j J J j, 1 0 S } 2 0 0 5

hh p@v h@u b vOv Flk Jk DC GlmHl& Mk k J Pu? p@p& yM-v yuDj bhmv l iy&J- H[u k@m^ bhl DC Dk, DM J o#C Dcjklu k@Luk Ƹv vmuu kJO ukbvn hh iu Flk o:K k Pu? kCln j^cKu p Mk-mvcv Dphl cUu vn, l hh p@v h@u (ldz) bv cUu. lb Dblmbmkjm SkC o[M oMblu j^cK J p vl Jn@kvu DJp&v npj nl. l mJ& oMbcO DOk=lhC j^dz mlk pnj ku iu nl DC j^OJp DO&Jj GljJu iu nl. n mJ& oM k@Luk Ƹv Oc& vnl. pilu mcj 650 k ukmbKhk mOjChC 110 k uk k@Luk Oc& Dnl. hC Oc& J oMb mc Dub[v hh p@v bv bpu Jnu iu. FjCmjK M culJJo cnCv DUKu pCN, hkmlvmjK ynmbK mV cmuc hbL uk Dmuu, p Oc& FSucO DC 85 kwk Eno Dmuu YjlcOn MkkU hmju nl. Jn@kv Oc&m v cvCN Gj jh-DcjkmjK mb oMbcOn lǮ YJv nl.
pilu omN kCln Oc& mJx Oc&iyu DM Doj YJv vn J l箳 (DOlck!) DOkj oyoy vn. Fbiub[-DcjkmjK mc= DC yu{ oMl mb Ƹv Oc& J&mJ Dn, hC mJx mb Oc&i᪮ hj piu vn. `DJI Fmuc Sk (DC k[J) Dn` Dm cvu pl, hC mJ& oMl Dm YJ Dmuu J mJ祮 cnlǮ Dmuu cmuc Oc&i vn. pil mcj 85 k Eno Dnl (k@Luk 110 k) hC Eno Oc&, Oc&i᪮ J Eno mbmk=lǮ YJ Yjldz GhKb[huk[ vn. Enob mJx Oc&i kC? -Mbkj&, Dmjcyh, li[ k mjmbIuk? j hb DOk=l Mbkjv Dk Puu pW mjmJlRv mnvYln oM&Ju vn. J Eno hj<o li[bv kln lClC ku lj lbv Dv cUl vnl. iu kn cnv lj li[b lc Sk [k Hjuu pkj DM Pu Dn. vjW co n li[b SkcJ mcL&k Gju Dnl! cmucbcO Fccb lǮ il Dn. Dm.
Eno, y DC p n Oc& Ƹv Oc&h# v cvu pll. kn pC Jok Oc&u `Eno` Oc& cvll. knR cl `yC` Oc& cnCp Eno Oc&! knR cl cvJo lJ&C& JJmLcU Eno Oc& kjkv ybOu iu. plJJmLcU mcp (J Oc&!) mLlMu Pu DC `Eno` cnCv DUKu pCj lJ%v n mcpJJnjhmv Dui h[u.
mcpk JJnj plvmj DC `Oc&`Jj c$ Go J Jk! mJ& Eno Oc&Elvl Ʈjblv ml, Jkl, DOlckl DC ovbov pJvl c$ mh=Mmh=Ml, j-y JJnjlu GvǮl DC mbkƮl Jj!
Eno hjbhju Jv y Oc& mLhv Yjll Pu, hC y Oc& Jmlj c$ v, phv, kj, JnSlvc Flo oMbl Pu. YjlJj mlM J<x ciub DC mcj m[lvM J<x Fbpb Dbcu nl, hC 85 kwk pvl Eno kl jnu. (cmucbv luJjǮ pjJj onMl ymJv Oclj kv Ilu Dm EnolJJo cnCll, ci 85 kwk uk Eno km jnu? cnCp Sk lj mJYcv Eno luJju MjC iu vmJ EkJ cmuc jpklv `luJj onMl` ymJu vmJ! hl&ip J yMbvn (k@Luk J mb) lb Oc&Jmlj Yjll Hjm kjl Du vn, ljn mvmmjK Ƹml Oc&iu DC l箳 ov cubv Dljk EnolJJbv pJbl pUu DC ln kUl, Dm.)
