cKH=<
jJJj,31 p} 2 005
`mJp' ckU Dvd `JI' mhȳl

siv YpyU, iCM vF&kbmjK li[ vlbv yb[ ku, lJn MJmv vl=lJ Sknl yUmnybk[ nl. jC bv yb[ hkju, l JU MJmv mLl kllj JiU Dn. jC b yb[cU MJmv Dbljy {JUv vIu Dn. jC Epku- jC nju EkJ mv Epku- mv nju, DM & nl Dmlv Kj hnl GJ箳 jpkdz hjhkwJl cuchv mcpl nT }i} Dn... DC Dv Ivb lm llv GoYJCN hjmLlǮ
JO ICj n ov }K....

ƵJmv cK yUmny kj b kj<c箳 pjJj cnj^l lyyu 39 J<x jpkjC kjCN MJmvu DC yUmny kj b kj<cu Gljl kU uiu Dn n k JmlJ MJmvkbv DC MJmvu vncǮ clov kjCN clojbv Dl hJJ uiCj Dn.
Oc&, Y< b vJJj ukb cL Y[kJv lJj Dhu jpkdz hU Ypv ICNbv J lb jpkdz mbIv EkJ h#bv oI&kU Dhu m kJl l vn n hvn Sko kjCv m nl Dn. oMl ukMn JJmL pu Dmlv l JJmL vck Gu `nc kj m ko` J= DM mbIv uJCNbv Dhu mcL&kbJj, DvbJj uou lj ynju ukMn JlJjC p hjCc Jn l nl DC kubljv `mJYcv Dv` DM nkcMn J=Ǯ J yb[ kv Gll, Dm DvYJ Dn. nkcMnb lucl lj Puu, cviJj Jm Dmuu Dm Dv pJn vl=lJu DJnv oll lJn ln DOk k[J, Kj DC #Yk yvll l iu kn oJmbl MJmvl m Dmuu oJJv l Dn.
Dlhl pb ob[MJj yvOml m jyJu, cml ku l pj Guu lj ci nkcMnbJj `Dcn lu ij cnu vJnl`, `k n co&ck, Flk vo&hC l oKJ MkMu cu mJhvln kuhv vJnl`, Jij Jij mbiv lb mcpl k{C mbi l. lcU jjbpl jpkjC kjCNbv n jpkjC DhuJj EkJ Dhu cuyUbJj Guu lj k nF&u, El l m kjChJa kju nJ. D<l lk oJm mjK vml. Mjj, cv Gco kc mL ol vn. Dhu cuyU DhumjKǮ JcC kC vhplu Dm vn. DM JU jjbpl jpkjC yUk[ DhC pbv hpu l G Guu lj `n j c lP Dbil YvJu k?` Dm mJu kjCn mhMu hly jl. mO MJmvcK yUmny kj bJjn DMǮ hh kjC hU Du Dn.
yUmny kj bv ukMn oMl Skon kCln mJ&$k vJ[Ck u{Juu vn. vJ[Ck v u{Jln kj m kjll n lb kj<c Dmu lb mcL&kb J Yb cl Dn. vJ[Ck v u{Jl hVm-hTCM Dcoj, [PvYj Kmoj vJ[v DCC kmy kjWk[ Dn; n lb kj<c Dn. hjbl vJ[Ck v u{JC J `Ekickj` DmC n Kml kj bv Sk kj D[CǮ ju Dn. kj n j kuJO m[u lj jpl oj kjl vnl. cbyF& m[v lj l Hjm ynj pl vnl. lcU clJj ymv lbv pJ{ cnl cUu J p l cnl oF&u l DOj l yjo Dhu cl lj kjll. lcU kn K<cmkj, k[i uk kj b nukw kv yjyj Ho GJll. `ynlbM c cCm hlU箳 kv Dmll` n kj bvn ui DmucU kC lb kv Hbku k l l cvl Jll J l kU <clv l Jk[ hnll. MJmvlu Dbli&l jpkjC yU juubv kj b n k&Mu J lb mYJl lj Puu kW[U cU DhuJj Dv Pu k<&v pCJl.
