕķ iÕĢjcÕÕiÕÕ&®ÕÕ
kÕÕhÕj JÕĄķu³ÕÕ®ÕķnÕĒ mÕcÕpÕlÕķ. 1969 mÕÕuÕÕhÕÕmÕčvÕ hÕÕÕĘnuÕķ
lÕj iÕĻÕcÕÕĒCÕ YÕÕiÕÕlÕÕĒuÕ žķkÕÕĒ ³ÕÕ vÕķncÕÕĒ®Õ FlÕj JÕĄÕjCÕÕbmÕÕžÕĒ
oķµÕÕlÕ kÕÕhÕju³ÕÕ DÕÕnķlÕ. 2006 mÕÕuÕÕĒnÕĒ oķµÕÕlÕÕĒuÕ
žķkÕÕĒ kÕ hÕlÕhÕįjkÕžÕ ³ÕÕ®³ÕÕ hÕĻcÕÕCÕÕ®ÕÕĒ mÕjÕmÕjÕĒ 72.5
ģJÕwJÕĄķ nēķlÕÕĒ, l³ÕÕ®Õ kÕķUÕĒ iÕĻÕcÕÕĒCÕ YÕÕiÕÕblÕ lÕÕĒ
56.3 ģJÕwJÕĄķ DÕÕÕĘCÕ cÕnÕvÕiÕjÕlÕ 90 ģJÕwJÕĄķ nēķlÕÕĒ.
lÕÕÕĘcÕUvÕÕ[člÕ lÕj nķ hÕĻcÕÕCÕ 125 ģJÕwJÕĄķ nēķlÕķ DÕmÕķ
mÕcÕpÕlÕķ.
µÕķlÕÕĒuÕÕ SJÕĄčCÕ ÕĘJÕĄlÕÕĒ hÕlÕhÕįjkÕžÕ DÕmÕÕkÕÕ, ³ÕÕ®ÕÕ
OÕēķjCÕÕlcÕJÕĄ ÕĘkÕ®ÕÕj knÕ³ÕuÕÕ nkÕÕ. DÕÕhÕCÕ pÕÕiÕÕĘlÕJÕĄÕĒJÕĄjCÕÕ®ÕÕĒ
YÕÕ<ÕÕ yÕēķuÕlÕēķ. DÕcÕķÕĘjJÕĄķlÕ µÕķlÕÕĒ®³ÕÕ SJÕĄčCÕ
GlhÕVÕÕFlÕJÕĄÕ hÕlÕhÕįjkÕžÕ JÕĄķuÕÕ pÕÕlÕēķ. l³ÕÕ®Õ cÕÕhÕob[ÕvÕķ
2006-07 mÕÕuÕÕĒ µÕķlÕÕĒuÕÕ hÕlÕhÕįjkÕžÕ 6,56,051 JÕĄēķģÕĒ
©. knÕ³ÕuÕÕ hÕÕÕĘnpÕķ. JÕĄÕjCÕ lÕķ µÕÕmÕJÕĄÕĒ³Õ DÕÕJÕĄ[ķkÕÕjÕĒhÕĻcÕÕCÕķ
µÕķlÕÕĒ®Õķ mÕJÕĄuÕ GlhÕVÕ nēķlÕķ. lÕķ vÕmÕu³ÕÕmÕ µÕķlÕÕĒ
kÕ mÕbuÕivÕ k³ÕkÕmÕÕ³ÕÕ®ÕÕ GlhÕÕovÕ KÕ®Õ& 80 ģJÕwJÕĄķ OÕjuÕÕ
lÕjÕĒ 5,24,840 JÕĄēķģÕĒ ©. JÕĄpÕ&hÕįjkÕžÕ knÕ³ÕuÕÕ nkÕÕ
DÕÕÕĘCÕ ÕĘvÕÕʵ®ÕlÕhÕCÕķ l³ÕÕhÕķ#ÕÕ pÕÕoÕ lÕķkÕ{ķ iÕĻÕcÕÕĒCÕ
YÕÕiÕÕlÕuÕķ hÕĢmÕķnÕĒ yÕBJÕĄÕbcÕO³Õķ žķkÕÕĒ cnCÕčvÕ DÕmÕlÕÕĒuÕ.
DÕcÕķÕĘjJÕĄÕ kÕ hÕĻiÕlÕ oķµÕÕbcÕO³Õķ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®³ÕÕ GlhÕVÕÕuÕÕ
mÕbj#ÕCÕ DÕmÕlÕķ. l³ÕÕcÕįUķ yÕBJÕĄÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕ JÕĄpÕ&
oķC³ÕÕmÕÕžÕĒ hÕĻÕOÕÕv³Õ oķlÕÕlÕ. nkÕÕcÕÕvÕ, oį<JÕĄÕU,
hÕčj, jēķiÕ, JÕĄÕĒ[, vÕĢmÕÕĘiÕ&JÕĄ OÕēķJÕĄķ, yÕÕpÕÕjYÕÕkÕ,
SJÕĄjÕĒ GlhÕÕovÕ, ÕĘmÕb®ÕvÕÕ®ÕÕ hÕÕCÕÕĒhÕįjkÕžÕ kÕķUķkÕj
vÕ nēķCÕķ, mÕjJÕĄÕj®ÕÕĒ yÕouÕlÕÕĒ OÕēķjCÕķ, pÕbiÕuÕÕĒ pÕvÕÕkÕjķ
DÕÕoÕĒ iÕēķäÕĒbhÕÕmÕčvÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®³ÕÕ nēķCÕÕN³ÕÕ vÕįJÕĄmÕÕvÕÕĒuÕÕ
ÕĘkÕc³ÕÕ®Õķ mÕbj#ÕCÕ DÕmÕlÕķ. µÕķlÕÕĒ®Õķ vÕįJÕĄmÕÕvÕ nķ
SJÕĄÕ®Õ kÕķUÕĒ cÕēķžīÕÕ hÕĻcÕÕCÕÕkÕj nēķlÕ DÕmÕu³ÕÕvÕķ ÕĘkÕc³ÕÕ®ÕÕ
ÕĘkÕcÕÕ (hÕįvÕÕĘkÕ&cÕÕ) GlÕjkÕuÕÕ pÕÕlÕēķ DÕÕÕĘCÕ µÕķkÕģÕĒ
³ÕÕlÕčvÕnÕĒ vÕįJÕĄmÕÕvÕYÕjhÕÕF& vÕ PÕÕu³ÕÕmÕ µÕÕmÕJÕĄÕdzÕ
ÕĘlÕpÕēķjÕĒlÕčvÕ YÕjhÕÕF& oķC³ÕÕ®ÕÕĒ JÕĄÕ³ÕŠÕÕvÕķ lÕjlÕčo
DÕÕnķ. lÕķLÕķ µÕķlÕÕĒuÕÕ ÕĘkÕc³ÕÕ®ÕÕ nhlÕÕ, ÕĘkÕc³ÕÕ®ÕÕ
ÕĘkÕcÕÕ DÕÕoÕĒ cÕÕO³ÕcÕÕblÕčvÕ DÕvÕįoÕvÕ ÕĘouÕķ pÕÕlÕķ,
pÕķ pÕÕiÕÕĘlÕJÕĄ k³ÕÕhÕÕj hÕÕĘj<Õoķ®³ÕÕ JÕĄÕ³ÕŠÕÕlÕ yÕmÕlÕķ.
