Bharat NCAP 2.0 Major Car Safety Changes: नवी कार घेताना किंमत, मायलेज, डिझाईन आणि उपलब्ध सुविधा या गोष्टी पाहिल्या जातात. मात्र, गेल्या काही वर्षांत कारची सुरक्षितताही ग्राहकांच्या निर्णयातील महत्त्वाचा भाग बनली आहे. त्याच पार्श्वभूमीवर भारताच्या कार सुरक्षा मूल्यांकन पद्धतीत मोठा बदल प्रस्तावित आहे. सध्या कारच्या अपघातातील सुरक्षिततेसह काही सुरक्षा सुविधांचे परीक्षण केले जाते; मात्र Bharat NCAP 2.0 मध्ये यापुढे जाऊन अपघात टाळण्यापासून अपघातानंतरच्या सुरक्षेपर्यंत अनेक बाबींचा विचार केला जाणार आहे.
सध्याचा Bharat NCAP चा पहिला टप्पा १ ऑक्टोबर २०२३ पासून लागू झाला असून, तो ३० सप्टेंबर २०२७ पर्यंत वैध आहे. त्यानंतर ऑक्टोबर २०२७ पासून Bharat NCAP 2.0 आणण्याचा प्रस्ताव आहे. त्यासाठी रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाच्या AIS-197 Revision 1 या मसुद्यात नव्या मूल्यांकनाची रूपरेषा देण्यात आली आहे.
केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्री नितीन गडकरी यांनी नुकतीच नवी दिल्ली येथे झालेल्या ‘सोसायटी ऑफ इंडियन ऑटोमोबाईल मॅन्युफॅक्चर्स’ (SIAM)च्या ६६व्या वार्षिक परिषदेत Bharat NCAP 2.0 बाबत महत्त्वाची घोषणा केली. Bharat NCAP 2.0 ऑक्टोबर २०२७ पासून लागू करण्याचे नियोजन असल्याचे गडकरी यांनी सांगितले. या नव्या टप्प्यात कारच्या सुरक्षिततेचे मूल्यमापन केवळ अपघातानंतर प्रवाशांचे संरक्षण किती होते, यापुरते मर्यादित राहणार नसून अपघात टाळण्याची क्षमता, पादचारी आणि इतर असुरक्षित रस्ते वापरकर्त्यांचे संरक्षण तसेच अपघातानंतरची सुरक्षा यांचाही विचार केला जाणार आहे.
Bharat NCAP म्हणजे नेमकं काय?
Bharat NCAP ही भारताची स्वतःची कार अपघात-सुरक्षा आणि मूल्यांकन व्यवस्था आहे. रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाने ऑगस्ट २०२३ मध्ये ही व्यवस्था सुरू केली आणि १ ऑक्टोबर २०२३पासून तिची अंमलबजावणी सुरू झाली.
या कार्यक्रमात पात्र प्रवासी वाहनांची विविध सुरक्षा चाचण्यांद्वारे तपासणी केली जाते. त्यानंतर वाहनाला एक ते पाच ताऱ्यांपर्यंत सुरक्षा मानांकन दिले जाते. ही योजना ऐच्छिक आहे. म्हणजेच पात्र वाहनांची चाचणी या कार्यक्रमांतर्गत करण्यासाठी वाहन उत्पादकांकडून वाहन सादर केले जाते.
ग्राहकांना कारच्या सुरक्षिततेची तुलना करण्यासाठी एक समान आधार उपलब्ध करून देणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे. कारच्या विक्रीसाठी आवश्यक असलेल्या अनिवार्य सुरक्षा निकषांपेक्षा Bharat NCAP ही अतिरिक्त माहिती ग्राहकांसमोर ठेवते.
सध्याच्या पद्धतीत काय तपासले जाते?
सध्याच्या Bharat NCAP व्यवस्थेत प्रामुख्याने तीन बाबींवर भर आहे.
प्रौढ प्रवाशांची सुरक्षा, बाल प्रवाशांची सुरक्षा आणि सुरक्षा सहायक तंत्रज्ञान या तीन प्रमुख बाबींच्या आधारे कारचे मूल्यांकन केले जाते.
