21 June 2018

News Flash

एमपीएससी मंत्र : सी सॅट – सराव महत्त्वाचा

आकलनक्षमता तपासण्यासाठी ‘उताऱ्यावरील प्रश्न’ विचारण्यात येतात.

प्रतिनिधिक छायाचित्र

पूर्व परीक्षा पेपर – २ हा अभिव्यक्ती परीक्षणासाठीचा पेपर आहे. उमेदवारांची तर्क करण्याची, विश्लेषण करण्याची व निर्णय घेण्याची क्षमता तसेच त्यांची आकलनक्षमता या पेपरमधून तपासले जाते. ऐनवेळी समोर आलेल्या प्रश्नांना विचार करून प्रतिसाद द्यायचा असतो आणि उत्तीर्ण व्हायचे तर हा प्रतिसाद, उत्तर बरोबर असणे गरजेचे असते. पाठांतराच्या वा स्मरणशक्तीच्या आधारावर या पेपरमधील प्रश्नांची उत्तरे देणे शक्य नाही. पेपरचे व प्रश्नांचे हे स्वरूप लक्षात घेता या पेपरामध्ये प्रत्येकी २.५ गुणांसाठी ८० प्रश्न विचारण्यात येतात.

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास प्रत्येक उपघटकांसाठीची प्रश्नसंख्या पुढीलप्रमाणे असल्याचे दिसून येते.

* आकलनासाठी ५० प्रश्न. यामध्ये मराठी व इंग्रजीतून उतारे देण्यात येतात. दोन्ही भाषेतून ४५प्रश्न तर इंग्रजी भाषा आकलनासाठी ५ प्रश्नांचा एक उतारा असा आकलनाचा घटक कव्हर होतो.

* तार्किक क्षमता व सामान्य बद्धिक क्षमतेवर २५ प्रश्न.

* निर्णय निर्धारण व व्यवस्थापकीय क्षमतेवर ५ प्रश्न.

* वरील विश्लेषणाच्या अनुषंगाने विभागवार तयारी व पेपर सोडविणे या दोन्हीसाठी योजना ठरवावी लागेल.

* आकलन

आकलनक्षमता तपासण्यासाठी ‘उताऱ्यावरील प्रश्न’ विचारण्यात येतात. मात्र गोंधळात टाकणारे पर्याय प्रश्नाखाली दिले असल्याने उताऱ्याचे नेम आकलन होणे आवश्यक असते. उताऱ्याच्या लांबीप्रमाणे प्रश्नांची संख्या कमी-जास्त होईलच असे नाही. खूप मोठय़ा उताऱ्यावरही दोन वा तीनच प्रश्नही विचारण्यात आले आहेत. त्यामुळे पेपर सोडवताना एखाद्या उताऱ्यावर किती प्रश्न विचारले आहेत ते पाहून मगच तो आकलनासाठी वाचायला घ्यावा.

उतारा घाईने वाचायचा हलगर्जीपणा करू नये. आकलन करत वाचताना वरवरच्या वाचनापेक्षा जास्त वेळ लागतोच. त्यामुळे आकलनाच्या प्रश्नांचा सराव अत्यंत महत्त्वाचा आहे. यासाठी एखादी द४ी२३्रल्ल ुंल्ल‘ घेऊन आधी वेळ न लावता बरोबर उत्तरे शोधण्याचा सराव करावा. अशा १०-१५ उताऱ्यानंतर वेळ लावून प्रश्न सोडवायचा सराव सुरू करावा. साधारणपणे ३००-३५० शब्दांवरील उताऱ्यावरचे ५ प्रश्न सोडवायला ५-७ मिनिटे इतका अवधी पेपरमध्ये ढोबळ मानाने उपलब्ध होतो हे मागील प्रश्नपत्रिका पाहिल्यास लक्षात येते. असा वेग गाठण्यासाठी सराव आवश्यकच आहे. सरावासाठी राज्यसेवा अभ्यास प्रश्नपत्रिका हे पुस्तक नक्कीच उपयुक्त ठरेल. याबाबत काही बाबी लक्षात घ्याव्यात.

* उताऱ्यांचा टोन-भावार्थ तिरकस किंवा उपरोधी असणारे उतारे बऱ्याच उमेदवारांना ‘अवघड’ वाटतात.

* काही वेळा पारिभाषिक संज्ञांचा वापर जास्त असतो.

* यासाठी लोकसत्ता, इंडियन एक्स्प्रेस या वृत्तपत्रातील लेख घेऊन त्यांचा आकलनासाठी सराव करावा.

* तसेच भाषा ‘अवघड’ वाटेल अशा पुस्तकांचे नियमित वाचनही आवश्यक आहे.