c n k, Eno Oc& Jmljn Pu vn DC y, Ƹv J FmuccU l nlYn Pu vn. Ocljyu & yjǮ u Dmu, lj JmlmLl n Dn k Dl pil kn ITk hlv Oclj nl vn. Jil hlUJj J kn unv mcp ibhuk[ Oclj kjC kj Dl vnl. Oc& vJv kun, mbI<&, u Dnl n Kj, hC llvn Oc&Joh# `mbmk=lk` j^Jo J nlv oml. GonjCL&, Du[cO k@Luk J mb, uyv@vcO Ƹv J cmuc J p, Djymlvl p J cmuc, hkmlvl M J mV, Yjll EnoJ cmuc Flo.
Oc& n mbI<& cK kjC Ymu lj l Kj vn! JmJ Mlklu cK pilk mbI<& nl mcpJo箳, JmnlJo箳 DC YlJJo箳 JjOl. omj cK mbI<& nl mcpJo J Yb[JuMn oMbcO. llv GodYJuu Ml箳 kWmLv nl mcpJo mJSl vv DC Yb[JuMnJo Dcjk J jh. lmj cK mbI<& nl JJO j^JobcOu. pc&v G j^Jou `D&v` hjcC nl. phv j^Jou Dck JmljJo hjcC nl, lj m|yv j^Jou muJk JbMJo. Fu箳 j^Jou p Oc& DC ny Y<. W j^Jou W Y< J mbmk=lǮ. Ʈv j^Jou v Flnm, mbmk=l J Y<. hnu EkJ omj cn, Ml EkJ iu 15 J<lu mbI<& n Oc&h# Flj cbJj nl. onMlJou `Fmuc` jbi oTv lJjOl Sk pilk DI[ ybOC lv u Dn, hjbl onMlJo JJO kj Dnl.
Fbiub[cO DjM jhyukv Dca k@Luk y@cynuu I[Jll, lj mhvcO `ymk` HjJo. pbv mJlb$ Fu Enmk UJU ku l lb `Pvm` lJ%vlv. hjbl uKl DhC jcv k@Luk & YJ k&kjC ccbm DC hh p@v h@u b vOvcU piYj J Puu Mk Slnmk mboY& lhmv hnl Dnl DC kJU l kvlv Flj Oc&hjbhj, j^Jo, onMlJo FloR mboY& hnu.
Dvkb DM mcpl Dn k, & mLhv pC L MӮ DoMJv l箳 Dvbv ku DC lJnhmv ov npj J<x l hjbhj DJnlhC u Dn. Kj Flnm yj ibliblǮ, kh-kjmLvb DC mmbI<&n Dn. p Oc&hjbhjbhmv Hjkl Iluhmv cnCp Dio Mu c cUu箳 kUhmv mbI<& u Dn. Mu cvCNb DvvJl sU lmN Mlkhl jcv mcbk[v nl Dm. F. m. 312 cO mc k@vmvF&vv jcv mcp DOk=l Oc& cnCv Ƹ@vu I<l ku. hjbl lcU ui mJ& mjUl u Pu Dm Dpyl vn.
Ƹv Oc& mJkjCNbcO Dvk i, Ghi, hbL vc&C Pu. lk pC mJl: Ƹv Oc& m=l kjl nl. F. m. 800 cO jc mc k&civ v hh箳 [kwJj mOkj ck {Ju. lJnhmv &u m J lcU kj uoC, pc kjC, DOkj ipJC, mcpvb$C Mmkdz DOkj hl Pu. &hjmk=l mjbpcMn DC jpMn bv mbhC m ipJu DC ukbv ibpJu mJl ku.
