सोन्याचा भाव नवा उच्चांक गाठणार? गोल्डमन सॅक्सचा ४,९०० डॉलरचा अंदाज

केंद्रीय बँकांची खरेदी ठरतेय महत्त्वाची

सोन्याच्या तेजीला सर्वाधिक महत्त्वाचा आधार केंद्रीय बँकांकडून होणाऱ्या खरेदीचा आहे. विशेषतः २०२२ नंतर केंद्रीय बँकांनी सोन्याचा साठा वाढवण्याचा वेग वाढवला आहे. परकीय चलनसाठ्यातील अमेरिकी डॉलर आणि अन्य पारंपरिक मालमत्तांवरील अवलंबित्व कमी करून साठ्याचे विविधीकरण करण्याचा प्रयत्न अनेक देश करत आहेत. भूराजकीय तणाव आणि जागतिक आर्थिक अनिश्चिततेच्या पार्श्वभूमीवर सोने हे सुरक्षित मालमत्ता म्हणून पुन्हा महत्त्वाचे ठरत आहे. त्यामुळे केंद्रीय बँकांची खरेदी ही केवळ अल्पकालीन बाजारातील अस्थिरतेला प्रतिसाद नसून दीर्घकालीन धोरणात्मक बदलाचा भाग असल्याचे विश्लेषण केले जात आहे.

ईटीएफमधूनही वाढता पैसा

केंद्रीय बँकांबरोबरच पाश्चिमात्य गुंतवणूकदारांकडून सोन्याशी संबंधित एक्स्चेंज ट्रेडेड फंडांमध्ये (ईटीएफ) होणारा निधीप्रवाहही सोन्याच्या किमतीला आधार देत आहे. सोन्याच्या दरात मोठी वाढ झाल्यानंतरही गुंतवणूकदारांकडून ईटीएफच्या माध्यमातून मागणी कायम राहिल्यास बाजारातील तेजीला अधिक बळ मिळू शकते. गोल्डमन सॅक्सच्या मते, केंद्रीय बँका आणि पाश्चिमात्य गुंतवणूकदार या दोन्ही गटांकडून येणारी मागणी तुलनेने टिकाऊ स्वरूपाची आहे.

४,९०० डॉलरचा टप्पा का महत्त्वाचा?

गोल्डमन सॅक्सने २०२६ अखेरच्या सोन्याच्या दराचा अंदाज ४,९०० डॉलर प्रति औंस असा ठेवला आहे. याचा अर्थ सध्याच्या पातळीवरून सोन्याच्या दरात आणखी वाढ होण्याची शक्यता संस्था पाहत आहे. गोल्डमन सॅक्सच्या या अंदाजामागे केंद्रीय बँकांची खरेदी, सोन्याच्या ईटीएफमधील वाढता निधीप्रवाह आणि जागतिक व्याजदरांमध्ये संभाव्य घट हे घटक महत्त्वाचे आहेत. अमेरिकी व्याजदर कमी झाल्यास व्याज न देणाऱ्या सोन्याची तुलनात्मक आकर्षकता वाढते.

डॉलरवरील अवलंबित्व कमी करण्याचा प्रयत्न

सोन्याच्या मागणीतील सध्याची वाढ ही केवळ महागाई किंवा बाजारातील भीतीमुळे होत नसल्याचे चित्र आहे. अनेक देश आपल्या परकीय चलनसाठ्याचे विविधीकरण करण्यासाठी सोन्याचा वाटा वाढवत आहेत. अमेरिकी डॉलरच्या जागतिक राखीव चलनाच्या भूमिकेबाबत दीर्घकालीन चिंता वाढत असताना सोन्याकडे पर्यायी राखीव मालमत्ता म्हणून पाहिले जात आहे. २०२२ नंतर केंद्रीय बँकांच्या खरेदीत झालेली वाढ या बदलाचे संकेत देत असल्याचे विश्लेषण आहे.

