Inspirational Journey Of Indian Stock Market Investor Shankar Sharma In Mumbai: प्रसिद्ध गुंतवणूकदार आणि शेअर बाजार तज्ज्ञ शंकर शर्मा सातत्याने सोशल मीडियावर शेअर बाजार, अर्थव्यवस्था आणि इतरही विषयांवर चर्चा करताना पाहायला मिळतात. नुकतेच शंकर शर्मा यांनी INDMoney या यूट्यूब चॅनलला मुलाखत दिली आहे. या मुलाखतीमध्ये त्यांनी शेअर बाजार, गुंतवणूक आणि अर्थव्यवस्था यासह त्यांच्या वैयक्तिक प्रवासावरही भाष्य केले आहे. याचबरोबर १९८० च्या दशकात मुंबई शेअर बाजारात गुजराती लोकांचे कसे वर्चस्व होते यावरही ते बोलले आहेत.
१० रुपये किमतीने खरेदी केला पहिलला आयपीओ
शेअर बाजारातील आपल्या प्रवासाबद्दल बोलताना शंकर शर्मा म्हणाले, “माझी पहिली गुंतवणूक १९८१ किंवा १९८२ च्या सुमारास केली होती. त्यावेळी मी अवघा १६ किंवा १७ वर्षांचा होतो. त्यावेळी एक आयपीओ आला होता. तो होता दिल्लीच्या ‘हयात रीजन्सी’चा. तर, ती कंपनी आपला आयपीओ घेऊन येत होती आणि मला त्या कंपनीसंबंधित बऱ्याच गोष्टी आवडल्या होत्या. मी जे काही थोडेफार विश्लेषण करू शकलो होतो, त्याच्या आधारे पाहता, तो व्यवहार प्रत्यक्षात खूपच फायदेशीर ठरला. मला ते शेअर्स १० रुपये दराने खरेदी करणे शक्य झाले. तो एक अगदीच नवीन हॉटेल व्यवसाय प्रकल्प होता. पण, त्यातून मला बऱ्यापैकी पैसा मिळाला. मला वाटते, त्यानंतरच्या काही वर्षांत त्या गुंतवणुकीचे मूल्य आठ पट, दहा पट किंवा त्या आसपास काहीतरी वाढले होते.”
कुटुंबातील संघर्ष
“हे सर्व घडले तेव्हा मी प्रत्यक्षात अजूनही महाविद्यालयातच शिकत होतो. पण एका अर्थाने, या घटनेने मला एक नवीन मार्ग नक्कीच दाखवला. या घटनेच्या अवघ्या एक वर्ष आधीच माझ्या वडिलांचे निधन झाले होते. त्यामुळे, मी संधींच्या शोधात फिरत होतो. शेवटी, एका सर्वसाधारण भारतीय कुटुंबात, वडील हेच सहसा कुटुंबातील एकमेव कमावते सदस्य असतात आणि माझ्या कुटुंबातही नेमकी तीच परिस्थिती होती. मी एकुलता एक मुलगा होतो. त्यामुळे, माझे मुख्य उद्दिष्ट हेच होते की, शक्य तितक्या लवकर आर्थिकदृष्ट्या सक्षम आणि ‘लिक्विड’ (हातात रोकड उपलब्ध) होणे. कदाचित, मला एखादी संधी उपलब्ध करून देण्याचा हाच विश्वाचा मार्ग असावा”, असे ते म्हणाले.
ब्रोकर म्हणून सुरुवात
मुंबई शेअर बाजारात ब्रोकर म्हणून कशी सुरुवात झाली याबाबत बोलताना शंकर शर्मा म्हणाले की, “मला स्वतःच्या पायावर उभे राहायचे होते. म्हणूनच मी ‘बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज’च्या (BSE) ट्रेडिंग फ्लोअरवर ‘सब-ब्रोकर’ म्हणून काम सुरू केले. मला माझी स्वतःची ब्रोकरेज संस्था उभी करायची होती. १९८९ च्या उत्तरार्धात, मी पहिल्यांदाच बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंजच्या ट्रेडिंग फ्लोअरवर पाऊल ठेवले. त्या काळात, ट्रेडिंग फ्लोअरचे प्रत्यक्ष अस्तित्व अजूनही टिकून होते. पण त्या काळात, शेअर बाजार केवळ ‘मुंबई’ शहरापुरता किंवा दुसऱ्या शब्दांत सांगायचे तर, केवळ ‘गुजरात’ राज्यापुरता मर्यादित लोकप्रिय होता. कारण गुंतवणूक आणि शेअर ब्रोकिंगच्या या क्षेत्रात सुरुवातीच्या काळातील प्रमुख खेळाडू हे प्रामुख्याने गुजराती लोकच होते. शेअर ब्रोकिंगच्या संपूर्ण क्षेत्रावर गुजराती लोकांचेच वर्चस्व होते. मारवाडी लोकांचा या क्षेत्रात वाटा अत्यंत नगण्य होता.”
ट्रेडिंग फ्लोअरवर फक्त गुजरातीच चालायची
मुंबई शेअर बाजारातील गुजराती लोकांच्या वर्चस्वाबद्दल बोलताना शंकर शर्मा म्हणाले, “उत्तर भारतातून आलेला जवळपास कोणीही या क्षेत्रात सहभागी नव्हता. किंबहुना, आजही मला असे वाटते की, त्या काळातील उत्तर भारतातून आलेला मी एकमेव असा व्यक्ती आहे, जो बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंजचा सदस्य बनू शकला. ती एक प्रकारची ‘बंदिस्त मंडळी’ (Closed Club) होती, जी केवळ गुजराती आणि मारवाडी लोकांसाठीच राखीव होती. उत्तर भारतातून आलेल्या कोणालाही तिथे प्रवेश मिळणे तर सोडाच, पण साधे डोकावून पाहणेही शक्य नव्हते. ट्रेडिंग फ्लोअरवर बोलली जाणारी भाषाही गुजरातीच होती. जर तुम्हाला गुजराती भाषा समजत नसती, तर तिथे नक्की काय चालले आहे, हे तुम्हाला समजणेच शक्य नव्हते. त्यामुळे, ती एक बऱ्यापैकी बंदिस्त अशी परिसंस्था (Ecosystem) होती. गुंतवणूकदार आणि ब्रोकर हे दोन्ही घटक, बहुतांश करून गुजराती आणि मारवाडीच असत आणि तेही प्रामुख्याने ‘दक्षिण मुंबई’ परिसरातच केंद्रित झालेले होते.”
