jJJj, 8 D@im 2004
Flnm
mkv DiM
Eniup oJǮ cU
ykvj juJ pbkwMvhmv 20 cu o#Cu ykvj- pOhj juJ uF&vJj Dmuu oMvk Dio unv iJl kjCcl cboj Dn. oJmLv jKJ #$l DmCj n c<kb lklck mcp J lbv L DmCj DY n Sk D& cvu pl. n cnl `[mkJnj @vu`mk mJ& cOcbv mjl kuu Dn.

kn J<hJa cjJ[ hƽc jpmLvcOu oM箳 mnuu pC Pu.l cYc hnlv kjCcl cboj hnu. ykvj juJ pbkwMvhmv 20 cu o#Cu ykvj- pOhj juJ uF&vJj Dmuu oMvk Dio unv iJl n cboj Dn.kC Sk kU pbiu (k- pbiuhk) oM k EkJ vk cnCl F&u Dm n `oMvk` mLv nl. Dio cnYjl kUhmv jknv FbmL J nmlvhju pC箳 ci&Jj n Sk ckwkc C nl. JjU ukJmlǮ, unvm Dm Dp n iJ Dn. hC FLu cboj Kl c$ Yjlynjn hnu Dn, l l箳 Dlc v#Ǯ kjJ kc J Muhk=l cU. kjCcl cbojYJlǮ j jm cu #$箳 pcvu `DjC` Dm vJ Dn. mj#l, jKJ #$l vbij uJu, uk[l[u J omN kCln kj Enmlck kx kjCu hC&l ybo Dn. cK JMjlv Dl JM ku k, miUk[ Gboj mUmUlv omll.lbm clǮjmjK Km i[ K lL yvJu pl. kv kCu SK hb{N Gboj oM&v Pu, lj l cCm YiMu mcpu pl. oJmLv jKJ #$l DmCj n c<kb lklck mcp J lbv L DmCj DY n Sk D& cvu pl. n cnl `[mkJnj @vu`mk mJ& cOcbv mjl kuu Dn.
iYNhl hnuJj Dlu DbOjl KuJj [kJv hnu,lJn Dm omu k oJ-claYJl Hj hJa K[klu vm|ik in DmJ. l pi lMǮ Dy[Oy[ Jv h{ kJn lj YJluǮ cboj ybOu iu n mh oml. cnCp cU oJ l箳 jpku箳 yN DOhmv lL l K[kb inl nl J l jpv l in-mk Dmbmkjl mJh lm Jv lYJl c iYj J l箳YJl mbicjJj cboj ybOv k{u. Sk GY hmjK oi[ Dl J lJj H GJv I[Juu n oJcla Dy[Oy[ Dn. l箳 Sk nll uWykUl vjcb[ J omj nl $MuOj. [kwJj lv $kv k Dmuu ck, iUl cU, nll ybi[ J kcjKu Jm$ DC J#mLU GI[, Dm clamJh Dn. DY<C miUǮ Ghj Dnl. oi[l kjuu vnl. clamk oi[ h hC&hC MWoj uhv kv cKuu Dn. ykvj vjM mjpEmn v Sk JphlǮ Jjov hC& hl Puyu cUlu inu hkwk mJh ou J vblj 16 J Mlkl jp ibiEmn v l inYJl mbicjJjlu kukmjhC& cboj ybOu.
cboj箳 JMjhM ovn ypu ov Emn Dnl. Emnj箳 GpJ ypu oMjL cIJu TH& `klJu` cla Dn. klJuv iF j#C ku nl cnC. iYN ojJp DuJj jp yKlJj v mv箳 h$v c{Ju. Flj mv-boǮ Jml, Ib, s$ Flj kn jp, kj Jij cb[URv Y ou Dnl. cboj箳 DJjl vijKv, ncMu lm `DJjS` J `DjC` cl unv mbicjJj cboj Dn.
iYNl [kJuJj omu l cla GpJk[ ukJuu Sk y[&, lJj unu Dn- `kjCcl- Eniupcl- cumLv yuƮmlv.` n kjCcl Sk cvJ J nl J l kl=&lJ Dm Dukk, k lu Eniup-cl cvJ DJlj cvu pT uiv nUnU oIR SkhlJ mOu pTv l mLhln Pu. kjCcl cnCp Eniupcl J kn kC lӮ `c<kh` Dnm, Dmn GuuK oIR j$-ilbcO l. n kjC oJ p cU hl oMvk L Lc inl hpu pl nl, l EniupoJ nl DC ln cumLv yuƮmlvl klj nl J ci lLv lǮ JiJiU mJhblj J mLublj JJ Yjllv oM箳 Fljn Yil Pu oml. kjCcl cnlc c$ ykvj-oMvkhjl oml.
jpmLv箳 hƽcu Dmuu hkmlv箳 hƽc-o#Cu yuƮmlv n oM Dn.yuƮmlv-u 965 cu ubyǮ Djy mc kvj uYu Dn. lLu cv Yil Djcj ybojhmv Dl 12 cubJj J Fb[m (EmO) voǮ cK箳 80 cu hƽcu EniuP (Eniup) n mLv Dn.n Sk Eno lL&mLv Dn. hjbl Yjllv Lhl Jm kCln ci&v yk DmucU $k c$ Hjkl vnl. um EkJ um J cv bv Jui kjCN hJ&ljpǮ ku Sk [Wij箳 cL-Jj Sk unvm cboj. oJǮ vJ vv EkJ vv-yy EkJ cncj, ku Jijn. vv n vJ mcjl { nl lm l kyucO EniupoJ-un { Dn. oJǮ Jnv Emn J hlǮ (?)J=<Y. l JJnl DC kcj, ovn kj Dmu oml. oJ uuY[k jbil jbiuu oml.
