मुंबई: कृत्रिम प्रज्ञा (एआय) क्षेत्रातील जागतिक महासत्ता बनण्याच्या भारताच्या महत्त्वाकांक्षेला आज मोठे बळ मिळाले आहे. सोशल मीडिया आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील अग्रगण्य कंपनी ‘मेटा’ आणि भारतातील सर्वात मोठी कंपनी ‘रिलायन्स इंडस्ट्रीज’ यांच्यात एका ऐतिहासिक कराराची घोषणा करण्यात आली आहे. या भागीदारी अंतर्गत गुजरात मधील जामनगर येथे भारताचे पहिले ‘एआय-सक्षम’ डेटा सेंटर उभारण्यात येणार आहे.
जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रात भारताचे स्थान मजबूत करणारी ही घडामोड मानली जात आहे. या वृत्तानंतर शेअर बाजारातही सकारात्मक पडसाद उमटले असून रिलायन्सच्या समभागांमध्ये सुरुवातीच्या सत्रात दीड टक्क्यांहून अधिक वाढ नोंदवण्यात आली.
१६८ मेगावॅट क्षमतेचा प्रकल्प; दोन वर्षांत उभारणी
जामनगर येथे उभारण्यात येणाऱ्या या अत्याधुनिक डेटा सेंटरची प्राथमिक क्षमता १६८ मेगावॅट असणार आहे. रिलायन्स इंडस्ट्रीज पुढील दोन वर्षांच्या कालावधीत हा प्रकल्प पूर्ण करणार असून, भविष्यात बाजारातील मागणीनुसार या केंद्राची क्षमता वाढवण्याचा पर्यायही खुला ठेवण्यात आला आहे. ‘मेटा’ कंपनी या केंद्रातील संपूर्ण जागा आणि क्षमता भाडेतत्त्वावर घेणार आहे. विशेष म्हणजे, मेटाचे हे भारतातील अशा पद्धतीचे पहिलेच ‘बिल्ट-टू-सूट’ (विशिष्ट गरजेनुसार तयार केलेले) डेटा सेंटर ठरणार आहे.
पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानाचा वापर
या प्रकल्पाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचे पर्यावरणपूरक स्वरूप. हा डेटा सेंटर पूर्णपणे नूतनीकरणक्षम ऊर्जेवर चालवला जाईल. तसेच, डेटा सेंटरमधील सर्व्हर थंड ठेवण्यासाठी समुद्राच्या पाण्याचे निरुदकीकरण करून वापर केला जाणार आहे. हरित तंत्रज्ञानाचा हा प्रयोग उद्योग जगतासाठी पथदर्शी ठरू शकतो.
रिलायन्सकडे संपूर्ण जबाबदारी
या करारांतर्गत डेटा सेंटरच्या रचनेपासून ते बांधकामापर्यंत, तसेच वीज-पाणी व्यवस्थापन, नेटवर्क कनेक्टिव्हिटी आणि दैनंदिन कामकाजाची संपूर्ण जबाबदारी रिलायन्सकडे असेल. यामुळे रिलायन्स आता जागतिक स्तरावरील मोठ्या कंपन्यांसाठी ‘हायपरस्केल एआय इन्फ्रास्ट्रक्चर’ पुरवणारी प्रमुख संस्था म्हणून नावारूपास येणार आहे. गुजरातच्या किनारपट्टीचे भौगोलिक स्थान, जिओचे विस्तीर्ण फायबर नेटवर्क आणि सबमरीन केबल लँडिंग स्टेशन्सची उपलब्धता यामुळे जामनगरची या प्रकल्पासाठी निवड करण्यात आली आहे.
धोरणात्मक भागीदारीची पार्श्वभूमी
मेटा आणि रिलायन्स यांच्यातील हे संबंध जुने आहेत. २०२० मध्ये मेटाने रिलायन्स जिओ प्लॅटफॉर्म्समध्ये ५.७ अब्ज डॉलर्सची मोठी गुंतवणूक केली होती. त्यानंतर आता थेट पायाभूत सुविधांच्या निर्मितीमध्ये दोन्ही कंपन्या एकत्र आल्या आहेत.
केंद्र सरकारने डेटा सेंटर्सना ‘राष्ट्रीय धोरणात्मक पायाभूत सुविधा’ म्हणून दर्जा दिला आहे. सरकारच्या या डिजिटल धोरणाला गती देण्याच्या दृष्टीने हा प्रकल्प अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात असून, यामुळे देशात हजारो उच्च-तंत्रज्ञान रोजगार (High-tech Jobs) निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
“मेटासारख्या जागतिक तंत्रज्ञान क्षेत्रातील आघाडीच्या कंपनीसोबतची ही भागीदारी भारताच्या डिजिटल पायाभूत सुविधांसाठी एक क्रांतिकारी क्षण आहे. जागतिक एआय क्रांतीचे नेतृत्व करण्यासाठी भारत सज्ज असल्याचेच हे निदर्शक आहे. जामनगर हे भविष्यात हायपरस्केल एआय कम्प्युटिंगचे जागतिक केंद्र बनेल.”
- मुकेश अंबानी, अध्यक्ष व व्यवस्थापकीय संचालक, रिलायन्स इंडस्ट्रीज
“भारतात आमचे पहिले एआय-सक्षम डेटा सेंटर उभारण्यासाठी रिलायन्ससोबत भागीदारी करताना आम्हाला अभिमान वाटत आहे. जामनगरमधील ही जागतिक दर्जाची सुविधा आमच्या जागतिक एआय पायाभूत सुविधांचा विस्तार करेल आणि भारताच्या अर्थव्यवस्थेतील आमची दीर्घकालीन गुंतवणूक अधिक मजबूत करेल.”
- मार्क झुकरबर्ग, संस्थापक आणि सीईओ, मेटा