* इंग्रजी भाषा आकलनासाठी व्याकरण पक्के असायलाच हवे. एखादा शब्द व वाक्प्रचाराच्या अर्थात अंदाज वाक्य किंवा पॉराग्राफच्या अर्थावरून बांधता यावा यासाठी भरपूर सराव आणि वाचन आवश्यक आहे.

*   तार्किक क्षमता व सामान्य बद्धिक क्षमता

या भागांवर साधारण २५ प्रश्न विचारण्यात येतात. यामध्ये गणितीय प्रक्रिया तसेच तर्क क्षमता यांचा समावेश होतो. सामुग्री विश्लेषणाच्या प्रश्नांमध्ये भागीदारी, टक्केवारी, गुणोत्तर अशा पायाभूत गणिती प्रक्रियांचाच वापर करायचा असतो. त्यामुळे या विभागात पायाभूत अंकगणित व भूमिती यांचा अभ्यास पक्का असणे गरजेचे आहे. या भागाच्या तयारीसाठी २०पर्यंतचे पाढे, २०पर्यंत संख्यांचे वर्ग, घन पाठ असणे आवश्यक आहे. लसावि, मसावि, गुणोत्तर-प्रमाण, मध्य-मध्यगा व वर्ग समीकरणांची सूत्रे आणि भूमितीमधील बेसिक सूत्रे व समीकरणे पाठ असावीत. त्यांचा शाब्दिक उदाहणांमध्ये वापर करायचा सराव अगदी परीक्षेपर्यंत करत राहायला हवा.

तार्किक क्षमतेच्या प्रश्नांमध्ये आकृत्या, संख्यामालिका, भाषा, सांकेतिक भाषा असे प्रकार समाविष्ट असतात हे प्रश्न सोडविण्यासाठी बारकाईने निरीक्षण करण्याचा सराव आवश्यक असतो. यासाठी अशा प्रकारचे प्रश्न वारंवार सोडवावेत. दोन चित्रांमधील फरक ओळखणे इत्यादी वृत्तपत्रांमध्ये येणाऱ्या कोडय़ांचाही सराव यासाठी उपयोगी ठरेल. कथनांकरून निष्कर्ष काढायच्या प्रश्नामध्ये दिलेली कथने वास्तवाशी विसंगत असली तरीही खरी समजून निष्कर्ष काढायला हवा.

वस्तूंचे रंग, आकार, आकारमान किंवा व्यक्तींचे छंद, काम, खेळ, नावड असे प्रश्न सोडविण्यासाठी टेबल तयार करावे. त्या आधारावर प्रश्नांची उत्तरे द्यावीत.

अनुक्रमावर आधारित प्रश्नांसाठी एक सरळ रेषा आखून प्रत्येक विधानाप्रमाणे व्यक्ती वा वस्तूची जागा भरत गेल्यास योग्य अनुक्रम सापडतो. वर्तुळातील अनुक्रमामध्ये प्रत्येकाची डावी व उजवी बाजू व्यवस्थित लक्षात घेणे गरजेचे असते.

सामान्य बौद्धिक क्षमतेमध्ये दिशा, नाती, घडय़ाळ, कॅलेंडर इत्यादीवर आधारित प्रश्न विचारले जातात. नात्यांची नावे, नेमकेपणाने माहीत असावीत.

*   व्यवस्थापकीय अभिवृत्ती

या प्रश्नांसाठी नकारात्मक गुणपद्धती लागू नाही. त्यामुळे यातील कोणताही प्रश्न सोडून देऊ नये. दिलेल्या पर्यायांमधून जास्तीत जास्त व्यवहार्य, नैतिक व संवेदनशील पर्याय निवडण्यासाठी प्रसंगावधान व कॉमन सेन्सचा वापर इथे करायचा आहे. यासाठी काही गोष्टी आधी समजून घ्याव्यात. दिलेला प्रसंग व त्यातील स्वत:ची भूमिका समजून घ्यावी. कोणतीही ठरावीक भूमिका दिली नसल्यास सामान्य जबाबदार नागरिकाच्या भूमीतून तुम्ही निर्णय घेणे अपेक्षित आहे. यानंतर पर्याय पाहावेत यातील असंवेदनशील, अधिकारांचा गैरवापर करणारे, अनैतिक असे पर्याय वगळावेत. तरीही तुलनेमध्ये समान वाटणारे पर्याय शिल्लक राहिलेच तर त्या क्षणी तुम्हाला योग्य वाटणारा पर्याय हेच तुमचे उत्तर असेल. एकूणच या पेपरची चांगली तयारी चांगल्या सरावानेच करता येईल.

First Published on March 14, 2018 3:51 am

Web Title: information and preparation of mpsc exams 2018