IT firms including HCLTech, Wipro, Tech Mahindra, and Persistent Systems have reinforced their POSH policies: भारतातील आघाडीच्या आयटी सेवा कंपन्या एचसीएल टेक, विप्रो, टेक महिंद्रा आणि पर्सिस्टंट सिस्टम्स यांनी टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस (TCS) मधील नाशिक येथील लैंगिक छळाच्या प्रकरणाच्या पार्श्वभूमीवर, आपल्या ‘लैंगिक छळ प्रतिबंधक’ (POSH) नियमांचा पुन्हा आढावा घेऊन या विषयावर आपली भूमिका मांडली आहे.
या महिन्याच्या सुरुवातीला चौथ्या तिमाहीच्या कमाईचा हंगाम सुरू असताना, आयटी कंपन्यांनी कामाच्या ठिकाणी होणाऱ्या छळाशी संबंधित त्यांच्या अंतर्गत तपास व नियंत्रणांच्या प्रक्रियेबाबत माहिती उघड केली. टीसीएस (TCS) प्रकरण समोर आल्यामुळे हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. टीसीएस प्रकरणामध्ये काही कर्मचाऱ्यांविरुद्ध लैंगिक छळ आणि धार्मिक भावना दुखावण्याचे प्रयत्न झाल्याचे आरोप समोर आले होते.
‘एचसीएल टेक’मधील सुरक्षा उपाय
‘एचसीएल टेक’चे चीफ पीपल ऑफिसर (मुख्य मनुष्यबळ अधिकारी) राम सुंदरराजन यांनी या घटनेचे वर्णन “अत्यंत दुर्दैवी” असे केले. “मला असे वाटत नाही की, कोणत्याही व्यवस्थापन समितीमध्ये (मॅनेजमेंट टीममध्ये) कार्यरत असलेली कोणतीही व्यक्ती अशा परिस्थितीकडे कधीही कानाडोळा करेल. आम्ही ही बाब अत्यंत गांभीर्याने घेतो”, असे त्यांनी २१ एप्रिल रोजी कंपनीच्या ‘अर्निंग्स कॉन्फरन्स’ (आर्थिक कामगिरी आढावा बैठकी) दरम्यान सांगितले.
त्यांनी पुढे सांगितले की, इतर कोणत्याही मोठ्या कंपनीप्रमाणे, ‘एचसीएल टेक’कडेही एक मजबूत POSH प्रक्रिया आहे, तसेच कंपनी स्वतंत्र पर्याप्तता, अनुपालन, परिणामकारकता (ACE) ऑडिट देखील करते.
“योग्य धोरण असणे, योग्य कार्यपद्धती निश्चित करणे, योग्य माध्यमं तयार करणे, जागरूकता निर्माण करणे आणि त्या प्रक्रिया योग्यरित्या काम करत आहेत याची खात्री करणे ही एक गोष्ट आहे. पण आपल्याकडे जे आहे ते पुरेसे आहे की नाही हे पाहण्यासाठी त्याचे स्वतंत्रपणे ऑडिट आणि पडताळणी करणे देखील महत्त्वाचे आहे”, असे सुंदरराजन यांनी स्पष्ट केले.
टीसीएस प्रकरणात, तक्रारदारांनी २०२२ ते २०२६ दरम्यान त्यांच्या रिपोर्टिंग मॅनेजर्सकडे तोंडी अंतर्गत तक्रारी केल्या होत्या, तरीही त्यांच्याकडून कोणतीही कारवाई करण्यात आली नाही, असा आरोप आहे.
विप्रो
विप्रो कंपनीने म्हटले आहे की, त्यांनी आपली POSH समिती स्वतंत्र ठेवली आहे, जी संस्थेतील कोणत्याही व्यक्तीला अहवाल देत नाही. ही समिती एचआर विभागाऐवजी एका स्वतंत्र लेखापरीक्षण समितीला अहवाल देते.
विप्रोचे मुख्य एचआर अधिकारी सौरभ गोविल यांनी सांगितले की, ‘POSH’ (कामाच्या ठिकाणी लैंगिक छळापासून संरक्षण) नियमांच्या पालनाचा दर तिमाहीला बारकाईने आढावा घेतला जातो. यावरून कंपनीच्या संचालक मंडळाच्या पातळीवर यावर अधिक कडक देखरेख ठेवली जात असल्याचे संकेत मिळतात.