मात्र व्याजदराचे आव्हान

सोन्याच्या तेजीसमोर सर्वात मोठा धोका अमेरिकी व्याजदरांचा आहे. सोने व्याज देणारी मालमत्ता नसल्याने व्याजदर वाढले किंवा दीर्घकाळ उच्च पातळीवर राहिले तर सोन्याची तुलनात्मक आकर्षकता कमी होऊ शकते. अलीकडे अमेरिकी फेडरल रिझर्व्हच्या अध्यक्षांच्या महागाईविषयक भूमिकेमुळे सप्टेंबरमध्ये व्याजदरवाढीची शक्यता बाजाराने वाढवून पाहिली. त्याचा परिणाम सोन्याच्या दरावर झाला आणि २८ ऑगस्टला आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोन्याचा दर तीन टक्क्यांहून अधिक घसरून ४,५६७.२३ डॉलर प्रति औंसवर आला होता. यामुळे सोन्याची दीर्घकालीन दिशा सकारात्मक असली तरी दरातील चढ-उतार कायम राहण्याची शक्यता आहे.

२०२६ मध्ये सोन्याची मोठी झेप

सोन्याच्या दरातील अलीकडील वाढ ही आधीच मोठी आहे. जागतिक बाजारात ऑगस्टमध्ये सोन्याच्या दरात १४ टक्क्यांहून अधिक वाढ झाल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. केंद्रीय बँकांची खरेदी, भूराजकीय अनिश्चितता आणि ईटीएफमधील गुंतवणूक यामुळे या तेजीला व्यापक आधार मिळत आहे.मात्र दर वाढल्यानंतर नफावसुली होण्याची शक्यताही नाकारता येत नाही. अमेरिकी महागाई, फेडचे व्याजदर धोरण, डॉलरची दिशा आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेतील बदल यांचा सोन्याच्या दरावर मोठा प्रभाव राहणार आहे.

भारतातील गुंतवणूकदारांसाठी अर्थ काय?

आंतरराष्ट्रीय बाजारातील सोन्याच्या किमतीचा थेट परिणाम भारतीय बाजारातील सोन्याच्या दरावर होतो. मात्र भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी केवळ आंतरराष्ट्रीय सोन्याचा दर महत्त्वाचा नसून रुपया-डॉलर विनिमय दर, आयात शुल्क आणि देशांतर्गत मागणी हे घटकही महत्त्वाचे आहेत.रुपया डॉलरच्या तुलनेत कमजोर झाल्यास आंतरराष्ट्रीय बाजारातील सोन्याच्या वाढीचा परिणाम भारतीय रुपयातील किमतीवर अधिक तीव्र होऊ शकतो. त्यामुळे जागतिक बाजारात सोन्याचा दर ४,९०० डॉलरपर्यंत पोहोचल्यास भारतातील सोन्याच्या किमतीवरही त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

तेजी कायम राहणार की नफावसुली?

सोन्याच्या किमतीला सध्या अनेक संरचनात्मक घटकांचा आधार आहे. केंद्रीय बँकांची खरेदी, गुंतवणूकदारांचा ईटीएफकडे वाढता कल आणि भूराजकीय जोखमींमुळे सुरक्षित मालमत्तेची मागणी ही त्यातील प्रमुख कारणे आहेत. मात्र सोन्याची किंमत आधीच उच्च पातळीवर असल्याने पुढील प्रवास सरळ रेषेत होईलच असे नाही. अमेरिकी व्याजदर, डॉलरची दिशा आणि महागाईतील बदल यामुळे दरात मोठे चढ-उतार होऊ शकतात. त्यामुळे ४,९०० डॉलरचा टप्पा गाठण्याची शक्यता गोल्डमन सॅक्सने व्यक्त केली असली, तरी हा निश्चित भाव नसून बाजाराच्या सध्याच्या परिस्थितीवर आधारित अंदाज आहे. सोन्याच्या पुढील दिशेसाठी केंद्रीय बँकांची खरेदी आणि अमेरिकी फेडचे धोरण हे दोन घटक सर्वाधिक निर्णायक ठरणार आहेत.