एआय, सेमीकंडक्टर क्षेत्रासाठी भारताला लाखो कुशल मनुष्यबळाची गरज

डेलचा ‘उडान’ उपक्रम

ही कौशल्यांची दरी भरून काढण्यासाठी डेल टेक्नॉलॉजीजने आयआयटी दिल्लीच्या फाउंडेशन फॉर इनोव्हेशन अँड टेक्नॉलॉजी ट्रान्सफर, लर्निंग लिंक्स आणि जनरेशन इंडिया यांच्या सहकार्याने ‘उडान’ हा नवीन कौशल्यविकास उपक्रम सुरू केला आहे. भारताच्या भविष्यातील कार्यबलाला सक्षम करणे, तरुणांना चांगल्या रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे आणि त्यांना आर्थिक प्रगतीच्या प्रवाहात आणणे, हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश असल्याचे मनीष गुप्ता यांनी सांगितले.

“आम्ही तंत्रज्ञानाच्या केंद्रस्थानी काम करत असल्यामुळे भविष्यात कोणत्या कौशल्यांची गरज भासणार आहे, याची आम्हाला चांगली कल्पना आहे. त्यामुळे केवळ विद्यार्थ्यांच्या हातात संगणक देऊन डिजिटल साक्षरता निर्माण करणे पुरेसे नाही. त्यापुढे जाऊन आर्थिक प्रगती आणि चांगल्या रोजगाराच्या संधी मिळवून देणारी कौशल्ये देण्याची गरज आहे,” असे गुप्ता यांनी स्पष्ट केले.

१९० संस्थांमधून २३ हजार तरुणांना प्रशिक्षण

‘उडान’ उपक्रमाची अंमलबजावणी पाच औद्योगिक मार्गिकांमध्ये केली जाणार आहे. यामध्ये ९० उच्च शिक्षण संस्था आणि १०० औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था, अशा एकूण १९० संस्थांचा समावेश असेल. पहिल्या वर्षात २३ हजार तरुणांना सक्षम करून त्यांना आर्थिक प्रगती आणि रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे. या कार्यक्रमासाठी ‘केंद्र आणि उपकेंद्र’ अशा पद्धतीचे प्रारूप वापरले जाणार आहे. प्रमुख केंद्रांवर कौशल्य आणि प्रशिक्षणाची क्षमता विकसित केली जाईल आणि त्यानंतर ही कौशल्ये इतर संस्थांपर्यंत पोहोचवली जातील.

रोजगार, उद्योजकता आणि प्रशिक्षणावर भर

‘उडान’मध्ये प्रामुख्याने तीन क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित केले जाणार आहे. त्यामध्ये रोजगार, प्रगत तंत्रज्ञानाधारित उद्योजकता आणि शिकाऊ उमेदवारी यांचा समावेश आहे. या उपक्रमातून चार प्रमुख रोजगार भूमिका विकसित करण्यावर भर दिला जाणार आहे.

३५ प्रगत तंत्रज्ञानाधारित नवउद्योगांचे लक्ष्य

रोजगार निर्मितीबरोबरच तरुणांमध्ये प्रगत तंत्रज्ञानाधारित उद्योजकतेला चालना देणे हा या उपक्रमाचा महत्त्वाचा भाग आहे. उच्च शिक्षण संस्था आणि औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थांमधून येणाऱ्या तरुणांमध्ये तंत्रज्ञानावर आधारित व्यवसाय उभारण्याची क्षमता विकसित केली जाणार आहे. पहिल्या टप्प्यात ३५ प्रगत तंत्रज्ञानाधारित नवउद्योग तयार करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.

४० हून अधिक कंपन्यांची मान्यता

‘उडान’ हा केवळ डेलचा कार्यक्रम नसून ‘उद्योगासाठी, उद्योगाने तयार केलेला’ उपक्रम असल्याचे गुप्ता यांनी स्पष्ट केले. या कार्यक्रमातील कौशल्ये, अभ्यासक्रम आणि रोजगाराच्या गरजांची ४० हून अधिक कंपन्या आणि नियोक्त्यांनी पडताळणी व मान्यता केली आहे. त्यामुळे प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर तरुणांना प्रत्यक्ष उद्योगाच्या गरजांशी जोडण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.

