अमेरिकेच्या नेतृत्वाखालील ‘Pax Silica’मध्ये भारताचा प्रवेश; आयटी क्षेत्र, नोकऱ्या आणि तरुणांना याचा काय फायदा होणार?

डिसेंबर २०२५ मध्ये अमेरिकेच्या नेतृत्वाखाली हा करार पहिल्यांदा झाला तेव्हा भारत या कराराचा भाग नव्हता, परंतु भारताच्या या समावेशामुळे आता दोन्ही देशांमधील राजनैतिक आणि व्यापार संबंधांमध्ये एक नवीन अध्याय सुरू झाला आहे. हा करार प्रामुख्याने कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय), सेमीकंडक्टर (मायक्रोचिप्स) आणि महत्त्वपूर्ण खनिजांच्या जागतिक पुरवठा साखळीला सुरक्षित आणि मजबूत करण्यासाठी करण्यात आला आहे.

या ऐतिहासिक करारावर स्वाक्षरी करताना भारतातील अमेरिकेचे राजदूत सर्जियो गोर, आर्थिक वाढ, ऊर्जा आणि पर्यावरण विभागाचे उपसचिव जेकब हेलबर्ग आणि भारताचे केंद्रीय माहिती तंत्रज्ञान मंत्री अश्विनी वैष्णव उपस्थित होते.

‘पॅक्स सिलिका’ म्हणजे काय?

कल्पना करा की तुमच्या स्मार्टफोन, संगणक आणि व्हिडिओ गेमचे हृदय एक लहान चिप (सेमीकंडक्टर) आहे. लॅटिनमध्ये ‘पॅक्स’ म्हणजे शांतता आणि ‘सिलिका’ म्हणजे त्या घटकाचा (सिलिकॉन) संदर्भ, ज्यापासून या चिप्स बनवल्या जातात. हा करार अशा देशांचा एक गट आहे, जो भविष्यातील तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी आवश्यक असलेले साहित्य (जसे की एआय आणि चिप्स) व्यत्यय किंवा जोखीमशिवाय प्रत्येकासाठी उपलब्ध होतील याची खात्री करू इच्छितो.

चीनच्या दादागिरीवर लगाम

सध्या, चिप उत्पादनासाठी आवश्यक असलेल्या अनेक प्रमुख खनिजांवर चीनचे वर्चस्व आहे. जर कोणत्याही देशाचे चीनशी मतभेद असतील तर तो या खनिजांचा पुरवठा खंडित करू शकतो. पॅक्स सिलिकाचे मुख्य उद्दिष्ट हे अवलंबित्व दूर करणे आहे, जेणेकरून जग कोणत्याही एका देशाच्या दबावापासून वाचू शकेल आणि तांत्रिक विकासाला अडथळा येणार नाही.

याचा भारताला कसा फायदा होईल?

भारताला स्वतःचे सेमीकंडक्टर इकोसिस्टम आणि एआय हब वेगाने तयार करायचे आहे. या गटात सामील झाल्यामुळे भारताला अमेरिका आणि इतर विकसित देशांकडून नवीन तंत्रज्ञान, लक्षणीय गुंतवणूक आणि प्रशिक्षण उपलब्ध होईल. यामुळे भारतात चिप-उत्पादन कारखाने स्थापन होतील, लाखो तरुणांना चांगल्या नोकऱ्या मिळतील आणि भारत स्वतःचे चिप्स तयार करण्यास सक्षम होईल.

सिलिका आणि सेमीकंडक्टरमध्ये काय संबंध आहे?

सिलिका हे रासायनिक संयुग आहे, ज्यापासून सिलिकॉन काढले जाते. या सिलिकॉनचा वापर संगणक, मोबाईल फोन आणि एआय सिस्टीममध्ये वापरल्या जाणाऱ्या मायक्रोचिप्स (सेमीकंडक्टर) बनवण्यासाठी केला जातो.

या कराराचा थेट फायदा सामान्य नागरिकांना आणि तरुणांना होईल का?

जेव्हा परदेशी कंपन्या भारतात डेटा सेंटर आणि सेमीकंडक्टर प्लांट स्थापन करतील, तेव्हा ते केवळ भारताची अर्थव्यवस्था मजबूत करणार नाहीत, तर सॉफ्टवेअर आणि हार्डवेअर क्षेत्रात हजारो नवीन नोकऱ्या निर्माण होतील.