l³ÕÕcÕįUķ DÕÕhÕu³ÕÕmÕÕjKÕķ µÕķlÕÕĒuÕÕ KÕlÕ, ÕĘmÕb®ÕvÕ, ÕĘyÕ-ÕĘyÕ³ÕÕCÕķ
DÕÕoÕĒbmÕÕžÕĒ DÕvÕįoÕvÕ oķTvÕ l³ÕÕ JÕĄbhÕv³ÕÕb®ÕÕ HÕĄÕ³ÕoÕ
lÕķLÕķ JÕĄjÕĒlÕ vÕÕnÕĒlÕ. µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕ ÕĘvÕÕʵ®ÕlÕ GlhÕVÕ
ÕĘcÕUCÕÕj DÕmÕu³ÕÕvÕķ mÕÕcÕÕÕĘpÕJÕĄ mÕįjÕĘ#ÕlÕlÕķ®³ÕÕ cÕÕO³ÕcÕÕlÕčvÕ
hÕlvÕÕĒmÕn l³ÕÕbvÕÕ ÕĘvÕkÕćŹÕÕĒkÕķlÕvÕ kÕ DÕÕpÕÕjÕĒ DÕmÕu³ÕÕmÕ
mÕkÕ& JÕĄįģįbyÕÕ®ÕÕ KÕ®Õ& JÕĄjlÕÕ ³ÕķlÕēķ. lÕķLÕķnÕĒ µÕķlÕJÕĄjÕĒ
ÕĘkÕc³ÕÕmÕÕžÕĒ HÕĄmÕkÕlÕÕlÕ, DÕµÕÕĒ GoÕnjCÕķ DÕÕnķlÕ. µÕÕmÕvÕÕ®Õķ
cnCÕCÕķ JÕĄÕĒ, DÕÕhÕlJÕĄÕuÕÕĒvÕ cÕolÕ oķTvÕ ÕĘJÕĄbkÕÕ FlÕj
hÕĻJÕĄÕjķ DÕvÕįoÕvÕ ÕĘou³ÕÕmÕ l³ÕÕlÕ nēķCÕÕN³ÕÕ iÕUlÕÕĒhÕķ#ÕÕ
nÕĒ hÕ×lÕ HÕĄÕj ®ÕÕbiÕuÕÕĒ DÕÕnķ. 1936 mÕÕuÕÕhÕÕmÕčvÕ DÕµÕÕ
hÕĻJÕĄÕj®ÕÕĒ ³ÕēķpÕvÕÕ ®ÕÕuÕč DÕmÕčvÕ, JÕĄÕuÕhÕjlkÕķ l³ÕÕlÕ
µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®³ÕÕ HÕĄÕ³ÕŠÕÕ®Õķ yÕouÕ JÕĄķuÕķ DÕÕnķlÕ. FlÕJÕĄķ
JÕĄŖvÕnÕĒ 1982 mÕÕuÕÕĒ lÕķLÕÕĒuÕ mÕkÕ& µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕ
JÕĄpÕ&cÕįJÕwlÕ JÕĄķuÕķ DÕÕÕĘCÕ cÕiÕ DÕcÕķÕĘjJÕĄķvÕķ pÕÕiÕÕĘlÕJÕĄ
k³ÕÕhÕÕj hÕÕĘj<ÕoķcÕO³Õķ µÕķlÕÕĒ®ÕÕ mÕcÕÕkÕķµÕ JÕĄjÕkÕÕ,
DÕmÕķ DÕÕiÕĻnÕvÕķ cÕÕb[C³ÕÕmÕ mÕį©kÕÕlÕ JÕĄķuÕÕĒ. DÕcÕķÕĘjJÕĄķJÕĄ[ķ
pÕÕoÕ hÕĢmÕķ DÕÕnķlÕ cnCÕčvÕ lÕķ nķ JÕĄŖ µÕJÕĄlÕÕlÕ DÕmÕķ
vÕÕnÕĒ, lÕj µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbcÕįUķ®Õ DÕÕhÕCÕ ÕĘpÕkÕblÕ DÕÕnēķlÕ
nķ lÕķ cÕÕv³Õ JÕĄjlÕÕlÕ. DÕÕÕĘHÕĄĻJÕĄķlÕÕĒuÕ cÕÕuÕÕkÕÕĒ
oķµÕ (pÕēķ pÕiÕÕlÕÕĒuÕ DÕl³ÕblÕ cÕÕiÕÕmÕuÕķu³ÕÕ oķµÕÕlÕ
cÕēķ[lÕēķ) lÕķLÕķnÕĒ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbyÕjēķyÕj l³ÕÕ®Õķ JÕĄpÕ&nÕĒ
mÕbhÕlÕķ, (Debt
dies with death) DÕmÕÕ JÕĄÕ³ÕoÕ DÕÕnķ. DÕµÕÕĒ pÕiÕÕlÕ
DÕvÕķJÕĄ GoÕnjCÕķ DÕÕnķlÕ.
