उन्हाळा आणि पावसाळा या दोन्ही ऋतूंमध्ये कारच्या वापराचे प्रमाण वाढते. मात्र, या काळात वाहनावर होणारा ताणही अधिक असतो. त्यामुळे सुरक्षित, सुखकर आणि त्रासमुक्त प्रवासासाठी वाहनाची योग्य काळजी घेणे अत्यावश्यक ठरते. विशेषतः उन्हाळ्यात इंजिन, टायर आणि एअर कंडिशनरवर अधिक परिणाम होत असल्याने काही महत्त्वाच्या बाबींकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे.
ऋतू कोणताही असला तरी वाहनाची नियमित देखभाल आवश्यक असते. मात्र, उन्हाळ्यात वाहनाची विशेष तपासणी करणे अधिक महत्त्वाचे ठरते. कूलंट, टायरमधील हवा, इंजिन ऑइल यासारख्या गोष्टी आपण स्वतः तपासू शकतो. तरीसुद्धा, उन्हाळा सुरू होण्यापूर्वी वाहनाची एकदा तज्ज्ञ मेकॅनिककडून तपासणी करून घेणे हितावह ठरते. यामुळे संभाव्य बिघाड टाळता येतो आणि लांबचा प्रवासही निश्चिंतपणे करता येतो.
अवकाळी पाऊस झाला तरी उन्हाळ्याची तीव्रता कमी होत नाही. या उष्णतेचा थेट परिणाम वाहनाच्या इंजिन व टायरवर होतो. वाहन चालू असताना इंजिन व टायर आधीच गरम होत असतात आणि बाहेरील तापमान अधिक असल्यास त्यावर अतिरिक्त ताण येतो. त्यामुळे तापमान नियंत्रणासाठी आवश्यक खबरदारी घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.
इंजिन : वाहनाचे हृदय
इंजिन हे वाहनाचे हृदय मानले जाते. कारचे इंजिन प्रामुख्याने ऑइल-कूल्ड असते, तर दुचाकींची इंजिने एअर-कूल्ड किंवा ऑइल-कूल्ड असतात. ऑइल-कूल्ड इंजिन उच्च तापमानातही इंजिनचे तापमान संतुलित ठेवण्याचे काम करते.
इंजिन ऑइल, ब्रेक ऑइल आणि कूलंट या द्रवांचे प्रमाण योग्य असणे आवश्यक आहे. बहुतेक वेळा इंजिन ऑइल आणि ब्रेक ऑइल तपासले जाते; मात्र कूलंटकडे दुर्लक्ष होते. सतत वाहन वापरल्यास कूलंट कमी होऊ शकते. उन्हाळ्यात एअर कंडिशनरचा जास्त वापर होत असल्याने कूलंटची पातळी नियमित तपासणे महत्त्वाचे ठरते.
कूलंट कमी असल्यास इंजिनवर अतिरिक्त ताण येतो आणि तापमान वाढल्याने रेडिएटर खराब होण्याचीही शक्यता असते. त्यामुळे कूलंटची पातळी ‘मिनिमम’ आणि ‘मॅक्सिमम’ चिन्हांच्या दरम्यान आहे का, हे वेळोवेळी तपासावे. ही तपासणी सहज करता येते. लांबच्या प्रवासासाठी जाताना कूलंटची एक बाटली कारमध्ये ठेवणेही उपयुक्त ठरते. कोणते कूलंट वापरावे, याबाबत मेकॅनिकचा सल्ला घ्यावा, कारण इंजिनच्या प्रकारानुसार कूलंट बदलते. तसेच, रेडिएटरवर साचलेली धूळ स्वच्छ ठेवणेही तितकेच आवश्यक आहे.
टायर : सुरक्षिततेचा पाया
टायर हा वाहनाचा अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. टायर फुटल्यामुळे होणारे अपघात अनेकदा गंभीर स्वरूपाचे असतात. त्यामुळे टायरची ग्रिप, हवा आणि स्थिती याकडे विशेष लक्ष देणे आवश्यक आहे.
टायरची ग्रिप कमी झाली आहे का, याची तपासणी तज्ज्ञांकडून करून घ्यावी. वाहन जास्त काळ न वापरता उभे असल्यास टायरवर क्रॅक पडू शकतात. अशा क्रॅक्सकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते.
टायरमधील हवेचा दाब योग्य असणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. उन्हाळ्यात उष्णतेमुळे हवा प्रसरण पावते आणि दाब वाढतो. मर्यादेपेक्षा जास्त हवा असल्यास टायरची ग्रिप कमी होते आणि अपघाताचा धोका वाढतो. प्रत्येक कारमध्ये पुढील व मागील टायरसाठी वेगवेगळा दाब दिलेला असतो. ही माहिती कारच्या मॅन्युअलमध्ये किंवा ड्रायव्हर सीटजवळील दरवाजावर दिलेली असते.
अलीकडच्या काळात नायट्रोजनचा पर्यायही उपलब्ध झाला आहे. नायट्रोजनचा दाब हवेसारखा पटकन बदलत नाही आणि तो तुलनेने थंड राहतो. त्यामुळे टायरमध्ये नायट्रोजन भरल्यास वारंवार हवा तपासण्याची गरज कमी पडते. मात्र, हा पर्याय प्रामुख्याने मोठ्या शहरांतच उपलब्ध आहे.
सीट कव्हर आणि ब्लाइंड्स
आजकाल अनेक कारमध्ये सिंथेटिक सीट कव्हर असतात. उन्हाळ्यात अशा सीटवर बसल्यास उष्णता आणि घाम येण्याची समस्या निर्माण होते. शक्य असल्यास सिंथेटिक सीट कव्हरऐवजी कॉटनचे सीट कव्हर वापरावेत. अन्यथा सीटवर कॉटनचा कपडा किंवा बेडशीट टाकावी.
कारच्या काचांना टिंट लावण्यास बंदी असल्याने उन्हापासून बचावासाठी विशेष ब्लाइंड्सचा वापर करता येतो. या ब्लाइंड्समुळे कारच्या आतले तापमान काही प्रमाणात कमी राहते.
एअर कंडिशनरचा योग्य वापर
उन्हाळ्यात एअर कंडिशनरशिवाय प्रवास करणे कठीणच होते. मात्र, एसीचा वापर योग्य पद्धतीने करणे आवश्यक आहे. उन्हात उभी असलेली कार सुरू केल्यानंतर लगेच एसी सुरू करू नये. सर्वप्रथम कारच्या सर्व काचा खाली करून ब्लोअर पूर्ण क्षमतेने सुरू करावा. यामुळे आतली गरम हवा बाहेर जाते.
काही वेळाने एसी सुरू करावा आणि एसीचे व्हेंट वरच्या दिशेने ठेवावेत, जेणेकरून थेट गरम हवा अंगावर येणार नाही. थंड हवा येऊ लागल्यावर काचा वर घ्याव्यात. यानंतर आवश्यकतेनुसार तापमान सेट करावे. यामुळे इंजिनवर ताण येत नाही आणि एसी अधिक कार्यक्षमतेने काम करतो.
योग्य देखभाल आणि थोडीशी काळजी घेतल्यास उन्हाळा व पावसाळ्यातील प्रवास अधिक सुरक्षित, आरामदायी आणि निश्चिंत होऊ शकतो.