vjC jC bv JOvmYl JjO h#vlho jpvc ou lJn siv YpyU bv lbv mcL&v oCj Y<C ku. MJmvu cUb YpyU, DiNb iCM vF&k, EMhb JcvjJ cn[k DC cjb vjC jC ul vn ci MJmvu kC ul? Dm mJu YpyU bv ku. MJmvv ynpv mcplu Dvk yvnNb cCmbv vijmJk, Dcoj, Kmoj kv nj hl kv ou Dmu lj MJmv n cKJ Dn. Dlu Kj nj yC Dn Dm YpyU bv mJ nl. Jb Lu jbiMjo mYi=nl jC b nkuhfǮ I<C pJn kj bv ku lJn MJmvcU jpl Sk yC cKcb$ Pu, Dm cln kj bv J ku. DL& kj bvn MJmv J=yu cvmJ DYcv Dn. MJmvlv YpyU, vF&k, jC n ynj h[Cci MJmvlu n sh yCJo J l箳 phJCkkjl O[h[CN kn `Ckwb` ku [J n kjC Dn. YpyU b JjOl cvnj pM bv kjmLv ku Dmlu lj vjC jC byu pM, mY< omF& bv kv Yju Dmlu. hjbl mvlv ynj h[uu n mj l CkwvlǮ EkJ ku jpkjC yU Dnl.
siv YpyU bhJa cOJ oMhb[, yb[ EMij, o Ov, ncb ihl bvn MJmv m[u. hjbl lcU MJmv Hjm vkmv Pu vn. kjC JU MJmv m pJU pF&u, m jmU HU h#l jnuubv Ku cUlu Dm Hjm kCu mJhvln Ju vJnl.
kO mOj kBm箳 colv [J UJUJj DIl kjC EkJ pvl cuYl MvbJj kOcO mONb JjOl Dbouv kjC箳 huk[ MJmv G[ iu vJnl. mcplu cj cCmb oyJi SJ{ lJU MJmv DmllJ nl. lcU mOjn lJU MJmvk[ Hjm ibYdz&v hnl vJnl. lm SKo omNv MJmv m[u cnCv kj bJj Hjk h[l vJnl. lJU J kn cCl Dpn lCb DI MJmvk[ nl. lcU oMhb[ EkJ Ov b pCcU j Puu pi Yv k{Cj omj kClj GY jnl nl.
siv YpyU n 1985 cO JOvmYl iu DC MJmv DJp KN DL&v lL Icu. Mjo hJj b YKb[ kjC Dm k, j[umJv GHUuu Jo Dm, siv YpyU Skk Pbp oTv mONb vkvT DCl nl. YpyU b lJ<hC& Y<C mONbv khj YjJl nl. h$kjbcO lj lb ukl J{l nlǮ. 1985 l 90 kuJOl YpyU bv MJmv cnj^l vC kc ku. Mnj lW[JU DmCN MJmvu cC cnj^l ukl cU uiu. MJmvM `ij` kjCNbv Dcn SJ{ ho ou ljn lbv MC Kuu Dm pJn kj cnCll lJn l cb[URvn lbv cUuu hob DOj MJmv mJ&oj vu n JmlJ l mJkjl vnl. lcU MJmvkjl cn j, Ic iUu Dn, Dm YpyU, jC bv JjbJj ypJJ uil,
l mcjm oMl cb[u Di Jj Jnl nl. cb[u Di DnJu mJkjC ciC siv YpyU bv JOvmYl ku. Jmbloo hu l JU cKcb$ nl. 1990 JOvmY vJ[Ckl MJmv 52 Dcoj mYi=nl oKu Pu. MJmvv Iluu G[l MJmvcKb c nmm Dmu lj YpyU bn KjǮ J nl n kCn vk Mkl vn. MJmv n mJ&l c JjO h# Dmuv JjO h#vlho MJmvu J h&v iu h J<x mYi=nl kuu kccU siv YpyU bv cUCj, DM mNb Dh# nl. hjbl n Dh# mH K jJl kj bv cvnj pM b JjO h#vlhoJj vJ[ ku. cU MJmv DC YpyU b mbybOl ojJ vc&C Pu. lcU YpyU b mcpl k{Ckjl lbv cnhjho `ipj` oKJCl Du. l JU llkuv hblOv Jn. h. Emi bv cb[u Di Dbcul DCC I<C ku. YpyU bv l mJil ku. kj bv n i pjn u vn.