त्यासाठी वाहनाच्या विविध अपघात चाचण्या घेतल्या जातात. त्यामध्ये ताशी ६४ किलोमीटर वेगाने होणारी समोरील धडक, ताशी ५० किलोमीटर वेगाने होणारी बाजूची धडक अशा चाचण्यांचा समावेश आहे. त्यानंतर वाहनाच्या कामगिरीनुसार सुरक्षा मानांकन ठरवले जाते.
प्रौढ आणि लहान मुलांची सुरक्षा वेगवेगळी तपासण्यामागेही कारण आहे. अपघाताच्या वेळी प्रौढ आणि लहान मुलांना होणारा धोका वेगळा असू शकतो. त्यामुळे बालसुरक्षा यंत्रणा आणि बाल आसनाचा वापर यांचाही विचार केला जातो.
मग Bharat NCAP 2.0 मध्ये काय बदलणार?
याच ठिकाणी खरी गोष्ट आहे. प्रस्तावित Bharat NCAP 2.0 मध्ये कारच्या सुरक्षेकडे अधिक व्यापक पद्धतीने पाहिले जाणार आहे.
मसुद्यानुसार सुरक्षेचे पाच प्रमुख विभाग प्रस्तावित आहेत.
- सुरक्षित वाहन चालना
- अपघात टाळण्याची क्षमता
- अपघातातील संरक्षण
- पादचारी आणि इतर असुरक्षित रस्ते वापरकर्त्यांचे संरक्षण
- अपघातानंतरची सुरक्षा
त्यामुळे कारचा अपघात झाल्यानंतर प्रवाशांना किती संरक्षण मिळते, एवढ्यापुरतेच मूल्यांकन मर्यादित राहणार नाही. अपघात होण्यापूर्वी कार कोणत्या प्रकारे मदत करू शकते आणि अपघात झाल्यानंतर सुरक्षेसाठी काय उपाय आहेत, याचाही विचार केला जाणार आहे.
नव्या पद्धतीत पाच महत्त्वाच्या धडक चाचण्या
प्रस्तावित व्यवस्थेत अपघातातील संरक्षणासाठी पाच अनिवार्य धडक चाचण्या ठेवण्यात आल्या आहेत. त्यामध्ये ताशी ६४ किलोमीटर वेगाने समोरील बाजूची धडक, ताशी ५० किलोमीटर वेगाने पूर्ण रुंदीवरील समोरील धडक, ताशी ५० किलोमीटर वेगाने बाजूची धडक, ताशी ३२ किलोमीटर वेगाने खांबासारख्या कठीण वस्तूशी होणारी तिरक्या बाजूची धडक आणि ताशी ५० किलोमीटर वेगाने मागील बाजूची धडक यांचा समावेश प्रस्तावित आहे.
त्यामुळे कारची सुरक्षा एका प्रकारच्या अपघाताच्या आधारे न ठरवता वेगवेगळ्या परिस्थितींमध्ये तपासण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.
अपघात टाळण्याची क्षमताही महत्त्वाची
Bharat NCAP 2.0 मध्ये अपघात होण्यापूर्वीची परिस्थितीही महत्त्वाची ठरणार आहे. अपघात टाळण्यासाठी किंवा त्याची तीव्रता कमी करण्यासाठी कारमध्ये असलेले तंत्रज्ञान किती मदत करते, याचा विचार केला जाणार आहे.
त्याशिवाय सुरक्षित वाहन चालनाशी संबंधित बाबींचाही स्वतंत्रपणे विचार केला जाणार आहे. त्यामुळे सुरक्षा म्हणजे केवळ मजबूत कार किंवा एअरबॅग एवढ्यापुरती मर्यादित न राहता, चालकाला अपघात टाळण्यासाठी मिळणारी मदत आणि वाहनाची एकूण सुरक्षा क्षमता यांचाही विचार होईल.
पादचाऱ्यांची सुरक्षाही केंद्रस्थानी
रस्त्यावर केवळ कारमधील प्रवासीच नसतात. पादचारी, सायकलस्वार आणि इतर असुरक्षित रस्ते वापरकर्त्यांनाही अपघाताचा धोका असतो. प्रस्तावित Bharat NCAP 2.0 मध्ये या घटकांसाठी स्वतंत्र सुरक्षा विभाग ठेवण्यात आला आहे.