SkC Ƹv DvbcO DC MJj DmCNbcO lcU Dmbl< hm uiu. F. m. 1054 mu Fmv& D@Lx[@kwm & n jcv k@Luk &hmv JY Pu. yj kU ov xmcO M$lJ vl nl. jMv J muJk oMl jp-cnjpb DoMJv D@Lx[@kwm & mLhv J mj Pu. lDioj lvM J<x Djymlvl Fmuc pvc Pu nl DC cnco hibyj箳 MkJCǮ mj kjCm lb Dv Dhu mMm$ cx k{ uiu nl. llv p mmhO& vc&C Pu DC Enm$ mbI<& Pu, lb vJ `m[dm`. mMm$ Oc& mb kU cnCp 11J l 13J Mlkb kU. (DcjkJj Puu onMlJo nuuvblj DO# p@p& yM bv Dl `m[dm`m m Jnu nJ Dm cnu nl, Jv Dp Jl&cv kl cCl Flnmy Dn, n u#l F&u.)
Skk[ Ƹ@vǮ J omjk[ Fmuc mj nl nl, & m Jhk nT uiu nl DC omjk[ & Oc&i Y, ubh DC puc nT uiu nl. pucJ Ƹv kl yb[ nT uiu. ibpuu ukbv KN vJv Oc&ibk[ Dhu lj vu. m$bJj lj JM< Dv nl Dm. npj m$bJj l kn lj `k` kjll, `kjC` kjll, DM DjhbJv n Oc&Jo lbv Dkl k uiu nl. m$bv Dcv< sUbv J ynlk JU onbl箳 M#u mcj pJ uil Dm.
Oc&u Dl Yj, Dv J puchmv c kjC JU Du Dn, Dm hJ$ ITv pc&v Oc&i c|v uLj bv Sk v<O cnc (cnCp mb cJncW) m ku. hbOjJ J mUJ Mlkl m Puu cnclv `mb Ƹv` Oc&hjbhj m Pu. kUl `jvmB`u jbY Pu nl. J%vJj, vJv kuJ<kj, vJmnl pvcu T uiu nl. vkl uiuu shF& MOcU vJ Jj J mLhlbJ׮ yb[ ukbhl h uiu nl. Fbiub[cO DJ nvjv jcv k@Luk & J&mJ Piv ou DC `& D@H Fbiub[` mLhv kjCl h{kj Ilu.
SkC mJ&$k Dmbl< oKu ITv k@Luk &v `kTbj jH@cxMv` UJU m ku. & DOlck DOkj DC hh mJx Oc&ib mJk< m hvIx<l ku iu. v<O cnc, yb[U, iib kjmLv c[v & l J{JC J Oc&mj k&c nl Ilu iu.
iu mcj m[jM J<l lhk yjǮ G mO Pu. mJ& ibv Sk$ DCC lv m Pu. yv- i@uuD J [|Jv, @F&[, ckwm& DM yJo DJnvbvn &v mcj p jJu. (hjbl mcj 400 J<vblj hh p@v h@u箳 kjkoal i@uuD KiuMm$dz mbl yjyj Dmu vJ&U &v ou J DKjm h=LJ J Dv n mӳ&YJl Hjll, mblm cvl ou. hh箳 vl=lJKu &cOu J%v DYm i DOk Jhk Mvbn oKu IT uiu.)
& l, Oc& mbIv J DL&kjC DC hh DOkj J{Jlv Dvk mcpk Mvb Gh# ku pT uiu. &v Dpvn kbyvpv箳 mOvbv J iY&hlu cvl ouu vn, ImHn lm v<׮. `pJvJo` cub vJKu m$u l箳 MjjJju DOkj vkju iu. Dm Dvk lic/mvlv c DnhCv cb[vn hh p@v h@u箳 kjkoal jcv k@Luk & oyoy piYj J{u. cK kjC n k, hhv iu 30-40 J<lu cK pilk Mvbv L Y[ jJu. hh p@v h@uv 1978 mu m$ nl Ilu, lJn pilk jpkdz Ʈ$ km nl?