kj bv Dioj k=llv cb[u Di DnJu vkju Dmuv Dl YpyU DC kj bl biu lCJ vc&C Pu nl. l mcjm `cu JjO h#vl Jn Dn`, Dm YpyU b JOv UkhC m Pu DC l oIb mbybOlu Ci ju. h$kjbv lcnu JjO h#vl Jnu DJ[u k, Dm JjuJj h# JiU Gj k oCj Jij Kum YpyU bv kj bk[ kv hnu DmCj, hC l hjCc Pu vmJ. kjC lhJa Ckwbv Dhu k vlǮ pU hmju DmJ. lvblj YpyU jnl Dmuu cnhj ybiumcj MJmvkbv voM&v ku. cbyF& Lc vijk cnCv YpyU bv DbOj L kuoM&v GYju nl. l箳 GodIvu yUmny kj DC jcjJ Dok oIn npj nl. l k&cl Dok bv YpyU b lW[Yv klk ku. lJj `n kj ITv p`, Dm kj hkv cnCu DC n yy YpyU b pJnj uiu.
l mcjm `mcv`cO Sk DuK m Pu. (l JU kj n mJl: yjo uKv kjl nl lcU Dcklck n cP Myo vn, Dm Kum kjC Mv vJnl) lcO `kC箳 cnJkb# Hj J{u Dmlu lj l Sk IJl v k{`, Dm mhhC unu nl. uKCǮ HkNb Jov kc nChJa `mcv`l Sk JbiƮ$ m Pu. lcO i{JJv Sk Fmc pl Dn J DkMlv Hu h[l Dnl lj i{Ju l DhuJj h[l Dmu DYm nl Dn DC lcU ukbv i{Ju hv k{u, Dm Ʈ$ jbiJCl Du nl. YpyUbJju uKCǮ DC kbu箳 Hkwbv lb mcL&v kjCj Dcojn yLju. lbv kj bmc# Sk ykl YpyU bv JjO h#vl kjC ciC ku. DM ciC ku lj csjmjK Ʈj[v kv, Dm kj FMj Dcojbv oCl Du.
ijc cL ITv n Dcoj vihj nJU DOJMvl iu DC lbv vJov lj kv mJ#N ku. jbY 35 Dcoj YpyU bmyl nl. lhk 18 pC cIj Hju. Gjuu 18 pCbv MJmvu EK[j h[u. hjbl MJmv onMlcU lcOu DCK mn hUu. lcU ov JU H h[u oKJv DO#bv YpyU b vl=lJKuu H cv ku. l JU MJmv DuK {l nl. 1990 cO cUuu McU jpl m T Mkl, n DlcJm MJmvl vc&C Pu nl. m yjp iClJj YpyU bv Hu cjC kj bv J lb vJbl MJmvkbv Cj vJnl. lcU YpyU DC lb mcL&k Dcoj Ycil Pu. cbyF&l JcvlUJj pJn YpyU Glju lJn oi[Hk, MJjU I<Cbv lb `mJil` Pu. Ikhj Lu mYln YpyU bv Dm DvYJ Du. Jru JnC, vjC jC, Dvbo oI, kbl mjcUkj, iCM vF&k Dm MJmv Dvk mjoj lJU YpyU b ciJj nl. kj b k=l Gc Dmuv MJmvkbcO pnu YJv lJCkjl l jmlJj Glju nl. lcU vjC jC b yb[vblj MJmv J MJmvk lbv jkv Dmu p Ʈ$ oml Dn, l箳 vck Gu Ʈ$ YpyU b yb[箳 JU oml nl. jC DC YpyU b yb[ciu kjC n ho olv [Juu DC Dhcvl ku, n Dmu lj oIbv DvYJu uiuu hjmLl Dio YV Dn. oIb ci nl OJv uiuu Ckw pJUhm Sk Dnl, n oIb yb[Ulu DCK Sk mcv oJ cnCl F&u.
