रक्षाबंधनानंतर किती दिवसांनी राखी काढावी? ‘या’ दिवशीच काढा; ‘हा’ दिवस ओलांडल्यास मानला जातो अशुभ, पाहा शास्त्रानुसार योग्य वेळ अन् पद्धत!

राखी किती दिवस ठेवावी?

काही धार्मिक मान्यतांनुसार रक्षाबंधनानंतर किमान २१ दिवस राखी ठेवण्याची परंपरा आहे. मात्र, २१ दिवस राखी ठेवणे शक्य नसेल, तर काही ठिकाणी जन्माष्टमीपर्यंत ती ठेवण्याची प्रथा आढळते.

त्याशिवाय काही परंपरांमध्ये श्रावण पौर्णिमेपासून भाद्रपद पौर्णिमेपर्यंत, म्हणजेच साधारण १६ दिवस रक्षासूत्र मनगटावर ठेवण्याची पद्धत सांगितली जाते. काही कुटुंबांमध्ये तर राखी दसऱ्यापर्यंत ठेवली जाते. त्यामुळे राखी कधी काढायची, हे ठरवताना आपल्या घरातील परंपरा आणि स्थानिक प्रथा लक्षात घेणे योग्य ठरते.

राखी कधी काढणे शुभ मानले जाते?

धार्मिक परंपरांमध्ये जन्माष्टमी आणि गणेश चतुर्थी हे दिवस राखी काढण्यासाठी शुभ मानले जातात. काही कुटुंबांमध्ये एखादा शुभ दिवस किंवा मुहूर्त पाहून रक्षासूत्र काढले जाते.

मात्र, राखी खूप सैल झाली असेल, तुटत असेल किंवा दैनंदिन काम करताना अडचण येत असेल, तर ती मनगटावर जबरदस्तीने ठेवण्याची गरज नाही. आपल्या कुटुंबाच्या परंपरेनुसार योग्य वेळी ती आदरपूर्वक काढता येते.

राखी काढण्याची पद्धत काय?

राखी काढताना विशेष विधी करणे आवश्यक आहे, असा सर्वमान्य नियम नाही. धार्मिक पद्धत पाळणाऱ्या व्यक्ती आपल्या सोईने एखादा शुभ दिवस निवडू शकतात. काही परंपरांमध्ये अभिजित मुहूर्तात किंवा दुपारच्या शुभ वेळी इष्टदेवाचे स्मरण करून राखी काढण्याची पद्धत आहे.

राखी हा केवळ मनगटावर बांधलेला धागा नसून, भाऊ-बहिणीच्या नात्यातील प्रेम आणि परस्पर जबाबदारीची आठवण करून देणारे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे ती काढतानाही तिच्याबद्दल आदराची भावना ठेवली जाते.

काढलेली राखी कुठे ठेवावी?

राखी काढल्यानंतर ती थेट कचऱ्यात फेकण्याऐवजी स्वच्छ कपड्यात गुंडाळून सुरक्षित ठिकाणी ठेवण्याची काही कुटुंबांची परंपरा आहे. काही ठिकाणी ती पूजेच्या साहित्याबरोबर ठेवली जाते. नैसर्गिक साहित्यापासून तयार केलेली राखी असल्यास, स्थानिक परंपरेनुसार तिचे विसर्जन करण्याची पद्धतही काही ठिकाणी आढळते.

मात्र, प्लास्टिक किंवा सिंथेटिक राखी नदी, तलाव किंवा इतर जलस्रोतांमध्ये सोडणे टाळावे. कारण- त्यामुळे पर्यावरणाचे नुकसान होऊ शकते.

थोडक्यात, राखी काढण्यासाठी एकच सार्वत्रिक नियम नाही. १६ दिवस, २१ दिवस, जन्माष्टमी किंवा दसऱ्यापर्यंत राखी ठेवण्याच्या वेगवेगळ्या धार्मिक परंपरा आढळतात. त्यामुळे आपल्या कुटुंबातील प्रथा, सोय आणि स्थानिक मान्यता यांनुसार निर्णय घेणे योग्य ठरेल.