मुंबई : अनेकदा नियती माणसाला अशा वळणावर आणून उभी करते, जिथे घेतलेला एक अनपेक्षित निर्णय केवळ त्या व्यक्तीचेच नाही, तर संपूर्ण देशाचे नशीब बदलून टाकतो. टाटा समूहाच्या इतिहासात अशीच एक रंजक आणि प्रेरणादायी कथा दडलेली आहे. एका अशा तरुण इंजिनिअरची, ज्याला टाटा कंपनीत नोकरी करण्याची अजिबात इच्छा नव्हती. केवळ एका मित्राच्या आग्रहाखातर आणि विमानाचे मोफत तिकीट मिळतेय म्हणून तो मुलाखतीला गेला. पण पुढे याच इंजिनिअरने भारताच्या औद्योगिक आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रात अशी क्रांती घडवून आणली, जिने देशाचा इतिहास आणि भविष्य कायमचे बदलून टाकले.
हे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे भारतीय माहिती तंत्रज्ञान (आयटी) क्षेत्राचे भीष्मपितामह आणि ‘टीसीएस’चे पहिले मुख्य कार्यकारी अधिकारी फकीर चंद कोहली म्हणजेच ‘एफ. सी. कोहली’.
विमानाच्या मोफत तिकिटासाठी दिली मुलाखत!
१९५० च्या दशकात एफ. सी. कोहली हे परदेशातून (कॅनडा आणि अमेरिका) उच्च शिक्षण घेऊन भारतात परतले होते. त्यांना परदेशातच राहून संशोधन करायचे होते, भारतात नोकरी करण्याचा त्यांचा कोणताही विचार नव्हता. मात्र, त्यांचे मार्गदर्शक आणि मित्रांनी त्यांना टाटा समूहात मुलाखत देण्याचा सल्ला दिला. कोहली यांनी एका मुलाखतीत स्वतः सांगितले होते की, “मला टाटांमध्ये नोकरी करण्यात रस नव्हता. पण मुलाखत मुंबईत होती आणि त्यासाठी टाटा कंपनी विमानाचे येण्या-जाण्याचे मोफत तिकीट देत होती. फक्त मुंबई पाहता येईल आणि विमानाचा प्रवास मोफत होईल, याच एका विचाराने मी मुलाखतीला जाण्याचे ठरवले.”
मुलाखती दरम्यान टाटांच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना कोहली यांच्यातील अफाट बुद्धिमत्ता आणि नेतृत्वगुणांची लगेचच जाणीव झाली. त्यांनी कोहली यांना तात्काळ ‘टाटा इलेक्ट्रिक’मध्ये सामील करून घेतले.
बळजबरीने सोपवली टीसीएसची धुरा!
१९६८ च्या सुमारास जे. आर. डी. टाटा यांनी भारतात एका नव्या क्षेत्राची पायाभरणी करण्याचे ठरवले, ते क्षेत्र होते ‘काँप्युटर आणि सॉफ्टवेअर’. यासाठी त्यांनी ‘टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस’ची (टीसीएस) स्थापना केली. या नव्या कंपनीचे नेतृत्व करण्यासाठी जे. आर. डी. टाटा आणि तंत्रज्ञान संचालक नानी पालखीवाला यांच्या नजरेत एफ. सी. कोहली यांचे नाव आले.
परंतु, कोहली यांना टाटा इलेक्ट्रिकमधील आपले काम सोडून या अज्ञात क्षेत्रात जाण्याची अजिबात इच्छा नव्हती. त्यांनी या पदाला स्पष्ट नकार दिला होता. अखेर जे. आर. डी. टाटा यांनी स्वतः कोहली यांच्याशी चर्चा केली आणि टाटा समूहाच्या व्यापक हितासाठी त्यांना टीसीएसची धुरा सांभाळण्यास ‘भाग पाडले’. एका अर्थाने, कोहली यांनी अनिच्छेनेच टीसीएसचे नेतृत्व स्वीकारले.
अनिच्छेने सुरू झालेला प्रवास अन् ‘आयटी क्रांतीचा’ उदय
कोहली यांनी टीसीएसची कमान हाती घेतली तेव्हा भारतात काँप्युटर ही संकल्पनाच पूर्णपणे नवी होती. अनेकांचा या तंत्रज्ञानाला विरोध होता. मात्र, कोहली यांनी दूरदृष्टी ठेवून जागतिक दर्जाचे सॉफ्टवेअर भारतात तयार करण्यास सुरुवात केली. त्यांनी भारतीय तरुणांना कोडिंग आणि सॉफ्टवेअर इंजिनिअरिंगचे धडे दिले. त्यांच्याच नेतृत्वाखाली टीसीएसने परदेशी कंपन्यांचे आयटी प्रोजेक्ट्स भारतात आणण्यास सुरुवात केली. यामुळे भारतासाठी परकीय चलनाचे दरवाजे उघडले गेले. कोहली यांनी लावलेले हे छोटेसे रोपटे आज अब्जावधी डॉलर्सचा महावृक्ष बनले असून, टीसीएस आज जगातील सर्वात मोठ्या आयटी कंपन्यांपैकी एक आहे.
‘फादर ऑफ इंडियन आयटी’
ज्या नोकरीसाठी एफ. सी. कोहली यांनी नाक मुरडले होते, त्याच नोकरीच्या माध्यमातून त्यांनी भारताला जागतिक पातळीवर ‘आयटी सुपरपॉवर’ बनवले. आज भारतातील लाखो तरुणांना आयटी क्षेत्रात ज्या नोकऱ्या मिळत आहेत, त्याचा पाया कोहली यांनीच रचला होता. म्हणूनच त्यांना ‘फादर ऑफ इंडियन आयटी’ (भारतीय माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्राचे जनक) म्हणून आदराने ओळखले जाते. टाटा समूहाच्या इतिहासातील ही गोष्ट सिद्ध करते की, कधीकधी आपण न निवडलेला रस्ताच आपल्याला एका महान ध्येयाकडे घेऊन जातो!