iCM vF&k b yb[ knC pj JiU Dmu lj lcin <YJv, clmj nǮ kjC Dnl. YpyU MJmv m[v iuJj Dij mcplu iCM vF&k b vJ DuhJOl MJmvl |u pT uiu. juvm箳 Gil vv vl=lJ iCM vF&k bk[ nl. juvm箳 YjYjǮ l kU DmucU vF&k bv lLv c jmo hl nl nl. OǪYF& Dbyv bM lb biu pJnU mbybO nl. MJmvu vF&k bv 125 iCJnk oucU lb vJ Dvk yuyu Pu. vF&k b cnJkb#bvn nUnU Ocj H uiu. jpl MJmv-Yph lǮ m ChJa vJ[Ckl j kjl Dmlv Sko vF&k bv kj bk[ DhC cKcb$hon pyyoj mJkjCm lj Dmu cvil J ku. l# m Du lJn cb$cb[U箳 ol vF&k b vJ vJnl. l箳 [kwl nJ iuu Dn, lu cb$ k vk, Dm L `cl` vC& Dmuv vF&k b cnJkb#u uic Ilu iu. vF&k bv cb$ Jn Dmu lj lbv lM Jvbl kjJ, Dm Hum& `cl`Jv hJu pl nl, hjbl vF&k bv lW[ GI[u vn. vF&k bv cb$cb[Ul IC MHjm DbyvRk[v DuJj lb cb$cb[Ul mcJM Pu, hjbl lcn cb$ juvmkjl vJn, MJmvkjl Pu Dnl, DM JJnjk cnC DLJ JmlJJo pCJ vF&k bv kv oCl Du.
lJU MJmvl kj bvblj mcl kj b yu nl. vJ cbyF&lu Sk 300 k h K& FmhlU GYjCǮ kb$ Dck Sk Ju oC DC lLu Sk c i=nvc&C kuh kcn JM kb$oju oC Hc&v Jv oCl Du. vF&k bv DoMv Eni uJvn Jju vn. lcU vF&k n vpjlv Glju. lcU vF&k b vJ cbyF&lu JjOk uiuǮ kj b kvu uiu. vJ cbyF& cnhj m<c ob[ bv J Fljbv vF&k b vJ cbyF&lu oi[b KC, cjy[u Dmuu 1200 Skj pcv Jij cuc lhMu Jjhl hnJu. Jv ncvicC omCj vF&k b mcp J S& SJ{ c Dmu mcpl lb hbK sC lv m Pu. vJ cbyF&l o<C kjCN oi[-KC ybo kjC DoM lǮ m Dmlv cvnj pM bv k{u.
C pulu MJmv mJbI<l cK Dvbo oI bvn vF&k b kW[ kjC Hc&v m[Cl Du. lcU vF&k n C pu hukcb$ Dmvn lbk[ kc ITv pCm MJmvkbv cppJ kjCl Du. ji[ puln vF&k bv Lj oT vk, Dm DoM yyv hu bv oCl Du. lcU cb$ cnCv cnj^l HjC lv vF&k bv kjl lc k&#$ vJ cbyF&hjl c&ol Dn, pCJ lbv kv oCl Du. cnj^ vl MJmvl Sk Dn, omN kC lm lv k vk, Dm FMj pcC YpyU bv oCl Du nl, lm l vF&k bvn oCl Du. vblj vF&k bv cb$cb[Ulv k{v kCl Du. lvblj lb$k vF&k kn kU mv Dcoj nl, hjbl cvv kJn oj iu nl. MJmvu Mn oCkjl `MJM` mbIv mLhv lbv kv hnu. hjbl Dhu c&ob pCJ Puvblj lbv l vo m[u. kubljv Mjo hJj b j^Jo kBmcO lbv JM ku. siv YpyU, iCM vF&k b yb[l cK mc n Dn k, YpyU bv mbIvJ{kjl b[ lv ku, lj vF&k bv mbIvu D|Lk col ou. YpyUbv ukl `Fm` ku, lj vF&k bv mJl: J h&v mbIv D|Lk h Ykwkc ku. jC bv YpyUbcC cnj^l ukl cUJu DC vF&k bcC mbIvu D|Lk coln ku. hjbl lIb ukl DC Ovmbh `cl`h# J{ uil lbv mbIvlv ynj jml oKJCl Du.