EniU n hj J ibOk bv Sk$ Kuv yvuu mbi Dn. hJ&lJj mh[CN uu EniUcU l mbmk=l vJ EkMukij Dm Dn J oJǮ vJ Eniup cnCp Eniu, EniU.mjMm$ Ʈ$Jb v mLukMl cnl cUl l DM : hCvǮ iChcl `EkMukij` n JJ Yjllu Sk hJ&l. DJu b cl EmO- yuƮmlv mcJj Gj-o#C hmjuu nu (v MuJk) n hJ&l Dn; J l箳 hƽc DOvk cv k[ n EkMukij n. EmO vocU Jui Puu n ncu Yi Dn. kj Mnj箳 JJu mcj 50 cubJj n mLv Dn. `Eniu` n `EkMuk` k=lh. jJCa Eniu hJ&l DM DL&v n vJ u cUu J cnCv n oM J Lu vo Eniu oM J Eniu/ Eniu J Eniup vo (Gidar Dhor) vJbv DUKu pll. plkvmj voǮ vJ DIj (Aghor) Dmn nl.v mnll `hjo` J cO-ivku `Eniu` DM vcblj Pu. hJ&l hjmjlu ny (ny), hju (hju-vF&) J Eniup (Eniu) vb KNbhk Eniup KNl DjJCa oJǮ `Eniup lL&` Dn. HUChJa Eno uk lL lL&$m pl.
JmoJMjC DJu b cl, JcvhjCl (DO 70) Eniup oM oJ `|k` vJv %l nl J l yuƮmlvl EniU voǮ Gic-mLv mLv nl. hC ukhjbhjl c$ Dphl oJu vv J knJ (cnCp vivoJ) n vJ Dmuu omll. DL& oJǮ cU vJ `kJ` DmJ. (Fb[v i@Pj, y@cy m[vmvmj kj bll `kj` vJ luk Dn!) Mkb YJ-cU lu vv J vv (vV?) n vJ cUu. h{ k<Cb MkwkwJj oibyj vv oJǮ Ʈ$ Du J ihl i箳 YJKu lǮ oJ `|k` oJ Pu. oJhlu Eniu oJǮ Sk vJ kj ou Dn. (kj-kj n yCmj cl!)
mLv Gb mcj 3709 H Dn. ci& Dlbl yk. oJǮ cla Sk K[k箳 YJ khjl Dn. ov Ic l箳 ovn ypbv Dnl. oJpJU kn MWoj cKuu k Juu Dmll. $kbv ulv DOjm, oJǮ oM&vm $ku cv JkJv mjhl Dl pJ uil. oJcla knM cn<mjc|ov DYpmjK oml. yM jpJl oJǮ hpj (lbv DIJ cnCl) $kbv vCm kjhl l. cboj箳 DJjl mӳ&, b, i=n J cn<mj mLv Dnl. ypu Sk Jnj Dn. l hC i{U Dn J l kOkO GmU cv Jj l. n clkj cvu pl, Dvd hC `ibicl` cnCv hp ku pl.L mlǮ yjbO (vY oM) iUv h[u nl, cnCv n Mh cvu pl.
EniU hjClu (n mnp GhuyO vn) cnl DM : jJCJpvblj jc oJǮ oM&vu iu Dml oJǮ olbyjyj l Pu J lu `YcuK` (YjJ-#$) L cIj IJ uiu. ci l oJu MjC iu J l箳 l ci&l Dvk lLx vc&C Pu.
kEvin@cJ|Cl DIj voǮ h$lu Dvk kC ƮKuhC GHUCj Pl v kUhmv jcbk kh vJv %l Dnl J DIj voǮ KNlu mLU jcj$M vi[l Dnl, pm jcyi,ijKBk, Wi-Yj (cb-YjJ?) Jij. huv Yiulp% River Tonberos Je Tomerus of Arrian l nǮ DIj J Eniu vo. hjbl EniUoJǮ MJ-hJ&lMn vi[l DKƳk Dnl! Go.-oJkMlu oJl GlhǮ kL cU DM ou Dn- Mbkju hJ&l J ibi ov m$ nl. ibiyjyj Mbkj `JJ` oMl [m iu Dml `yunk` D%l Jvl iu.(yunk-yuK!) Eui-hjCvmj lj Mbkj jJCYv kum m[v lL iu nl! hJ&lv yj oJm MOuJj DKj Mbkj ibimn mh[u l EniU voljJj J ln hJ&lv EniUp h ITv Mbkju MOv k{u, cnCv n Eniup cnCp hJ&l Pu,Dm lL Eniup J hJ&l (J hJ&lǮ Dvkvk h) b SkhlJ I[v Du. h{u kUlu Sk kL DM k, jpmӳ %l hb[J iChlǮ DJnv kju Jmju J hjCc, `iChlv` mLv lb %dz D D[Ju J Dp&v箳 #cvvblj l m[u, l n mLv.