³ÕÕ®Õ DÕÕOÕÕjÕkÕj 20 pÕįuÕĢ 2005 mÕÕuÕÕĒ DÕÕhÕu³ÕÕ ÕĘvÕcÕb$ÕCÕÕkÕŖvÕ
cÕÕĒ YÕÕjlÕÕlÕÕĒuÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®³ÕÕ GlhÕVÕÕ®Õķ p³ÕÕ ÕĘvÕjÕĘvÕjÕȳÕÕ
26 JÕĄÕjCÕÕbvÕÕĒ vÕįJÕĄmÕÕvÕ nēķlÕķ, l³ÕÕmÕÕžÕĒ µÕķlÕÕĒ
GlhÕVÕÕlÕÕĒuÕ pÕēķKÕcÕÕĒ®Õķ k³ÕkÕmLÕÕhÕvÕ (Income
Risk Management in Agriculture) nÕĒ mÕbJÕĄuhÕvÕÕ
ÕĘouuÕÕĒ ³ÕķLÕķ DÕÕhÕu³ÕÕ JÕĄÕ³ÕÕ&uÕ³ÕÕlÕ mÕÕoj JÕĄķuÕÕĒ
nēķlÕÕĒ. l³ÕÕ kÕķUÕĒ µÕķlÕÕĒ®³ÕÕ vÕÕkÕÕkÕj ÕĘouÕÕĒ pÕÕCÕÕjÕĒ
mÕkÕ& DÕvÕįoÕvÕķ (mÕįcÕÕjķ 75,000 JÕĄēķģÕĒ) ģhh³ÕÕģhh³ÕÕvÕķ
yÕbo JÕĄŖvÕ l³ÕÕ hÕ̵ÕÕ®ÕÕ kÕÕhÕj `FcÕÕ&'mÕÕžÕĒ JÕĄjÕkÕÕ
DÕmÕķ mÕį®ÕÕĘkÕuÕķ nēķlÕķ. nÕĒ ³ÕēķpÕvÕÕ ÕĘpÕjÕ³ÕlÕ kÕ uÕnÕvÕ
µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbJÕĄÕĘjlÕÕ DÕÕlÕÕhÕ³Õ„lÕ jÕyÕÕĘkÕuÕÕĒ DÕmÕlÕÕĒ,
lÕj µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®³ÕÕ ÕĘvÕcc³ÕÕ DÕÕlcÕnl³ÕÕ vÕJÕwJÕĄÕĒ PÕÕu³ÕÕ
vÕmÕl³ÕÕ. DÕpÕčvÕnÕĒ `FcÕÕ&' ³ÕēķpÕvÕÕ jÕyÕÕĘkÕu³ÕÕmÕ 5
kÕ<ÕÕ„lÕ YÕÕjlÕÕlÕÕĒuÕ µÕķlÕÕĒ kÕ iÕĻÕcÕÕĒCÕ YÕÕiÕÕ®ÕÕĒ
oĢvÕÕ ÕĘvÕÕʵ®ÕlÕ JÕĄcÕÕĒ nēķF&uÕ.
YÕÕjlÕÕlÕ µÕķlÕÕĒ®³ÕÕ vÕÕkÕÕkÕj KÕlÕ, kÕÕĒpÕ, ÕĘmÕb®ÕvÕ,
yÕÕĒ-ÕĘyÕ³ÕÕCÕķ DÕÕoÕĒbmÕÕžÕĒ ÕĘouÕÕĒ pÕÕCÕÕjÕĒ DÕvÕįoÕvÕķ
nÕĒ µÕķlÕÕĒ®³ÕÕ SJÕĄčCÕ GlhÕVÕÕ®³ÕÕ hÕĻcÕÕCÕÕlÕ 1976 lÕķ
1980 ³ÕÕ JÕĄÕUÕlÕ 3 ģJÕwJÕĄķ nēķlÕÕĒ, lÕÕĒ 2001-03 ³ÕÕ JÕĄÕUÕlÕ
7 ģJÕwJÕĄķ PÕÕuÕÕĒ. ³ÕÕ®Õ JÕĄÕUÕlÕ µÕķlÕÕĒlÕ nēķCÕÕjÕĒ mÕÕkÕ&pÕÕĘvÕJÕĄ
iÕįblÕkÕCÕčJÕĄ µÕķlÕÕĒ®³ÕÕ SJÕĄčCÕ GlhÕVÕÕ®³ÕÕ hÕĻcÕÕCÕÕlÕ
3.4 ģJÕwJÕw³ÕÕbhÕÕmÕčvÕ 1.9 ģJÕwJÕw³ÕÕbhÕ³Õ„lÕ IÕmÕjuÕÕĒ.
uÕÕiÕkÕ[ÕĒ®Õķ DÕvÕįoÕvÕ DÕÕÕĘCÕ DÕVÕOÕÕv³ÕÕ®Õķ DÕvÕįoÕvÕ
³ÕÕ oēķvnÕĒb®ÕÕĒ yÕķjÕĒpÕ nÕĒ µÕķlÕÕĒlÕ nēķCÕÕN³ÕÕ µÕÕmÕvÕÕ®³ÕÕ
iÕįblÕkÕCÕįJÕĄÕĒhÕķ#ÕÕ 5 lÕķ 6 hÕģÕĒbvÕÕĒ DÕÕĘOÕJÕĄ DÕÕnķ.
DÕvÕįoÕvÕÕcÕįUķ KÕlÕ, ÕĘmÕb®ÕvÕ, yÕÕĒ-ÕĘyÕ³ÕÕCÕķ DÕÕoÕĒb®Õķ
GlhÕÕoJÕĄ, l³ÕÕb®Õķ hÕįjkÕžÕoÕj ³ÕÕb®ÕÕ DÕÕĘOÕJÕĄ HÕĄÕ³ÕoÕ
PÕÕuÕÕ. 1999-2000 ³ÕÕ JÕĄÕUÕlÕ k³ÕÕhÕÕjÕ®Õķ ÕĘvÕ³ÕcÕ µÕķlÕÕĒuÕÕ
vÕįJÕĄmÕÕvÕJÕĄÕjJÕĄ žjuÕķ, p³ÕÕcÕįUķ µÕķlÕÕĒlÕÕĒuÕ HÕĄÕ³ÕoÕ
(?) JÕĄcÕÕĒ nēķlÕ iÕķuÕÕ. ³ÕÕ®³ÕÕ pÕēķ[ÕĒuÕÕ µÕķlÕcÕÕuÕÕ®³ÕÕ
µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕ µÕķlÕÕlÕ ÕĘcÕUCÕÕN³ÕÕ ÕĘJÕĄcÕlÕÕĒ (Farm-gate
Price) DÕÕÕĘCÕ GlhÕÕovÕ KÕ®Õ& ³ÕÕlÕ cÕēķžÕĒ lÕHÕĄÕkÕlÕ
nēķlÕ iÕķuÕÕĒ. iÕķu³ÕÕ oµÕJÕĄÕlÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕ l³ÕÕb®³ÕÕ
GlhÕVÕÕ®ÕÕĒ ÕĘcÕUCÕÕjÕĒ ÕĘJÕĄbcÕlÕ nÕĒ DÕhÕkÕÕo kÕiÕUlÕÕ
vÕķncÕÕĒ®Õ GlhÕÕovÕ KÕ®ÕÕ&hÕķ#ÕÕ JÕĄcÕÕĒ ÕĘcÕUÕuÕÕĒ DÕÕnķ.
l³ÕÕ®ÕyÕjēķyÕj µÕķlÕÕĒcÕO³Õķ iÕįblÕkÕCÕčJÕĄ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕĒ
cÕēķžīÕÕ hÕĻcÕÕCÕÕkÕj JÕĄpÕ& JÕĄÕ{čvÕ JÕĄķuÕÕĒ.