JnSlvc lu hjYJlv Dcjk vklǮ ynj l nl, hC l JUm Dcjku FjC J Djymlvl vJv DJnvbv lW[ J uil nl. FjCcOu KcvR Fmuc M culJJo bl 1979 mu. l J<a mJSl Hp DHiCmlvl Imu nl. p hub[cOv hh p@v Du nl, l hub[cO kcvm jpJǮ JjOl `m@u[@j` Kj kcij UJU GY jnu nl. kcij Ji& vJv jp kjCN h#u huM kcij Ji&v DJnv ou nl. hub[cOu Dmbl< hJ& jhlu Flj oMbl hm uiu nl. Yb[Ju jhcO ykj J J<cl cU mcpl Dmbl< nl. mJSl vv J Dcjk c$ pvl cuYl mcmbk[ u# hjJCSJp DOkOk #cl DCJm$-#$Cm$ yvJl nl. jhlu pvlu lmN cn- DC Oml Jl nl. mcpJo jpJ mLlMu DC DmbJov#c Pu nl DC Yb[Ju j^ Dck J Gc nl nl. hjmLlǮ hh p@v h@u bv Dk JO Ilu. kcvPc箳 JjOl l hJahmv nl. l mJYJk nl, kjC kCl Oc&Jj mcJou cvl vn, hjbl hh p@v h@u bv pJn lb Oc&m hub[ m@u[@j UJUM p[u, lJn llv Sk D M vc&C Pu. hhv hub[u Y ouvblj lj kcvm JjOu GOC Du. kcvm jpJu Ju nl k, m J h#箳 pjJj l JjO Dkwl F&u, hC lm Pu vn.
hh p@v hub[hjl Lbyu vnl. lbv lmN pil (cnCp Dk, DM, u@v Dcjklu oMbl) oj k{u mJl ku. oMbcO hƽcl Yb[Ju, vJJmnlJo DL&kjC箳 JjOl JlJjC nl. lmN pilu uk oj, yku, vj#jl, Dvji bv mu nl.
hh p@vv ` mJ&u pyyoj Dn yybo Yb[JuMn, biUJo DC myp J=` Dm cnu. ukb cvl p YJv DvYJv { nT uiu nl, l Gj hhv ku nl. ukb DvYJu l nl yYv h&JjC vM DC yku MnjkjC. Jjn hhv y Ju. DKjm hhv DHiCmlv- FjkJju DcC箳 v<Ol yv-Dcjkun ckU m[u vn.
lcU iu kn J<l hh J jcv k@Luk & n JjO, h&JjCJo, J<clJjO, biUJoJjO, ypjhdz lJ%v箳 JjOl DC 'vmlk' mcpJo箳 JjOl Dmu ukb lm T uiu. lcU l [@. cvcnv Emi b Myol 'ukb hh' Pu. Oc& mc Dub[v l ukbhl hu.
lcU lb J & lic-mvlv OjC J J= bh# hh p@v h@u b ukYcKl/ ijycKl DOk hjCckjk ju. pilkkjC箳 PbPJll mJl: D[W ph hnCN, D pil mLv MOCN DC Dmn mLll mnj MOCN pilu kJO ukbv hh p@v h@u箳 JcJl DOj mh[u. omN kCln vlv, j^cKv J Oc&iv DM Jk Yck Ilu vJnl DC l Yck jm mJJM oMbv Y ou vJnl.
Oc& n DH iU Dn, Dm cvu, lj hh p@v h@u bv l iUj ukb pKcbJj Hbkj Ilu. lv pKc yN ku vnl n Kj, hC yj kU kC Hbkj Iuun Hjku vJnl. hh p@v h@u bv pJvl hvn kCu mLv ou. kJO ukbv p Mk Pu l hh p@v h@u bv lb Dbl:kjCl hvn mbJov pJucU. MJj piYj i Puu Mk-bpu l DL&v Oc&ll nl!
kcj klkj