त्यामुळे कारच्या रचनेचा पादचारी किंवा इतर रस्ते वापरकर्त्यांच्या सुरक्षेवर होणारा परिणामही मूल्यांकनाचा भाग होऊ शकतो.
अपघात झाल्यानंतर काय?
Bharat NCAP 2.0 मधील आणखी एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे अपघातानंतरची सुरक्षा. अपघात झाल्यानंतर वाहनातून प्रवाशांची सुरक्षित सुटका कशी होऊ शकते, तसेच त्यानंतरच्या सुरक्षेशी संबंधित बाबींचाही विचार प्रस्तावित आहे.
म्हणजेच नव्या पद्धतीचा केंद्रबिंदू केवळ धडक टाळणे किंवा धडकेच्या वेळी प्रवाशांचे संरक्षण करणे एवढाच राहणार नाही. अपघातापूर्वी, अपघाताच्या वेळी आणि अपघातानंतर अशा संपूर्ण सुरक्षा साखळीचा विचार करण्याची दिशा प्रस्तावित करण्यात आली आहे.
कार घेणाऱ्यांसाठी याचा अर्थ काय?
ग्राहकांसाठी Bharat NCAP ही कारच्या सुरक्षिततेची तुलना करण्यासाठी उपयुक्त अतिरिक्त माहिती ठरू शकते. कारचे एकूण मानांकन पाहण्याबरोबरच प्रौढ आणि बाल प्रवाशांच्या सुरक्षेतील कामगिरी, सुरक्षा तंत्रज्ञान आणि इतर संबंधित चाचण्यांची माहितीही पाहता येते.
मात्र, पाच तारे मिळाले म्हणजे प्रत्येक परिस्थितीत अपघात झाल्यावर प्रवाशांना इजा होणारच नाही, असा अर्थ काढता येत नाही. NCAP चाचण्या ठरावीक आणि प्रमाणित परिस्थितीत घेतल्या जातात. त्यामुळे प्रत्यक्ष रस्त्यावरील प्रत्येक अपघाताची परिस्थिती सारखी असेलच, असे नाही.
कार खरेदी करताना किंमत, आकार, इंधनाचा खर्च, वापराचा प्रकार, सुविधा आणि इतर बाबींसोबत सुरक्षा मानांकनाचाही विचार करणे ग्राहकांसाठी महत्त्वाचे ठरू शकते.
अपघात रोखण्यासाठी कारसोबत चालकाचीही जबाबदारी
वाहनाची सुरक्षा महत्त्वाची असली तरी रस्ते अपघातामागे अनेक कारणे असतात. वेगाने वाहन चालवणे, वाहन चालवताना मोबाईलचा वापर, मद्यपान करून वाहन चालविणे, चुकीच्या दिशेने वाहन चालविणे, वाहतुकीच्या नियमांकडे दुर्लक्ष करणे, लाल सिग्नल तोडणे आणि सीट बेल्ट न लावणे यांसारख्या कारणांचाही अपघातांमध्ये संबंध असू शकतो.
त्यामुळे Bharat NCAP 2.0 मुळे कारच्या सुरक्षेचे मूल्यांकन अधिक व्यापक होण्याची शक्यता असली तरी सुरक्षित प्रवासासाठी वाहनाची स्थिती, रस्त्याची परिस्थिती, हवामान आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे चालकाचे जबाबदार वाहनचालन हेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
थोडक्यात, सध्याची एक ते पाच ताऱ्यांची भाषा ग्राहकांना पुढेही परिचित राहणार असली तरी त्या मानांकनामागील सुरक्षा तपासणी अधिक व्यापक करण्याचा प्रस्ताव आहे. ऑक्टोबर २०२७ पासून प्रस्तावित Bharat NCAP 2.0 मध्ये अपघात टाळण्यापासून प्रवाशांचे आणि पादचाऱ्यांचे संरक्षण, तसेच अपघातानंतरच्या सुरक्षेपर्यंत अनेक बाबींचा विचार केला जाणार आहे. त्यामुळे पुढील काळात नवी कार खरेदी करताना केवळ किंमत आणि सुविधा नव्हे, तर सुरक्षा मूल्यांकनातील बारकावे समजून घेणे ग्राहकांसाठी अधिक महत्त्वाचे ठरू शकते.