yJJl& hjCl J oJ YiJlln oJǮ $k cnl Dn. mjkj b Geography of Ancient & Medieval India bLl mLv JC&v ou Dn. lLu Jbl oM cnCp ynlk cv DmJ. kjC lL Eniup GuuK l.
v mLukMlu cnlvmj KjMv oM cnCp DHiCmlvlu Enih DC ckwkM (ckwk) b ojcv Sk cubs oM. KjMv n FjCcOu DOvk Kjmv bl.
oJkMlu cnlvmj |koJu Gj Yjll ssoJ n (DhYbMl) vJ Dn. uKv, JjCm L l oJU Dnl. Yum Lu MuuKl `hjcj` JbMlu vjJc&oJ jpv l cboj ybOu Dm JC&v Dn. lJn l l jpJbM kuoJl DmJ. Gj oMl `Eniupyj` TH& `DoYcv` mLv vijkyj L Dn. hjYC pul `Eniu` vJ iJ Dn. JO&l yVk `EniC-I` Dn. kunhj pul `i[Eniup` Lu ynjoJ n Eniup oJǮ mJh DmJ. JoY&l DcjJl pul Dkuhmv 50 cubJj Duhj (v Suhj) iJ Enium(p)hjkj D[vJ cb[U Dnl.v mLukMvmj Sk Duhj F.m. 631 cOu j^k jp `vVjp` vJ nl.HU KNl vvF& vJ Sk MoJl D{Ul. l nǮ DmJ.
n oJl D&hJ&, EmO mbmk=llu cvu iu Dn. phj yjnoJ, MuoJ, ibij Gohj ccoJ, ybo Lu DmhCa oJ, kb Lu JvjcK, iJunj kuulu mmyn, jpmLvl `vi`, ch[ (`h[` n `hJ&l` DhYbM), cb[uj `yJp`, `Eniu#` DM Dvk h. ipjlcO cnmC pul Kb[jC L F. m. 1150 cO ybOuu `Eniup cl` cboj Dn.
EniuoJǮ 52 MhbcO mcJM Pu, lJn l DOǮ EmO mbmk=llv hƽc J o#Ck[ mjku nl. ci mj^lu `DMhj` Y, YJmj EMh mcp, cO oMlu pi mcp, hbcnuk[u humcp, ipjllu jJU IjC, pOhjk[u `K[` n ijK pcl,cO oMlu vc[k[u poij pcl J Flj kn Jv pcl n Ghmk Dmuu D{Ull. yu Jvb n vvyy, mj, h|Mk[u `vvDoJ` J y@yuvcOu `vvc` oJ ln nǮ! o#Ck[ EniUoJǮ ov cK mLv D{Ull. Sk jlvijpJU D[U L. vJvLhLl EniU-oJM clmWvL b Pu J Mbkjv ll cOmL ku, DM kL Dn.omj kC kuy pulu u L Dn. @ucǮ n `mcu` yboj J DlM v mLv. n yujchlv jJlǮ DJ[l kC DM mcpl Dn. Sk Munj jpv `u`u l-kM yvJC mJhv yUiu J Sk j$l 60 cboj, luJ Jij ybOv hj JnJ cnCv EniUoJu kWy[ h ICm mk[ Ilu Jij kLn Dn.10J Mlkl ipjllv Duu Yb[mU JhNbv L Jml ku J lLu o k[Jj Dhu kUoJl- Eniup cboj ybOu. FLu EniU oJǮ cla DYp cn<c|ovǮǮ Dn J kWy[ DjJucC l cK TOJ& oMk[ Dn.
muhj Mnjlu mKjhl cn<mjc|ovǮ oTU Dn. l vJ `EniUbyk` Dm Dn.1822 cO vcbo #jmij YJmj hbLdzv n cboj ybOu. lUphj L DjCyJb c n YJmj hbLdzb lyl Dn J lln lb kumJcv EniUoJǮ DOl Dn, l h YJvǮ Dn. EniupoJ l箳 cumLv EmnJnv (MjJu- ym YpJu?) J DYp DmJ J h{ -Ǯ mbmk=lk YJvmj l hn youl jnu. Eniu n #C Dmun GuuK D{Ul. D祮 v # n j#mmcv nl.
cO oMlu vc pul EniupIj (i{) vJ iJ Dn. c. .cO hbc{pJU Eniup mv n kC Dn. mbhC& Yjll EniupoJǮ DCKn C, iJ, cboj, h Dmlu. hjbl yuƮmlvlu C (J mJhn) n lj l `cumLv` mcp k? lj vnǮ.