Zero Interest Loan for Induction Stove: पश्चिम आशियातील युद्धामुळे स्वयंपाकाच्या गॅसची टंचाई निर्माण झाल्याने असंख्य कुटुंबांना त्याचा फटका बसत आहे. त्यामुळे, केंद्र सरकार देशातील स्वयंपाकघरांमध्ये इलेक्ट्रिक कुकिंग स्टोव्हचा वाटा वाढवण्यासाठी एक मोठी योजना आखत आहे. या योजनेत, सरकारी मालकीच्या एनर्जी एफिशिएन्सी सर्व्हिसेस लिमिटेड (EESL) मार्फत शून्य-व्याज कर्जाची (झिरो इंटरेस्ट लोन) व्यवस्था करण्यासाठी बहुपक्षीय वित्तीय संस्थांना सहभागी करून घेण्याचा समावेश असू शकतो.
युद्धामुळे भारतीयांना फटका
या प्रकरणाची माहिती असलेल्या दोन व्यक्तींनी सांगितले की, युद्धापूर्वी जे उत्पादन मर्यादित प्रमाणात वापरले जात होते, त्याच्या वाढत्या मागणीची पूर्तता करण्यासाठी एनर्जी एफिशिएन्सी सर्व्हिसेस लिमिटेड तीन वर्षे जुन्या ‘नॅशनल एफिशिएंट कुकिंग प्रोग्राम’ (NECP) ची पुनर्रचना करून तो अधिक व्यापक करण्याची शक्यता आहे. विचाराधीन असलेल्या योजनेनुसार, एक तृतीय पक्ष समान मासिक हप्त्यांवरील (EMIs) व्याजावर अनुदान देईल, ज्यामुळे आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल ग्राहकांवरील खर्चाचा भार कमी होईल. सध्याच्या ‘नॅशनल एफिशिएंट कुकिंग प्रोग्राम’मध्ये व्याज अनुदानासाठी कोणतीही तरतूद नाही. याबाबत मिंटने वृत्त दिले आहे.
संघर्षापूर्वी प्रामुख्याने एका विशिष्ट वर्गापुरते मर्यादित असलेल्या उत्पादनाच्या मागणीत झालेली प्रचंड वाढ लक्षात घेता, एनर्जी एफिशिएन्सी सर्व्हिसेस लिमिटेड ही संस्था तीन वर्षांपूर्वी सुरू करण्यात आलेल्या ‘राष्ट्रीय कार्यक्षम पाककला कार्यक्रमाची’ पुनर्रचना करून त्याचा विस्तार करण्याची शक्यता आहे, असे या प्रकरणाशी संबंधित असलेल्या दोन व्यक्तींनी सांगितले.
जागतिक बँक आणि आशियाई विकास बँकची सरकार घेणार मदत
“एनर्जी एफिशिएन्सी सर्व्हिसेस लिमिटेड जागतिक बँक आणि आशियाई विकास बँक यांसह अनेक वित्तीय संस्थांशी चर्चा करत आहे”, असे वर उल्लेखलेल्या दोन व्यक्तींपैकी एकाने नाव न सांगण्याच्या अटीवर सांगितले.
“ही एक प्रकारची व्याज-अनुदान योजना असेल, ज्याला या वित्तीय संस्थांकडून पाठिंबा मिळू शकेल.” एकदा का या बहुपक्षीय संस्थांकडून कर्ज मिळवणे निश्चित झाले, की एनर्जी एफिशिएन्सी सर्व्हिसेस लिमिटेड त्या निधीचा वापर ‘इंडक्शन स्टोव्ह’साठी शून्य-व्याज दराने कर्ज उपलब्ध करून देण्यासाठी करेल.
“या योजने अंतर्गत, खाजगी किंवा सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांशी एक प्रकारचा करार केला जाऊ शकतो. या करारानुसार, जर एखाद्या व्यक्तीने एनर्जी एफिशिएन्सी सर्व्हिसेस लिमिटेडकडून हप्त्यांवर (EMI) इंडक्शन स्टोव्ह खरेदी केला, तर त्या ग्राहकाला दरमहा केवळ कर्जाची मूळ रक्कमच परत करावी लागेल. तर त्यावरील व्याजाची रक्कम मात्र जागतिक बँक किंवा आशियाई बँकेसारख्या वित्तीय संस्थेकडून दरमहा भरली जाईल”, असेही त्या व्यक्तीने पुढे नमूद केले.
इंडक्शन स्टोव्ह महागले
युद्ध सुरू झाल्यानंतर विजेवर चालणाऱ्या शेगड्यांची (इंडक्शन स्टोव्ह) मागणी अचानक मोठ्या प्रमाणात वाढली. कारण एलपीजी सिलिंडर्सच्या तुटवड्याची भरपाई करण्यासाठी ग्राहकांनी या शेगड्या खरेदी करण्याकडे धाव घेतली. १२ मार्च रोजी, ॲमेझॉन इंडियाच्या एका प्रवक्त्याने ‘मिंट’ला सांगितले की, केवळ दोन दिवसांतच इंडक्शन कुकटॉप्सच्या विक्रीत ३० पटीने वाढ झाली आहे.
या कुकटॉप्सच्या किमतींमध्येही वाढ झाली आहे, तरीही ही वाढ काही प्रमाणाबाहेर नाही. ई-कॉमर्सच्या आकडेवारीनुसार, सुमारे १,८०० रुपये किमतीच्या बेसिक मॉडेल्समध्ये साधारणपणे १०० रुपयांची वाढ झाली, तर अधिक उच्च दर्जाच्या मॉडेल्सच्या किमतींमध्ये मात्र त्यापेक्षा अधिक वाढ दिसून आली.