mkÕÕlÕb$³ÕÕvÕblÕj µÕķlÕÕĒkÕj DÕkÕuÕbyÕčvÕ DÕmÕCÕÕjÕĒ pÕvÕlÕÕ
nÕĒ 30 JÕĄēķģÕĒbkÕŖvÕ 75 JÕĄēķģÕĒbhÕ³Õ„lÕ cnCÕpÕķ DÕ[ÕĒ®Õ
hÕģÕĒvÕķ kÕÕ{uÕÕĒ. DÕpÕčvÕnÕĒ oÕÕĘjoĻīÕjķ<ÕķKÕÕuÕÕĒuÕ
75 ģJÕwJÕĄķ pÕvÕlÕķ®ÕÕ GojÕĘvÕkÕÕ&n HÕĄJÕwlÕ µÕķlÕÕĒkÕj
nēķlÕēķ. YÕÕjlÕÕlÕÕĒuÕ SJÕĄčCÕ jēķpÕiÕÕjÕ®³ÕÕ 58 ģJÕwJÕĄķ
jēķpÕiÕÕj µÕķlÕÕĒlÕčvÕ ÕĘcÕUlÕēķ. pÕiÕÕlÕÕĒuÕ SJÕĄčCÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbhÕĢJÕĄÕĒ
24 ģJÕwJÕĄķ µÕķlÕJÕĄjÕĒ YÕÕjlÕÕlÕ DÕmÕlÕÕĒuÕ. pÕiÕÕcÕO³Õķ
JÕĄēķCÕl³ÕÕ oķµÕÕlÕ µÕķlÕÕĒ JÕĄjCÕķ HÕĄÕ³ÕoķµÕÕĒj ³ÕÕ®ÕÕ
vÕĢmÕÕĘiÕ&JÕĄ, YÕÕĢiÕēķÕĘuÕJÕĄ kÕ FlÕj iÕēķäÕĒb®ÕÕ DÕY³ÕÕmÕ
JÕĄŖvÕ SJÕĄ ÕĘvÕoķ&µÕÕbJÕĄ pÕÕnÕĒj JÕĄķuÕÕ pÕÕlÕēķ.
(Revealed Comparative Advantage) nÕ ÕĘvÕoķ&µÕÕbJÕĄ
1 ®³ÕÕ kÕj DÕmÕķuÕ lÕj l³ÕÕ oķµÕÕlÕ µÕķlÕÕĒ JÕĄjCÕķ lÕįuÕvÕķvÕķ
HÕĄÕ³ÕoķµÕÕĒj DÕmÕlÕķ. YÕÕjlÕÕ®ÕÕ ÕĘvÕoķ&µÕÕbJÕĄ 1.9 DÕÕnķ.
YÕÕjlÕÕlÕ JÕĄpÕ& DÕÕÕĘCÕ cÕÕuÕcÕŹÕÕ ³ÕÕb®Õķ hÕĻcÕÕCÕ nķ
µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®³ÕÕ yÕÕyÕlÕÕĒlÕ mÕjÕmÕjÕĒ 2.84 DÕÕnķ. ³ÕÕ®ÕÕ
DÕLÕ& µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®ÕÕĒ cÕÕuÕcÕŹÕÕ 100 ©. DÕmÕķuÕ lÕj mÕjÕmÕjÕĒ
JÕĄpÕ& ©. 2.84 ÕĘouÕķ pÕÕlÕķ. µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕĒ IÕķlÕuÕķu³ÕÕ
JÕĄpÕÕ&hÕĢJÕĄÕĒ HÕĄJÕwlÕ 65 ģJÕwJÕĄķ nķ µÕķlÕÕĒlÕ YÕÕb[kÕuÕÕĒ
KÕ®Õ&, GlhÕÕovÕ KÕ®Õ& kÕ FlÕj µÕķlÕÕĒk³ÕÕĘlÕÕĘjJÕwlÕ OÕboÕ
³ÕÕmÕÕžÕĒ kÕÕhÕjuÕķ pÕÕlÕķ. FlÕj 35 ģJÕwJÕĄķ JÕĄpÕ& nķ l³ÕÕb®³ÕÕ
oĢvÕbÕĘovÕ iÕjpÕÕ, uÕivÕ, ÕʵÕ#ÕCÕ, DÕÕĢ<ÕOÕ kÕ FlÕj
KÕ®ÕÕ&mÕÕžÕĒ kÕÕhÕjuÕķ pÕÕlÕķ. JÕĄÕjCÕ l³ÕÕbvÕÕ µÕķlÕÕĒKÕķjÕĒpÕ
KÕ®ÕÕ&mÕÕžÕĒ SJÕĄ lÕj JÕĄpÕ& ÕĘcÕUlÕ vÕÕnÕĒ ÕĘJÕĄbkÕÕ µÕķlÕÕĒlÕÕĒuÕ
GlhÕVÕÕlÕčvÕ lÕēķ YÕÕiÕlÕ vÕÕnÕĒ.
