पदवीनंतरचे पर्याय: स्टाफ सिलेक्शन कमिशनची परीक्षा

कोणत्याही मान्यताप्राप्त विद्यापीठातून पदवी मिळवलेले १८ ते ३२ वर्षांदरम्यान वय असलेले विद्यार्थी/ विद्यार्थिनी यासाठी पात्र असतात. या निवड प्रक्रियेमध्ये कॉम्प्युटरवर परीक्षा घेतली जाते. महाराष्ट्रातील अमरावती, छत्रपती संभाजीनगर, जळगांव, कोल्हापूर, मुंबई, पुणे , नागपूर, नांदेड, नाशिक या शहरांमध्ये ही परीक्षा घेण्यात येते. परीक्षा दोन टप्प्यांत होते. पहिल्या टप्प्यातील परीक्षेमध्ये विद्यार्थ्यांना एक तासांत १०० प्रश्न सोडवावे लागतात. यात जनरल इंटेलिजन्स व रिझनिंग, सामान्य ज्ञान, सामान्य गणित, इंग्रजी कॉ्प्रिरहेन्शन या चार विषयांवर प्रत्येकी २५ प्रश्न असतात, प्रत्येक प्रश्नाला दोन गुण असतात. चुकीच्या उत्तरासाठी अर्धा गुण वजा केला जातो. या परीक्षेतून निवडलेल्या विद्यार्थ्यांनाच दुसर्‍या टप्प्यातील परीक्षेला बसता येईल.

दुसर्‍या टप्प्यातील परीक्षेत चार विभाग असतात. पहिल्या विभागात सामान्य गणित व जनरल इंटेलिजन्स व रिझनिंग यावर आधारीत ६० प्रश्न एक तासांत सोडवावे लागतात, प्रत्येक प्रश्नाला तीन गुण असतात , चुकीच्या उत्तरासाठी एक गुण वजा केला जातो. दुसर्‍या सेक्शनमध्ये सामान्य ज्ञानावर २५ तर  इंग्रजी कॉ्प्रिरहेन्शनवर आधारित ४५ प्रश्न एक तासात सोडवावे लागतात, प्रत्येक प्रश्नाला तीन गुण असतात. चुकीच्या उत्तरासाठी एक गुण वजा केला जातो. तिसर्‍या सेक्शन मध्ये संगणक ज्ञानाची परीक्षा घेतली जाते. यामध्ये १५मिनिटांत २० प्रश्न सोडवायचे असतात. प्रत्येक प्रश्नाला तीन गुण असतात, चुकीच्या उत्तरासाठी एक गुण वजा केला जातो. चौथ्या सेक्शन मध्ये विद्यार्थ्यांची १५ मिनिटांची डाटा एन्ट्री स्पीडची चाचणी घेतली जाते. स्टॅटिस्टिक्स विभागात नोकरी मिळवू इच्छिणार्‍या विद्यार्थ्यांना स्टॅटिस्टिक्स विषयाचा आणखी एक २०० गुणांचा स्वतंत्र पेपर द्यावा लागतो. यामध्ये दोन तासांत १०० प्रश्न सोडवावे लागतात. या दुसर्‍या टप्प्यातील परीक्षेतील गुणवत्तेच्या आधारावर गुणवत्ता यादी तयार केली जाईल. विद्यार्थ्यांना त्यांना कोणत्या सरकारी विभागात काम करण्याची इच्छा आहे याचा पसंतीक्रम भरून द्यावा लागतो. सेंट्रल एक्साईज / प्रेव्हेंटिव्ह ऑफिसर/ सेंट्रल ब्युरो ऑफ नारकोटीक्स , बॉर्डर रोड्स अशा काही विभागांमध्ये नोकरीसाठी शारीरिक आणि वैद्यकीय क्षमता तपासल्या जातात.

केंद्र सरकार मध्ये अधिकारी म्हणून नियुक्ती मिळण्याच्या या अप्रतिम संधीसाठीची सविस्तर जाहीरात या महिन्यात प्रसिद्ध होण्याची शक्यता आहे. त्याआधी विद्यार्थ्यांनी स्टाफ सिलेक्शन कमिशनच्या  https:// ssc. gov. in या संकेतस्थळावर जाऊन रजिस्ट्रेशन करणे आवश्यक आहे. पहिल्या टप्प्यातील परीक्षा जून मध्ये होण्याची शक्यता आहे.

केंद्र सरकारच्या सेवेत अधिकारी म्हणून जाण्याचे स्वप्न उराशी बाळगून असंख्य विद्यार्थी यूपीएससी परीक्षेची तयारी करत असतात, यूपीएससी परीक्षेत यशस्वी होण्याचे प्रमाण अत्यल्प आहे, मात्र यूपीएससी पेक्षा १०-१५ पटींनी जास्त जागा स्टाफ सिलेक्शन कमिशनच्या या परीक्षेतून उपलब्ध होतात, तेही फक्त यूपीएससी पूर्व परीक्षेच्या अभ्यासावर. हे लक्षात घेऊन जास्तीत जास्त विद्यार्थ्यांनी या संधीचा लाभ घ्यावा.

या परीक्षेत यशस्वी होण्यासाठी पुढील काही महिने भरपूर पेपर सोडवण्याचा सराव करावा लागेल कारण या परीक्षेचा सगळ्यात अवघड भाग म्हणजे २५ सेकंदात एक प्रश्न सोडवणे हा आहे. डाटा एन्ट्री स्पीड परीक्षेसाठी ही खूप तयारी व सराव करावा लागेल कारण यात १५ मिनिटांत दोन हजार की स्ट्रोक्स या गतीने अचूक टायपिंग करता येणे आवश्यक आहे.

 (लेखक बीई, एमबीए असून गेली २५ वर्षे करिअर मार्गदर्शन करतात.)