Chanakya Niti: ‘हे’ ३ गुण असलेले लोक आयुष्यात होतात यशस्वी आणि प्रचंड श्रीमंत; आचार्य चाणक्य यांनी सांगितलेल्या ‘या’ गोष्टी लक्षात ठेवा

चाणक्य नीतीच्या दुसऱ्या अध्यायात एक अतिशय महत्त्वाचा श्लोक आहे

‘यस्य पुत्रो वशीभूतो भार्या छन्दानुगामिनी।
विभवे यश्च सन्तुष्टस्तस्य स्वर्ग इहैव हि।।’

ज्याचा मुलगा आज्ञाधारक आहे

आचार्य चाणक्य म्हणतात की, आज्ञाधारक, सुसंस्कृत आणि आपल्या आईवडिलांचा आदर करणाऱ्या मुलाचे जीवन म्हणजे पृथ्वीवरील स्वर्गच होय. असा मुलगा केवळ आपल्या आईवडिलांचा सन्मानच करत नाही, तर कुटुंबात शांतता आणि आनंदही टिकवून ठेवतो. आज्ञाधारक मूल आपल्या आईवडिलांना त्यांच्या वृद्धापकाळात आधार देते आणि त्यांची सामाजिक प्रतिष्ठा वाढवते.

ज्याची पत्नी त्याच्या इच्छेनुसार वागते

ज्या पतीची पत्नी एकनिष्ठ, आज्ञाधारक आणि त्याच्या इच्छेचा आदर करणारी असते, त्याला जणू पृथ्वीवरच स्वर्गसुख मिळते. अशी पत्नी घराला स्वर्ग बनवते. ती केवळ पतीला आधारच देत नाही, तर संकटाच्या वेळी त्याची ढालही बनते. आचार्य चाणक्यांच्या मते, पती-पत्नीमधील सामंजस्य आणि निष्ठा हेच वैवाहिक जीवनाला सुखी बनवतात.

जो आपल्या संपत्तीने समाधानी असतो

आचार्य चाणक्य म्हणतात की, जो माणूस आपल्या सध्याच्या आर्थिक परिस्थितीवर समाधानी असतो, त्याला पृथ्वीवरच स्वर्गाचा अनुभव येतो. लोभ आणि असमाधान माणसाला कधीही शांती मिळवू देत नाहीत. परंतु जो माणूस आपल्या उत्पन्नावर आणि परिस्थितीवर समाधानी असतो, त्यालाच खरा आनंद मिळतो. समाधान हीच सर्वात मोठी संपत्ती आहे.

या तीन गुणांचे महत्त्व

चाणक्य नीतीमधील हा श्लोक स्पष्टपणे दाखवतो की, सुखासाठी संपत्ती, पद किंवा ऐषआराम आवश्यक नाहीत. खरे सुख तीन गोष्टींमध्ये आहे: आज्ञाधारक मुले, समजूतदार पत्नी आणि समाधानी मन. या तिन्ही गोष्टी असल्यावर माणसाला कशाचीही गरज भासत नाही.

आधुनिक जीवनातील त्याचे महत्त्व

आजच्या काळात कुटुंबे तुटत आहेत, नात्यांमधील विश्वास कमी होत आहे आणि लोभ वाढत आहे. अशा परिस्थितीत, चाणक्य नीतीमधील हा श्लोक आपल्याला आठवण करून देतो की, खरे सुख बाह्य वस्तूंमध्ये नसून, चांगल्या नात्यांमध्ये आणि समाधानात आहे. जर आपण आपल्या मुलांमध्ये संस्कार रुजवले, आपल्या जोडीदाराचा आदर केला आणि आपल्याजवळ जे काही आहे त्यात समाधानी राहिलो, तर आपल्याला आयुष्यात कधीही कशाचीही कमतरता भासणार नाही.