siv YpyU DC iCM vF&k b yb[箳 h&YcJj vjC jC b yb[ Jj ku lj vjC jC bv yb[ kuvblj YpyU bFlk k JjO mnv kjJ uiu vn. vF&k bcC jC b D|Lk `kW[` kjC Oj mvu oKJl Duu vn. YpyU bv yb[ ku, lJn MJmv lpl nl. m oMv lb I[o[ m nl. vF&k bv yb[ ku lJn l ml nl DC jC bv ob[ Lhu lJn mv iuli$ Puu oml Dn. JOvmY vJ[Ckl jcM Y, Ymkj pOJ DM Dvkbv Lc c cCJj yb[ kv mvlu Dmbl< oM&v I[Ju. kbl mjcUkj, vbokcj kU bmjK yb[ybv Lb[y ku Dn, mvl mJ& Duyu Dn, Dm oKJC lv Pu, hjbl jC b hv h& GhuyO nl n cb[U mvl Lbyu vnl. vJ[CkhJ& yb[cU MJmv Dlv noju. mOj kBm DI[Ǯ kjYj YWiU Dmlvn vJ[Ck EpkC Gco MJmv njJv ymu. lln mv vlbv j ku, hjbl m Du vn. vJ[Ck vku uiChJa vjC jC bv cKcb$ho箳 M&llv yo kjC kkjmLv `cl`Jj Ckwb muuv ju pl nl. lcU jC oKJu. m Ckjl lbv lv, cv, Ov Ka Ilu nl. m iuvblj lb JjO h#vlho k{v IC箳 nuu m nl. jC b JjO h#vlho k{C Jj kOǮ m vJnl, Dm Dl kj bv pnj ku Dn. hjbl cKcb$ho ymC GJ kj b p IF& jC bv hnu, lcU Dmj#ll Sk YJv lb cvl vc&C nC mJYJk nl. jC YJv mllv GuuK kjl Dnl.
14 Su jp jbiMjo mYi=nl MJmv hoOkNb cUJl jC bv Dhu cvlu vjpu J kv ou. MJmvl ho ypj m Dn; v, li u Ekcl jnuu vn, Dm l cnCu. YpyU b cK j< kj b kv YjCN cvnj pM bJj J lvblj K kj bJj nl. vF&k b vjp mcl kj J yUmny bJj nl. hjbl jC b vjp yUmnybJj vmv GJ kj, mY< omF&, cubo vJxkj bJj Dn. `jbiMjo`lu l ykln n ix nl. ykhmv GJ-jC b mbybO ojJu.
ov pu jp jbiMjo mYi=nl Dcojb yku v pC vC& ITv jC bv MJmv vlho Dou oJM jpvc ou. GJ kj b DJlYJl Dmuu cb[U DhuJ kjJ kjl Dnl, n i jC bv hJan yUmnyb kvJj Ilu nl. hjbl GJ kj bv Dhu jpkdz Jjm I<l kv ymuu yUmny GJ kj bv mcp u lj vJnl. lcU jC b JjOlu kkjmLv mbhl vJnl. vlho jpvc ouJj lj yUmny ljR oKu Ilu, DM jC bv Dh# nl. Dhuu ojOJv kv xu yuJlu, Dm lbv Jl nl; hjbl jC mv m[v pl Dmlu lj lbv D[J vk, DM Yck GJ kj bv Ilu. jC bmyl pCj iu lj njkl vn, kn Hjk h[l vn, Gjlu l Dhu vJbl Dmlu, Dm GJ kj b nMy nl. lcU yUmny J jC n Skckb lmo J hnl Dmlv Skckbhmv Kh oj Pu.
