Rupee plunged to a fresh lifetime low of 95.40 against the US Dollar: मंगळवारी (५ मे), भारतीय रुपयाने अमेरिकी डॉलरच्या तुलनेत ९५.४० चा विक्रमी नीचांक गाठला आहे. जागतिक कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमती आणि डॉलरची सततची मागणी यामुळे भारतीय चलनावरील दबाव वाढत आहे.
इराणच्या लष्करी हालचालींमध्ये वाढ, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये अनेक जहाजांना लक्ष्य करणे आणि संयुक्त अरब अमिरातीमधील (UAE) तेल बंदरात आग लागल्याच्या घटनेनंतर ब्रेंट क्रूडच्या जुलै फ्युचर्समध्ये जवळपास ६% ची वाढ झाली. या घडामोडींमुळे एका महत्त्वाच्या जागतिक ऊर्जा कॉरिडॉरमधील संभाव्य पुरवठा व्यत्ययाबद्दल चिंता वाढली आहे.
बाजारातील तज्ज्ञांनी असे संकेत दिले आहेत की, नव्याने निर्माण झालेल्या तणावामुळे सामुद्रधुनीतून होणारी जहाजवाहतूक कमी होऊ शकते, ज्यामुळे कच्च्या तेलाच्या किमती चढ्याच राहतील. एएनझेड बँकेच्या विश्लेषकांनी सांगितले की, अशा घडामोडींमुळे तेलाच्या किमतींवर वाढीचा दबाव कायम राहू शकतो, जो रुपयासाठी एक महत्त्वपूर्ण जोखमीचा घटक आहे.
कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे भारताच्या परकीय व्यापाराच्या संतुलनावर (External Balance) सातत्याने दबाव येत असून, यामुळे ‘व्यापाराच्या अटीं’मध्ये (Terms of Trade) प्रतिकूल बदल झाला आहे आणि डॉलरची मागणी सतत वाढत आहे. परिणामी, अलीकडील काही आठवड्यांमध्ये रुपयावरील दबावाचे मुख्य कारण म्हणून ‘तेल’ समोर आले आहे.
करन्सी ट्रेडर्सनी असे नमूद केले की, रुपयाची हालचाल ही प्रामुख्याने तेलाच्या किमतींमधील चढ-उतारांशी संबंधित आहे. एका खाजगी क्षेत्रातील बँकेतील करन्सी ट्रेडरने असे निरीक्षण नोंदवले की, “जोपर्यंत कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये मोठी घट होत नाही, तोपर्यंत रुपयाला कोणतीही ठोस दिलासा मिळण्याची अपेक्षा नाही.”
बँकर्सनी तेल कंपन्यांकडून डॉलरला असलेली सातत्यपूर्ण मागणीही अधोरेखित केली आहे, ज्यामुळे रुपयावरील दबाव आणखीच वाढला आहे. त्याच वेळी, निर्यातदार ‘हेजिंग’च्या (किंमतींमधील चढ-उतारांपासून संरक्षण मिळवण्याच्या) बाबतीत सावध झाले आहेत, तर इतर आयातदारांनी चलनातील अस्थिरतेला प्रतिसाद म्हणून त्यांच्या ‘हेज’ स्थितींमध्ये वाढ केली आहे.
रुपयावरचा दबाव अशा वेळी वाढला आहे, जेव्हा भांडवली ओघ मर्यादित आहे, ज्यामुळे चलन स्थिर ठेवण्यास मदत करू शकणारे राखीव साठे कमी होत आहेत. बाजारातील सहभागींनी नमूद केले की, सध्याच्या बाह्य प्रतिकूल परिस्थितीत, भरीव गुंतवणुकीच्या अभावामुळे रुपयाला कोणताही तात्काळ आधार मिळू शकलेला नाही.
सीआर फॉरेक्स ॲडव्हायझर्सचे व्यवस्थापकीय संचालक, अमित पाबरी म्हणाले, “जेव्हा तेलाच्या किमती वाढत असतात, तेव्हा रुपयाचे संरक्षण करणे हे एक महागडे काम ठरते. हे सतत तीव्र होणाऱ्या वादळात छत्री धरून ठेवण्याचा प्रयत्न करण्यासारखे आहे. ९५.३०–९५.५० रुपये ही पातळी लवकरच एक मजबूत प्रतिकार पातळी म्हणून काम करण्याची शक्यता आहे.”