“आम्ही दर तिमाहीला POSH नियमांच्या पालनाचा बारकाईने आढावा घेतो”, असे त्यांनी नमूद केले. तसेच, या संदर्भात कंपनीकडे “अत्यंत भक्कम यंत्रणा” कार्यरत असल्याचा कंपनीला विश्वास असल्याचेही त्यांनी पुन्हा अधोरेखित केले.
टेक महिंद्रा
टेक महिंद्राचे सीईओ आणि एमडी मोहित जोशी यांनी सांगितले की, कंपनीला अशी कोणतीही घटना आढळलेली नाही, ज्यामुळे “कोणत्याही अंतर्गत आचारसंहितेचे उल्लंघन” झाले आहे.
गेल्या आठवड्यात पुण्यात झालेल्या कंपनीच्या कमाई परिषदेदरम्यान जोशी यांनी मनीकंट्रोल या संकेतस्थळाला सांगितले, “आमच्या भक्कम प्रणाली, संचालक मंडळाची देखरेख, एचआर तपासणी आणि नियंत्रणे, तसेच आमच्या सुधारणांची गुणवत्ता याबद्दल आम्ही खूप समाधानी आहोत.”
ते पुढे म्हणाले, “अर्थातच, आम्हाला कर्मचारी कल्याणावर खूप लक्ष केंद्रित करायचे आहे. आम्ही नेहमीच आमच्या प्रक्रियांचे पुनरावलोकन करत आलो आहोत आणि त्या कुठे अधिक मजबूत करता येतील किंवा कार्यात्मक नियंत्रणे कुठे सुधारता येतील हे पाहत आलो आहोत.”
पर्सिस्टंट सिस्टीम्स
दरम्यान, पर्सिस्टंट सिस्टीम्सने सांगितले की ते POSH प्रक्रियेसंदर्भात कर्मचाऱ्यांसोबत नियमितपणे प्रात्यक्षिक प्रशिक्षण आयोजित करतात. मुख्य वित्तीय अधिकारी विनीत तेरेदेसाई यांनी मनीकंट्रोल संकेतस्थळाला सांगितले की, “सामान्य उद्योग मानकांपेक्षा अधिक वेगाने तक्रारींचे निवारण केले जावे आणि त्यावर तोडगा काढला जावा, हे सुनिश्चित करण्यासाठी कंपनी आपल्या ‘स्वतःच्या नैतिक प्रक्रिया आणि POSH समितीला’ सतत आव्हान देत असते.”
ते म्हणाले, “आम्ही जागरूकता वाढवून, शिक्षण वाढवून, सुरक्षा व्यवस्था निर्माण करून तसेच कोणतीही अनुचित घटना घडू नये याची खात्री करून या क्षेत्रात अधिक गुंतवणूक करत आहोत. कोणतीही गोष्ट पूर्णपणे निर्दोष नसते, परंतु आमचे काम हे सुनिश्चित करणे आहे की आम्ही असे वातावरण निर्माण करू, जिथे कोणताही कर्मचारी मनात कोणतीही भीती न बाळगता व्यवस्थापनाकडे जाण्यास सोयीस्कर वाटेल.”
टीसीएस प्रकरणात नक्की काय घडले?
हे प्रकरण एप्रिल महिन्याच्या सुरुवातीला उघडकीस आले. नाशिक टीसीएस येथे कार्यरत असलेल्या आठ महिला आणि एका पुरुष कर्मचाऱ्यासह, सुमारे नऊ तक्रारदारांनी आठ आरोपींविरुद्ध ‘प्रथम माहिती अहवाल’ (FIR) दाखल केले. या तक्रारींमध्ये कामाच्या ठिकाणी मानसिक आणि लैंगिक छळ, धार्मिक भावना दुखावणे आणि एका तक्रारीत सहकाऱ्यांकडून धार्मिक सक्ती केल्याचे अनेक प्रकार घडल्याचे आरोप करण्यात आले आहेत.