iÕĻÕcÕÕĒCÕ YÕÕiÕÕblÕÕĒuÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®ÕÕĒ mÕjÕmÕjÕĒ cÕÕuÕcÕŹÕÕ
nÕĒ 3,73,000 ©. DÕÕnķ. DÕLÕÕ&lÕ YÕÕiÕÕiÕÕĘCÕJÕĄ HÕĄjJÕĄ
DÕÕnķ. nķ mÕkÕ& µÕÕmÕJÕĄÕĒ³Õ DÕÕJÕĄ[ķkÕÕjÕĒ mÕÕbiÕlÕķ. oķµÕÕ®³ÕÕ
SJÕĄčCÕ GlhÕVÕÕlÕ µÕķlÕÕĒ®ÕÕ kÕÕģÕ JÕĄcÕÕĒ nēķlÕēķ nÕĒ vÕķncÕÕĒ
®Õ®Õ&ķlÕ DÕmÕCÕÕjÕĒ yÕÕyÕ. oķµÕÕ®Õķ mÕJÕĄuÕ GlhÕVÕ (Gross
Domestic Product) µÕķlÕÕĒ, GŠÕēķiÕ kÕ mÕķkÕÕ ³ÕÕlÕ
ÕĘkÕYÕÕiÕuÕķ pÕÕlÕķ. GŠÕēķiÕÕlÕÕĒuÕ GlhÕÕovÕÕ®ÕÕĒ ÕĘJÕĄbcÕlÕ
nÕĒ GŠÕēķiÕhÕlÕÕĒ žjÕĘkÕlÕÕlÕ DÕÕÕĘCÕ lÕÕĒ JÕĄµÕÕĒ žjÕĘkÕuÕÕĒ
pÕÕlÕķ ³ÕÕ®ÕÕĒ pÕÕnÕĒj kÕÕ®³ÕlÕÕ JÕĄēķžķnÕĒ vÕmÕlÕķ. vÕÕnÕĒ
lÕj ©. 6 uÕÕKÕÕb®³ÕÕ ģ£@JÕwģj®ÕÕ GlhÕÕovÕ KÕ®Õ& ©. 2.50
uÕÕKÕnÕĒ vÕmÕķuÕ. mÕķkÕÕ #Õķ$ÕÕlÕ l³ÕÕb®Õķ SJÕĄčCÕ GlhÕVÕ
JÕĄÕ{lÕķkÕķUÕĒ cÕnÕiÕÕF& DÕblÕYÕ&člÕ DÕmÕlÕķ. µÕķlÕÕĒ®Õķ
GlhÕVÕ cÕÕ$Õ JÕĄcÕÕĒlÕ JÕĄcÕÕĒ DÕÕOÕÕjYÕčlÕ ÕĘJÕĄbcÕlÕ OÕŖvÕ
JÕĄÕ{uÕķ pÕÕlÕķ. l³ÕÕlÕnÕĒ očOÕÕ-GlhÕÕovÕ, mÕÕKÕj DÕÕoÕĒb®ÕÕ
mÕcÕÕkÕķµÕ vÕmÕlÕēķ. nÕĒ JÕĄcÕÕĒlÕ JÕĄcÕÕĒ DÕÕOÕÕjYÕčlÕ
ÕĘJÕĄbcÕlÕ mÕbhÕčCÕ& oķµÕÕmÕÕžÕĒ SJÕĄ®Õ DÕmÕlÕķ. ³ÕÕ ÕĘJÕĄcÕlÕÕĒlÕ
µÕķlÕÕĒ GlhÕÕovÕ JÕĄOÕÕĒnÕĒ nēķlÕ vÕÕnÕĒ nķ DÕÕhÕCÕÕmÕnÕĒ
cÕÕnÕĒlÕ DÕÕnķ. l³ÕÕcÕįUķ iÕķu³ÕÕ 56 kÕ<ÕÕ„lÕ DÕVÕOÕÕv³ÕÕ®Õķ
GlhÕÕovÕ 4 hÕģ, očOÕ GlhÕÕovÕ 6 hÕģ, cÕlm³Õ GlhÕÕovÕ 9 hÕģ
DÕÕÕĘCÕ DÕb[ÕĒ GlhÕÕovÕ 26 hÕģ kÕÕ{čvÕnÕĒ µÕķlÕÕĒ®ÕÕ kÕÕģÕ
oķµÕÕ®³ÕÕ GlhÕVÕÕlÕ JÕĄcÕÕĒ oÕKÕÕĘkÕuÕÕ pÕÕlÕēķ DÕÕÕĘCÕ
µÕķlÕJÕĄjÕĒ lÕj ÕĘokÕÕUKÕēķjÕĒlÕ ÕĘvÕIÕlÕēķ³Õ. DÕÕĘOÕJÕĄ
GlhÕÕovÕ JÕĄjÕ kÕ OÕįUÕĒuÕÕ ÕĘcÕUÕ (Produce
More and Reduce to Ashes) ³ÕÕ®Õķ GlJÕĄćä GoÕnjCÕ
YÕÕjlÕÕĒ³Õ µÕķlÕÕĒ DÕÕnķ.
p³ÕÕkÕķUÕĒ yÕBJÕĄÕ JÕĄpÕ& oķlÕÕlÕ, l³ÕÕ kÕķUÕĒ JÕĄēķCÕlÕķnÕĒ
JÕĄpÕ& 100 ģJÕwJÕĄķ GlhÕÕoJÕĄ DÕmÕlÕ vÕÕnÕĒ. cnCÕčvÕ DÕvÕįlhÕÕoJÕĄ
JÕĄpÕÕ&mÕÕžÕĒ yÕBJÕĄÕ DÕÕhÕu³ÕÕ HÕĄÕ³ÕŠÕÕlÕčvÕ lÕjlÕčo JÕĄjlÕÕlÕ,
p³ÕÕkÕj l³ÕÕ mÕjJÕĄÕjJÕĄ[ķ JÕĄj YÕjlÕ vÕÕnÕĒlÕ. l³ÕÕcÕįUķ
SKÕÕoÕ GŠÕēķiÕ DÕ[®ÕCÕÕĒlÕ DÕÕu³ÕÕmÕ ³ÕÕ lÕjlÕįoÕĒ®ÕÕ HÕĄÕ³ÕoÕ
IÕķTvÕ yÕBJÕĄķ®Õķ mÕb®ÕÕuÕJÕĄ cÕb[U lÕķ JÕĄpÕ& cÕÕHÕĄ JÕĄjlÕķ.
mÕbmÕoķlÕ ÕĘouÕķu³ÕÕ cÕÕÕĘnlÕÕĒhÕĻcÕÕCÕķ, mÕįcÕÕjķ 50,000
JÕĄēķģÕĒ ©.®ÕÕĒ DÕvÕįlhÕÕÕĘolÕ JÕĄpÕ&ķ(NPA)
yÕBJÕĄÕbvÕÕĒ cÕÕHÕĄ JÕĄķuÕÕĒ DÕÕnķlÕ. 1980 mÕÕuÕÕbhÕÕmÕčvÕ
31-03-2007 hÕ³Õ„lÕ iÕĻÕcÕÕĒCÕ YÕÕiÕÕblÕ yÕBJÕĄÕbvÕÕĒ 14,47,325
JÕĄēķģÕĒ ©.®ÕÕ JÕĄpÕ&hÕįjkÕžÕ JÕĄķuÕÕ, pÕēķ yÕnįlÕÕbµÕÕĒ