दोन हजार तासांहून अधिक मार्गदर्शन

या उपक्रमात डेलच्या अनुभवी कर्मचाऱ्यांचा सहभागही महत्त्वाचा असणार आहे. कंपनीतील तज्ज्ञांकडून विद्यार्थ्यांना दोन हजारांहून अधिक तासांचे मार्गदर्शन दिले जाणार असल्याचे गुप्ता यांनी सांगितले. कार्यक्रमाचा विस्तार होत जाईल, तशी ही मार्गदर्शन व्यवस्था पुढेही सुरू ठेवण्याची कंपनीची योजना आहे.

प्रत्येक सहा कृत्रिम बुद्धिमत्ता व्यावसायिकांपैकी एक भारतात

भारत कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रातील कुशल मनुष्यबळाच्या बाबतीत महत्त्वाची भूमिका बजावत असला तरी कौशल्यांची कमतरता कायम आहे. जगातील प्रत्येक सहा कृत्रिम बुद्धिमत्ता व्यावसायिकांपैकी एक व्यावसायिक भारतात असल्याचे गुप्ता यांनी नमूद केले. त्यामुळे भारताकडे मोठा कृत्रिम बुद्धिमत्ता मनुष्यबळाचा आधार असतानाही भविष्यातील मागणी पूर्ण करण्यासाठी कौशल्यविकासाचा वेग आणखी वाढवण्याची आवश्यकता असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले.

१२ वर्षांपासून शिक्षण क्षेत्रात काम

डेल टेक्नॉलॉजीज गेल्या सुमारे १२ वर्षांपासून शिक्षण आणि कौशल्यविकास क्षेत्रात काम करत असल्याचे गुप्ता यांनी सांगितले. शालेय शिक्षणापासून उच्च शिक्षण आणि उद्योजकतेपर्यंत विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून कंपनीने काम केले आहे. गेल्या दशकात विविध कार्यक्रमांच्या माध्यमातून पाच कोटींपेक्षा अधिक शालेय शिक्षणातील लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचल्याचा कंपनीचा दावा आहे. नीती आयोगासोबत अटल टिंकरिंग प्रयोगशाळांसारख्या उपक्रमांमध्येही डेलने भागीदारी केली आहे. ग्रामीण भागात सौरऊर्जेवर आधारित सामुदायिक केंद्रांच्या माध्यमातून विद्यार्थी आणि स्थानिक समुदायांपर्यंत कौशल्यविकासाच्या संधी पोहोचवण्याचे कामही कंपनीने केले आहे.

‘एकट्या संस्थेला हा बदल घडवता येणार नाही’

भारताच्या कौशल्यविकासाच्या आव्हानाचे प्रमाण मोठे असल्याने कोणत्याही एका संस्थेला हे काम एकट्याने करता येणार नाही, असे गुप्ता यांनी स्पष्ट केले. “मोठ्या प्रमाणावर बदल घडवून आणण्यासाठी भागीदारी आवश्यक आहे. म्हणूनच डेल, एफआयटीटी, लर्निंग लिंक्स आणि जनरेशन इंडिया हे चार भागीदार एकत्र आले आहेत,” असे त्यांनी सांगितले. जनरेशन इंडियाला उच्च शिक्षण संस्था आणि औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थांसोबत काम करण्याचा दीर्घ अनुभव आहे. एफआयटीटी आणि आयआयटी दिल्लीच्या माध्यमातून अभ्यासक्रमाची शैक्षणिक आणि तांत्रिक बाजू मजबूत केली जात आहे, तर डेल उद्योगाच्या गरजा आणि तंत्रज्ञानाचा अनुभव या उपक्रमात आणत आहे.

पुढील टप्पा अंमलबजावणीचा

“रणनीती तयार झाली आहे, अंमलबजावणी सुरू झाली आहे आणि आता आम्हाला त्याचे परिणाम लवकरात लवकर पाहायचे आहेत,” असे मनीष गुप्ता यांनी सांगितले. पहिल्या वर्षातील २३ हजार तरुणांचे उद्दिष्ट हे या उपक्रमाची सुरुवात असून, त्यानंतर त्याचा विस्तार आणखी मोठ्या प्रमाणावर करण्याचा डेलचा मानस आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता, संगणकीय ढग, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि प्रगत तंत्रज्ञानाधारित क्षेत्रांमध्ये भारताला जागतिक पातळीवर स्पर्धात्मक बनवण्यासाठी कुशल मनुष्यबळ निर्मितीवर उद्योगाचा वाढता भर ‘उडान’च्या माध्यमातून अधोरेखित झाला आहे.