`39 J<x MJmvl jnuvblj c kO MJmv m[v, Dm cu kOn Ju vJnl. Dm kn I[u, Dm Ykl Jl&JC O[mn kC ku vml. MJ vl lu p I[J Dml l I[Jl n Kj`, Dm vJov jC bv lb kBm JM箳 I<C JU kv lbv cvhmv MJmv m[uu vn DC kj bv lb JUǮ mcpl k{u Dml lj h{u Jo Uu Dml, kyu ou Dn. YpyU, vF&k bv yUmnybM Jl DucU mv m[u, lj jC bv GJ kj bM v hucU mv m[u, n GI[ Pu Dn.
MJmv C puncK Dvbo oI bl DC MJmvcKbln oIb kjkoa GjO&l Jl Du nl. vlv jC bv mvlv ynj h[u Yi h[u, lj l vlv oI bv #uuk Dpj vc kv oI b mcL&kbhmv njJv Ilu. hjbl pj oI Dp Dml lj koƮl lbn DJmL YpyU, jC bh# JiU vml. oI bk[v C pu pyyoj k{v ITv KvoM EkJ cjJ[ pyyoj mhJC pJUhm vkwk Pu nl, Dm mvlu pCkj slkhC mbill. Oc&Jj Dvbo oI bvn ukl Jjov hl Pu nl. lcU kn J<hJa kj bv `ukY`u ouu cuKll `Dvbo oI biu mvk nl. hjbl l箳 [kwl nJ iu J l Hk iu`, DM lƬ ou. Dvbo oI b Jhj iCM vF&k bv Mn oCkjl ku iu, lj oI b J&mJu noj oCm mlM Ov, Dvbl lj b Jhj ku iu. mlM Ov nn mO cvlv MJmvJj vjp Dnl. Jl Dl mv m[v pC J lcU YiJ uiCN lv mmC Fs vn, cnCv kJU l Mjjv lL Dnl.
Clu hN n oI b MmLv nl. l lk hjl kj b vJn, lj oI b sƮ$ uiuu Dm. . bMKj bv C箳 cnhuk Dho DCv oI b ib[mLUJj IJ Ilu iu. bMKj b kjJF&cU mblhuu oI bv cnhuklu Dhu J&mJ箳 pjJj bMKj bv hvn Mmv箳 mJl O[C jJ cbpj ku. hjbl bMKj bv lLv nuJCl Du vn. C cnhuklu mL mcl DO#bv lj L clǮ mbhk&l jnC DoM oCl Du nl. oI bv iCM vF&k EkJ vjC jC bcC Ovmb ku vn DC h#u c oCi oTv l oM&vn I[Ju vn; hjbl ukl nǮ oI bkjl [koK ju. YpyU bv yb[ kuvblj lb hui kjCl Dvbo oIW mv DI[Jj nl. jC b yb[vblj oI b GCJ MJmvu vkwk pCJu DmCj. pulu vkwl, vC& yyl oI `cl`u pcvl vJnl. kuC-[WyJu cnhukl Yphyjyj l kjC DoM O[kJv lbv vJ[Ck u{Ju DC mJyUJj m DCu. MJmvv cv kuu MJpblǮ ljK Dcv kv oI bv lb hlv lbv i Ju l ljKu MJpbl mpj ku oKu Dnl. oI b vOvvblj `Dcn mbil nl k=l mbYU, hC Sku vn, j$ Dhj$ pijC ku lj omj k nCj` n yUmny kj b kj[ lƬ yjǮ yuk nl. oI b Dblmbmkjun kj npj jnu vnl.
MJmvlu yb[KjǮ J yb[Kjb n mj Flnm J l JM ccnv vco kjC vc llkuk Dmu lj yb[KjǮ Dvk nuubcO v [iciuu MJmv jC b yb[cU c$ Jmku Dn. Dm Dvk nuu Dcn hJa hJu Dnl, Dm MJmvcK cnCl Dmu lj DhC p clǮ iUbv Dkj oTv I[Ju l cJU Dhu JjOl GY kuu hnC Dl kj bv mnv nl vn. hjbl lb yb[Uu Dhu cvlu clmj, nJ DC Dmj#ll YJv kjCYl Dn, nn MJmvcKbv Dl kOlj kyu kju nJ.