µÕķlÕÕĒuÕÕ DÕmÕlÕēķ. ³ÕÕ JÕĄpÕÕ&mÕÕžÕĒ yÕBJÕĄÕbvÕÕĒ NPA
lÕjlÕčo cnCÕčvÕ ÕĘJÕĄlÕÕĒ JÕĄķuÕÕĒ? nķ pÕÕnÕĒj JÕĄjÕ³ÕuÕÕ
nkÕķ kÕ lÕmÕÕ DÕÕhÕCÕ DÕÕiÕĻn OÕjÕ³ÕuÕÕ nkÕÕ. ³ÕÕ lÕjlÕįoÕĒhÕ³Õ„lÕ
µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕ JÕĄpÕ&cÕįJÕwlÕ JÕĄjC³ÕÕmÕ yÕBJÕĄÕbvÕÕ mÕÕbÕĘiÕlÕuÕķ
hÕÕÕĘnpÕķ. pÕiÕÕ®³ÕÕ ÕĘvÕ³ÕÕ&lÕÕĒlÕ YÕÕjlÕÕ®ÕÕ kÕÕģÕ 0.9
ģJÕwJÕĄķ DÕÕnķ. l³ÕÕlÕ µÕķlÕÕĒ kÕ mÕbuÕivÕ GlhÕÕovÕ ³ÕÕb®ÕÕ
kÕÕģÕ 10.23 ģJÕwJÕĄķ DÕÕÕĘCÕ µÕķlÕÕĒ GlhÕÕovÕÕkÕj DÕÕOÕÕÕĘjlÕ
GlhÕÕovÕķ ³ÕÕb®ÕÕ 16.43 ģJÕwJÕĄķ DÕmÕÕ SJÕĄčCÕ 26.65 ģJÕwJÕĄķ
ÕĘvÕ³ÕÕ&lÕÕĒlÕ kÕÕģÕ DÕÕnķ. µÕķlÕÕĒ®ÕÕĒ ÕĘvÕ³ÕÕ&lÕ nÕĒ yÕnįlÕķJÕĄ
ÕĘvÕ³ÕÕ&lÕ DÕmÕlÕķ. DÕÕ³ÕÕlÕÕĒlÕ µÕķlÕÕĒ®ÕÕ kÕÕģÕ nÕ 2.3
ģJÕwJÕĄķ DÕÕnķ. YÕÕjlÕÕ®Õķ hÕjoķµÕÕĒ JÕĄpÕ& nķ iÕķu³ÕÕ 15
kÕ<ÕÕ„lÕ 4 hÕģÕĒvÕķ kÕÕ{uÕķ DÕÕÕĘCÕ lÕķ DÕÕlÕÕ 6,38,000
JÕĄēķģÕĒ ©. DÕÕnķ. hÕjoķµÕÕĒ mkÕmlÕ k³ÕÕpÕojÕlÕÕĒuÕ JÕĄpÕ&nÕĒ
YÕÕjlÕÕlÕ hÕčCÕ& KÕ®Õ& nēķlÕ vÕÕnÕĒ. oķµÕÕblÕiÕ&lÕ JÕĄpÕ&
ÕĘvÕjÕUķ®Õ. cÕnÕjÕä£ÕkÕjnÕĒ JÕĄpÕ& mÕįcÕÕjķ 1.50 uÕÕKÕ JÕĄēķģÕĒ
©. DÕmÕķuÕ. hÕCÕ cnCÕčvÕ DÕLÕ&mÕbJÕĄuhÕ lÕ³ÕÕj JÕĄjCÕÕjķ
kÕÕ DÕLÕ&cÕb$ÕÕĒ ³ÕÕbvÕÕĒ ³ÕÕJÕĄÕĘjlÕÕ JÕĄOÕÕĒ DÕÕlcÕnl³ÕÕ
JÕĄķu³ÕÕ®Õķ cÕÕĒ kÕÕ®ÕuÕķ vÕÕnÕĒ.
µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕ hÕįjķmÕķ kÕ hÕčCÕ& JÕĄpÕ& yÕBJÕĄÕblÕčvÕ
ÕĘcÕUlÕ vÕmÕu³ÕÕvÕķ lÕēķ KÕÕmÕiÕÕĒ mÕÕkÕJÕĄÕj, hÕlÕmÕbmLÕÕ,
vÕÕiÕjÕĒ mÕnJÕĄÕjÕĒ yÕBJÕĄÕ, hÕÕnįCÕķ DÕÕoÕĒbJÕĄ[čvÕ JÕĄpÕ&
IÕķlÕēķ. ³ÕÕmÕÕžÕĒ lÕēķ iÕnÕCÕ cnCÕčvÕ µÕķlÕ, IÕj, hÕj[īÕÕ®ÕÕĒ
pÕÕiÕÕ, oÕÕĘiÕvÕķ, lÕÕby³ÕÕ®ÕÕĒ YÕÕb[ÕĒ, l³ÕÕ®ÕÕ FlÕj GŠÕēķiÕ
GoÕ. JÕĄķµÕJÕĄlÕ&vÕÕuÕ³Õ, DÕÕoÕĒ oķlÕ DÕmÕlÕēķ. µÕķlÕJÕĄjÕĒ
mÕbkÕķovÕµÕÕĒuÕ DÕmÕu³ÕÕcÕįUķ, JÕĄpÕÕ&®ÕÕ lÕiÕÕoÕ uÕÕiÕlÕēķ
l³ÕÕ kÕķUÕĒ l³ÕÕlÕuÕķ JÕĄÕnÕĒ DÕÕlcÕnl³Õķ®ÕÕ cÕÕiÕ& mkÕÕĒJÕĄÕjlÕÕlÕ.
l³ÕÕcÕįUķ®Õ oķµÕÕ®³ÕÕ mkÕÕlÕb$³ÕuÕ{īÕÕlÕ kÕ mkÕÕlÕb$³ÕÕvÕblÕj®³ÕÕ
³Õį×ÕblÕ pÕķkÕ{ķ nįlÕÕlcÕÕ PÕÕuÕķ l³ÕÕhÕķ#ÕÕ DÕÕĘOÕJÕĄ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕĒ
DÕÕlcÕnl³ÕÕ JÕĄķu³ÕÕ. p³ÕÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbvÕÕĒ DÕÕlcÕnl³ÕÕ
JÕĄķu³ÕÕ l³ÕÕbvÕÕ, oķµÕÕuÕÕ pÕiÕÕĘkÕlÕÕvÕÕ yÕUÕĒ iÕķuÕķ
cnCÕčvÕ l³ÕÕb®³ÕÕ hÕlvÕÕĒbuÕÕ mkÕÕlÕb$³ÕmÕĢÕĘvÕJÕĄÕbmÕÕjKÕķ
ÕĘvÕkÕćŹÕÕĒkÕķlÕvÕ oķTvÕ l³ÕÕb®³ÕÕ JÕĄįģįbyÕÕbvÕÕ JÕĄpÕ&cÕįJÕwlÕ
JÕĄjC³ÕÕmÕÕžÕĒ JÕĄćÕĘ<ÕcÕb$ÕÕĒ cnCÕčvÕ DÕÕhÕCÕ DÕÕiÕĻn
OÕjÕkÕÕ.
