Pune Fake IT Companies : पुण्यात बनावट IT कंपन्यांचा सुळसुळाट! बेरोजगारांना कसं जाळ्यात ओढतात? ‘ही’ धक्कादायक मोडस ऑपरेंडी पाहून थक्क व्हाल!

पुण्यातील या प्रकरणांमधून सायबर गुन्हेगार आणि बनावट कंपन्यांची धक्कादायक कार्यपद्धती अर्थात ‘मोडस ऑपरेंडी’ समोर आली आहे. तपास यंत्रणांच्या माहितीनुसार, आरोपी प्रथम रोजगार संकेतस्थळे, सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म आणि मेसेजिंग अॅप्सद्वारे उमेदवारांपर्यंत पोहोचतात. त्यानंतर नामांकित आयटी कंपन्यांसारखी नावे आणि लोगो वापरून विश्वासार्हतेचे वातावरण तयार केले जाते. उमेदवारांची ऑनलाईन मुलाखत घेतली जाते किंवा काही वेळा थेट निवड झाल्याचे सांगितले जाते. त्यानंतर नियुक्तीपत्र (ऑफर लेटर) पाठवून प्रशिक्षण शुल्क, दस्तऐवज पडताळणी शुल्क, लॅपटॉप शुल्क, सुरक्षा ठेव किंवा प्रकल्प नोंदणी शुल्काच्या नावाखाली पैसे मागितले जातात. काही प्रकरणांमध्ये उमेदवारांना काही दिवस ऑनलाईन प्रशिक्षणही दिले जाते, ज्यामुळे कंपनी खरी असल्याचा आभास निर्माण होतो. मात्र पैसे जमा झाल्यानंतर संपर्क क्रमांक बंद होणे, ई-मेलला प्रतिसाद न मिळणे किंवा कार्यालयाचा पत्ता बनावट असल्याचे उघड होणे, अशी प्रकरणे समोर आली आहेत.

पुण्यातील बनावट कंपन्यांची कार्यपद्धती कशी?

१. ‘पेड ट्रेनिंग’ आणि सुरक्षा ठेव सापळा

पुण्यात उघडकीस आलेल्या ताज्या प्रकरणांनुसार, या कंपन्या सुरुवातीला फ्रेशर्स किंवा नवशिका उमेदवारांना नोकरी देण्याचे आश्वासन देतात. “तुम्हाला कामासाठी कंपनीकडून लॅपटॉप आणि सॉफ्टवेअर दिले जाईल, पण त्यासाठी सुरक्षा ठेव म्हणून ₹१५,००० ते ₹२०,००० भरावे लागतील,” असे सांगितले जाते. नोकरीच्या गरजेपोटी तरुण हे पैसे सहज देऊन बसतात.

२. सुरुवातीला पगार देणे आणि विश्वास संपादन करणे

उमेदवारांना संशय येऊ नये म्हणून या बनावट कंपन्या सुरुवातीचे १ ते २ महिने प्रशिक्षण देतात आणि कमी प्रमाणात का होईना, मानधन किंवा पगार वेळेवर देतात. यामुळे तरुणांचा कंपनीवर पूर्ण विश्वास बसतो आणि ते आपल्या मित्रांनाही या कंपनीत नोकरीसाठी सुचवतात.

३. अचानक पगार थकवणे आणि ‘चेक बाऊन्स’ करणे

विश्वास संपादन केल्यानंतर मूळ खेळ सुरू होतो. पुढील ३ ते ४ महिने “प्रकल्प रखडला आहे” किंवा “क्लायंटकडून पेमेंट आले नाही” अशी कारणे देऊन पगार थकवले जातात. कर्मचाऱ्यांनी जास्त दबाव आणल्यास त्यांना धनादेश दिले जातात, जे बँकेत टाकल्यावर ‘बाऊन्स’ होतात.

४. रातोरात कार्यालय बंद करून पळ काढणे

जेव्हा शेकडो कर्मचाऱ्यांकडून कोट्यवधी रुपयांची सुरक्षा ठेव जमा होते आणि पगार थकल्यामुळे कर्मचाऱ्यांचा असंतोष वाढतो, तेव्हा कंपनीचे संचालक कोणतीही पूर्वसूचना न देता रातोरात कार्यालयाला टाळे ठोकून गायब होतात. त्यांचे फोन नंबर बंद होतात आणि वेबसाईटही डिलीट केली जाते.

५. मोठ्या पॅकेजचे आणि ‘घरबसल्या कामाचे’ आमिष

दुसऱ्या एका प्रकारात, सोशल मीडिया आणि जॉब पोर्टल्सवर नामांकित आयटी कंपन्यांच्या नावाचा (किंवा हुबेहूब नावांचा) वापर करून आकर्षक पॅकेजच्या जाहिराती दिल्या जातात. ऑनलाईन मुलाखतीचे नाटक करून बनावट ‘ऑफर लेटर’ पाठवले जाते आणि प्रोसेसिंग फीच्या नावाखाली लाखो रुपये लुटले जातात.

पुणे का ठरते लक्ष्य?

पुणे हे देशातील प्रमुख आयटी आणि शिक्षण केंद्रांपैकी एक असल्याने येथे दरवर्षी हजारो अभियांत्रिकी आणि आयटी पदवीधर रोजगाराच्या शोधात असतात. याच मोठ्या उमेदवार वर्गाला लक्ष्य करून बनावट कंपन्या आपले जाळे पसरवतात. विशेषतः फ्रेशर्स आणि कॅम्पस प्लेसमेंटपासून वंचित राहिलेल्या तरुणांना अशा ऑफर्सचे आकर्षण वाटते.

फसवणूक टाळण्यासाठी काय करावे?

• नोकरी मिळवण्यासाठी कोणतेही शुल्क भरण्यापूर्वी कंपनीची पडताळणी करावी.
• कंपनीचे अधिकृत संकेतस्थळ, नोंदणी क्रमांक आणि कार्यालयाचा पत्ता तपासावा.
• अधिकृत डोमेनऐवजी जीमेल किंवा इतर मोफत ई-मेल आयडीवरून आलेल्या ऑफर्सबाबत सावध राहावे.
• मुलाखत न घेता किंवा अत्यंत कमी प्रक्रियेत दिल्या जाणाऱ्या ऑफर्सची खातरजमा करावी.
• संशयास्पद व्यवहारांची माहिती त्वरित सायबर पोलिसांना द्यावी.
• नोकरी मिळवण्यासाठी कोणत्याही प्रकारची सुरक्षा ठेव किंवा शुल्क (Fees) भरू नका.
• कंपनीचे अधिकृत संकेतस्थळ, नोंदणी क्रमांक आणि कार्यालयाच्या पत्त्याची प्रत्यक्ष पडताळणी करा.

सायबर गुन्ह्यांचे बदलते स्वरूप पाहता, बनावट आयटी कंपन्या ही आता रोजगार क्षेत्रातील मोठी डोकेदुखी बनली आहे. पुण्यातील अलीकडील कारवाईने या रॅकेटचा पर्दाफाश झाला असला, तरी अशा प्रकारच्या फसवणुकीपासून वाचण्यासाठी नोकरी शोधणाऱ्या उमेदवारांनी अधिक सतर्क राहणे आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.