SJÕĄ kÕ<Õ& oį<JÕĄÕU ÕĘJÕĄbkÕÕ hÕįjÕlÕ pÕcÕÕĒvÕ yÕį[lÕķ®Õ,
hÕį{®ÕÕĒ lÕÕĒvÕ kÕ<Õķ& GlhÕÕovÕ ®ÕÕbiÕuÕķ ³ÕķlÕ vÕÕnÕĒ.
oķµÕÕlÕÕĒuÕ 30 ģJÕwJÕĄķ KÕlÕķ kÕ yÕÕĒ-ÕĘyÕ³ÕÕCÕķ yÕēķiÕmÕ
DÕÕnķlÕ, DÕmÕķ JÕĄćÕĘ<ÕµÕÕm$Õ%Õ mÕÕbiÕlÕÕlÕ. KÕlÕķ, yÕÕĒ-ÕĘyÕ³ÕÕCÕķ,
ÕĘmÕb®ÕvÕ, ³Õb$Õķ, DÕkÕpÕÕjķ DÕÕoÕĒb®Õķ hÕįjkÕžÕoÕj, µÕķlÕcÕÕuÕÕ®Õķ
k³ÕÕhÕÕjÕĒ, hÕĻÕĘÆēĄ³ÕÕ JÕĄÕjKÕÕvÕoÕj, µÕķlÕÕĒ®Õķ ÕʵÕ#ÕCÕ-mÕbµÕēķOÕvÕ-ÕĘkÕmlÕÕj,
µÕķlÕÕĒ µÕÕmÕvÕ, µÕķlÕÕĒkÕj ÕĘuÕKÕÕCÕ kÕ µÕķlÕÕĒkÕj YÕÕ<³Õ
JÕĄjCÕÕjķ ³ÕÕ mÕkÕÕ„®Õķ KÕN³ÕÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕbhÕķ#ÕÕ ®ÕÕbiÕuÕķ
®ÕÕuÕlÕķ DÕÕÕĘCÕ µÕķlÕJÕĄjÕĒ JÕĄpÕÕ&lÕ JÕĄÕ yÕį[lÕēķ ³ÕÕ®ÕÕ
JÕĄįžķlÕjÕĒ JÕĄćÕĘ<ÕcÕb$ÕÕĒ cnCÕčvÕ DÕÕhÕCÕ ÕĘkÕ®ÕÕj
JÕĄjÕkÕÕ. ÕĘžyÕJÕĄ ÕĘmÕb®ÕvÕÕuÕÕ hÕĻÕOÕÕv³Õ ŠÕÕkÕķ, hÕCÕ
hÕĻiÕlÕ oķµÕÕcÕO³Õķ hÕÕģhÕÕC³ÕÕ®ÕÕĒ ÕĘmÕb®ÕvÕ JÕĄÕ³ÕÕcÕlÕÕ
95 ģJÕwJÕĄķhÕ³Õ„lÕ DÕÕnķ ³ÕÕ®ÕÕnÕĒ yÕēķOÕ I³ÕÕkÕÕ. 40 ģJÕwJÕĄķ
kÕÕĒpÕ kÕ 60 ģJÕwJÕĄķ hÕÕģhÕÕCÕÕĒ kÕÕ³ÕÕ pÕÕlÕķ. hÕÕCÕÕĒ
DÕmÕuÕķ lÕj kÕÕĒpÕ vÕÕnÕĒ DÕÕÕĘCÕ kÕÕĒpÕ DÕmÕuÕÕĒ lÕj hÕÕCÕÕĒ
vÕÕnÕĒ, hÕCÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®Õķ OÕÕv³ÕÕ®Õķ 100 ÕĘJÕĄuÕēķ®Õķ
hÕēķlÕķ yÕÕpÕÕj mÕÕĘcÕlÕÕĒlÕ iÕķu³ÕÕmÕ 1 ÕĘJÕĄuÕēķ kÕpÕvÕ
JÕĄcÕÕĒ OÕjlÕÕlÕ. G®®ÕÕĘkÕŠÕÕÕĘkÕYÕčÕĘ<ÕlÕ DÕÕĘYÕ³Õbl³ÕÕbvÕÕ
l³ÕÕb®³ÕÕ DÕJÕĄÕ³ÕÕcÕlÕķyÕÕyÕlÕ pÕyÕÕyÕoÕj vÕ OÕjlÕÕ DÕÕhÕCÕ
kÕÕĒpÕ, ÕĘmÕb®ÕvÕ DÕÕoÕĒ ÕĘžJÕĄÕCÕÕĒ 100 ģJÕwJÕĄķ hÕiÕÕj
oķlÕēķ. cÕiÕ µÕķlÕJÕĄN³ÕÕuÕÕnÕĒ 1 ÕĘuÕģj oįOÕÕuÕÕ 1.25 ÕĘuÕģj
JÕĄÕ mÕcÕpÕč vÕ³Õķ?
ÕĘJÕĄlÕÕĒ GŠÕēķiÕÕbvÕÕĒ mkÕlÕ: OÕjCÕ yÕÕbOÕčvÕ hÕÕCÕÕĒ IÕķlÕuÕķ?
mkÕlÕ: hÕÕ³ÕÕYÕčlÕ mÕįÕĘkÕOÕÕ ÕĘvÕcÕÕ&CÕ JÕĄķu³ÕÕ? DÕnēķ!
DÕÕOÕÕĒ hÕÕ³ÕÕYÕčlÕ mÕįÕĘkÕOÕÕ cÕiÕ GŠÕēķiÕ, DÕµÕÕĒ ÕĘmLÕlÕÕĒ
DÕÕnķ. 5000 uÕēķJÕĄÕbvÕÕ jēķpÕiÕÕj ÕĘcÕUCÕÕj nÕ DÕÕJÕĄ[Õ
kÕlÕ&cÕÕvÕhÕ$ÕÕlÕ žUJÕĄ yÕÕlÕcÕÕĒ žjlÕēķ. cÕįK³ÕcÕb$ÕÕĒ
l³ÕÕ GŠÕēķiÕÕ®³ÕÕ mÕcÕPÕēķlÕÕ JÕĄjÕjÕmÕÕžÕĒ mkÕlÕ: ³ÕķlÕÕlÕ.
cÕiÕ 20 JÕĄēķģÕĒ µÕķlÕÕĒkÕj hÕĻl³Õ#Õ jēķpÕiÕÕj ÕĘcÕUlÕēķ
DÕÕÕĘCÕ iÕĻÕcÕÕĒCÕ YÕÕiÕ 40 JÕĄēķģÕĒ uÕēķJÕĄÕbvÕÕ jēķpÕiÕÕj
oķlÕēķ DÕÕÕĘCÕ ÕĘJÕĄlÕÕĒnÕĒ oį<JÕĄÕU kÕ hÕčj ³ÕķkÕēķ,
µÕķlÕcÕpÕįjÕbvÕÕ npÕÕjēķbvÕÕĒ JÕĄcÕÕĒ JÕĄķuÕķ, DÕµÕÕĒ yÕÕlÕcÕÕĒ
DÕÕhÕu³ÕÕ kÕÕ®ÕvÕÕlÕ ³ÕķlÕ vÕÕnÕĒ. mÕįh³ÕÕuÕÕ DÕÕĢŠÕēķÕĘiÕJÕĄ
kÕmÕÕnlÕÕĒmÕÕžÕĒ cÕįUÕ OÕjCÕÕlÕčvÕ hÕÕCÕÕĒ ³ÕķlÕķ DÕÕÕĘCÕ
hÕÕjvÕķj lÕÕuÕįJÕĄÕ JÕĄÕ³ÕcÕ oį<JÕĄÕUÕĒ jÕnlÕēķ, nÕ JÕĄēķCÕlÕÕ
v³ÕÕ³Õ? OÕjCÕ µÕķlÕÕlÕ DÕmÕlÕķ, OÕjCÕÕlÕ hÕÕCÕÕĒ µÕķlÕÕlÕčvÕ
³ÕķlÕķ DÕÕÕĘCÕ OÕjCÕiÕĻmlÕ hÕįvÕkÕ&mÕvÕÕmÕÕžÕĒ DÕÕboēķuÕvÕ
JÕĄjlÕēķ. cÕnÕcÕÕiÕ&, jķukÕķ, ÕĘkÕcÕÕvÕlÕU mÕkÕ& µÕķlÕÕĒkÕj®Õ
nēķlÕÕlÕ. l³ÕÕ pÕcÕÕĒvÕ cÕÕuÕJÕĄÕuÕÕ JÕĄÕ³Õ jÕ@³ÕuģÕĒ ÕĘcÕUlÕķ?
mÕÕbiÕēķuÕÕ lÕÕuÕįJÕw³ÕÕlÕ JÕĄÕnÕĒ YÕÕiÕÕblÕ hÕÕ®Õ kÕ<Õķ&
hÕÕTmÕ®Õ vÕÕnÕĒ DÕÕÕĘCÕ ÕʵÕjēķU lÕÕuÕįJÕw³ÕÕlÕ lÕÕĒvÕ kÕ<Õ&ķ
µÕķlÕÕĒ hÕÕC³ÕÕlÕ DÕÕnķ, lÕj µÕķlÕJÕĄN³ÕÕuÕÕ GlhÕÕovÕ JÕĄįžčvÕ
³ÕķCÕÕj DÕÕÕĘCÕ lÕēķ JÕĄpÕ& JÕĄmÕķ HÕĄķ[CÕÕj? hÕCÕ ³ÕÕ®Õ
YÕÕiÕÕblÕ ³ÕÕ®Õ JÕĄÕUÕlÕ µÕÕmÕJÕĄÕĒ³Õ DÕÕĘOÕJÕĄÕjÕĒ hÕiÕÕj
IÕķlÕ DÕmÕlÕÕlÕ®Õ. nķ FlÕjÕbvÕÕ ÕĘouuÕÕĒlÕ mÕcÕpÕCÕÕj vÕÕnÕĒ,
hÕCÕ DÕÕhÕCÕÕmÕ ÕĘvÕÕʵ®ÕlÕ mÕcÕpÕlÕķ. DÕÕhÕCÕ JÕĄćhÕ³ÕÕ
³ÕÕ®ÕÕĒ kÕÕĘJÕĄuÕÕĒ ÕĘouuÕÕĒlÕ JÕĄjÕuÕ.
pÕķLÕķ ÕĘpÕjÕF&lÕ pÕcÕÕĒvÕ pÕÕoÕ, l³ÕÕ jÕp³ÕÕblÕ, µÕnjÕblÕ
PÕēķhÕ[kÕÕmÕÕdzÕÕb®Õķ hÕĻcÕÕCÕ pÕÕoÕ DÕmÕlÕķ. cÕnÕjÕä£ÕlÕ
SJÕĄčCÕ jÕp³ÕÕ®³ÕÕ mÕJÕĄuÕ GlhÕVÕÕlÕ µÕķlÕÕĒ GlhÕVÕÕ®³ÕÕ
kÕÕ{ÕĒ®ÕÕ oj 1995-96 lÕķ 2004-05 ³ÕÕ JÕĄÕUÕlÕ 0.10 nēķlÕÕ
DÕÕÕĘCÕ DÕpÕčvÕnÕĒ jÕp³ÕÕlÕ 83 ģJÕwJÕĄķ ÕĘpÕjÕF&lÕ pÕcÕÕĒvÕ
DÕÕnķ. DÕÕhÕCÕ jÕp³ÕÕ®Õķ ®ÕÕj kÕķUÕ cÕįK³ÕcÕb$ÕÕĒ nēķlÕÕ.
µÕķlÕÕĒlÕ ÕĘkÕJÕĄÕmÕ PÕÕuÕÕ, hÕCÕ jÕp³ÕÕlÕ ÕĘkÕJÕĄÕmÕÕ®ÕÕĒ
yÕķģķ lÕ³ÕÕj PÕÕuÕÕĒ. JÕĄÕnÕĒb®ÕÕĒ hÕĻiÕlÕÕĒ hÕÕ³ÕpÕcÕÕ
lÕķ hÕpÕķjēķ iÕÕ[ÕĒhÕ³Õ„lÕ PÕÕuÕÕĒ, hÕCÕ mÕÕcÕÕv³Õ µÕķlÕJÕĄjÕĒ
hÕÕ³ÕpÕc³ÕÕhÕÕmÕčvÕ DÕO³ÕÕ& ®ÕŗÕĒlÕ DÕÕuÕÕ. jÕpÕč µÕķfÕĒb®³ÕÕ
mÕYÕķuÕÕ JÕĄēķunÕhÕįjÕlÕ 1 uÕÕKÕ µÕķlÕJÕĄjÕĒ ³ÕķlÕÕlÕ DÕÕÕĘCÕ
ÕʵÕkÕmÕķvÕķ®³ÕÕ nuuÕÕyÕēķuÕ- oķlÕÕ JÕĄÕĒ pÕÕlÕÕ ³ÕÕ mÕYÕÕbvÕÕ
µÕķlÕJÕĄN³ÕÕb®ÕÕĒ uÕÕKÕÕbvÕÕĒ GhÕÕĘmLÕlÕÕĒ DÕmÕlÕķ. mÕO³ÕÕ
JÕĄēķCÕ yÕēķuÕlÕēķ ³ÕÕhÕķ#ÕÕ JÕĄÕ³Õ yÕēķuÕlÕēķ nķ cÕnŹkÕÕ®Õķ
kÕÕģlÕķ. DÕÕhÕCÕ ³ÕÕ hÕ$ÕÕJÕĄ[ķ iÕÕbYÕÕdzÕÕ&vÕķ hÕÕnčvÕ
³Õēķi³Õ l³ÕÕ JÕĄćlÕÕĒ®ÕÕ hÕÕžhÕįjÕkÕÕ JÕĄjÕuÕ, nÕĒ DÕÕµÕÕ.
[Õ@. yÕįOÕÕpÕÕĒjÕkÕ cÕįUÕĒJÕĄ
brmulik@yahoo.com
|