cbiUJj, 15 vJnWyj 2005

D}K

J kuu `blkj'

ynj JOvmY vJ[CkǮ lmN hhlu clov箳 ljl ko DC mJJmL nlUCj b$C ibluu Dmlv hCpJU pnvyo Lu lbi H[v 341 kb `cl` kjC Iv I[u Dn. n `nuu` npjnv DOk `v#uJb`v ku DC lbil Dmuu cDJo kcvm h# oM ƮCm Dp kv u lbilv ynj k{Cl l MmJ Pu, Dm mbiCl Du Dn. nuuKjbv kC Hkuu h$kbl jMv jpblǮ DJC Jv n `D@hjMv puyk` DKCl Du Dmu GuuK Dn. jCJj mvu O[ MkJCn nl `GJ`ci Dmu mbilu iu Dn. oul MlcpjbJju Dv-Dlj, Ovob[i pcvojb J<&vJ<x ul Duu hb[F&, lbv DOvcOv nCj oyU JjO, h[lbv cUCj lLkLl v#uJb hEy, Dlj `nkwk` ypJCm Ovob[ibv hmuu Y[$ ib[b mv, lm nuu-lnuu DC m[ o ynjcO DJjl ul jnu Dn. pnvyo Iv n lluǮ Sk k[ Dn. bl, GJ, yb[ blu mcj< Omj Dmll. 1857 cO PMǮ jC u#cyF&, ll h, vvmny hMJ DoRv Sk JU kuu mMm$ GJm Yjldz Flnml `1857 mJlb$` cnu iu, lj Fbpb Flnml l vWo `yb[` cnCv Pu. lyyu m[jM J<祮 Pj puc jpJ 1917 cO kcijJi&v kuu GJcU GuLJv ku iu DC piu nuJv kCN on oJmb Iv vWo pilk Flnml `jMv jpbl` Myobl Pu. mJnS vv箳 JIvvblj jMv jpblǮ mboY& Dl Flnm oKu oChjl Gju Dmu lj J<cl, Dv bJ u{ ol Dmuu cYj k&kl祮 mcjCl l Dh Dn. pnvyo lbiJj nuu kjCj npjnv DOk iJkj v#uJo DmC Mkw vn, hC v#uJo hjmkj kjCN J jMv jpblǮ DJC JCN k&klv lb hEy DmJ DC lbil [byuu Dhu mimNbv m[JC mbO l MOl DmJl, SJ{ Dvcv Ivc hnl k{l l. o|pEuipJU v#uy[l c 1967 cO DoJm Mlcpjbv p mMm$ GJ ku, l vl=lJ kjCN cpcoj v `mMm$ blv m mbhov` n G Jv p mbIv ybOu, l `v#uJo` cnCv DUKu pl. cpcoj, l mLoj kv mbvu, pbiu mbLU DoRhk kC Dl nl vnl. Yjlv mJlb$vblj mJkjuu mbmodz ukMn lbv cv vJnl. l kU Dvkbv hnuu kcijm mJhv Yjlln l#l DCCm lbv mMm$ yb[KjǮ ci& hlkju. ynmbK vijkb cvl DmuMJ ukMn MmJ nT Mkl vn, n lJl: cv Dmu lj JJnjl ynmbK pvlm O[kJC k cpcojb Dvbv DC v#uJo箳 vJv GY jnuu kllj mbIvbvn ku. mbIv Dm DLJ `FPc`, lun ukcvl Mkwkcl&y uil. v#uJou l iu lv lhbl uYu vn. kjC lb SkjuhCl, kǮ Jul, DhjhkwJ vl=lJl Dm Mku. c$ DL& lb mbI<& kǮ EkJ c[l k{CmjK Dn, Dm cnCl Cj vn. pnvyo Iv JC&v k箳 Y<l `puyk` EkJ `ivn` Dm Dmu lj npj pCbv kuu n k=l Dn DC mLhl ko-mJJmL k c[lv YiJ uiCN mbYJ hjCcb pCJ Jv l ku iu Dn n vpjD[ kv uCj vn. Dp kv n J kuu v#uJo Dmun; l DC l箳 mcL&kb `onMlJo` cnCv mbYJv kjl Cj vn.

v#uJo `Jjkj'

lbilu ko Dhu vlui Dmu DLJ h{j; l mk JnJ DC p kjCcU l lbil jJvi Pu l iv l箳Jju [i hmu pJ, DM Fs DmC ij vn. c$ l Dcul DCCm Ivv, kv JM hl DKuu Dn. lvmj JiC lk vijkJj ybOvkjk Dn. v cUJC ul hl mnpmh Dn, Dm vn, ljhC oM- jp- iJ kjYj uJCm, mcpk mJmLm kn ybOv IuJǮ uill. kl mJv K v cUl, Ekynv kCJjn Dv nl vn, Dm oJn kC k MkCj vn. hC n hl ynmbK pvlv cv kuu Dn DC Flj h&bh# yj Dmu m Puu Dn. l箳l kn o< Dmlu, mOjC kjC DJMkl Dmu lj lm kocb[U Dn DC mbmo EkJ JOcb[U cnCv hjƮl Dmuu uklvOi=nbJj clhǮ cOclv vJ[v C DOkj lk vijku Dn. kocb[Uv DKv ouu ci&v vmbmLm DC Mmv b$Cm uJ uil. Dp pil yv- Dcjko oMbcO L[Hj Hjkv nǮ mbmodz ukMn DC vJJmL { Dn. lu h& cnCv GY jnuu, hC hTCM J<vbljn v puu mcJo JJmL pilk Flnml DMmJ cnCv vWou iu Dn. mcJo pJn YJ nl lJn Yjlln kcvm h#v h jJu nl. hk ckwm&Jo kcvmbh# JiU (DC `blkjk`) u cpcoj v `v#uJo` vJv cb[u. p cD Jjm l mbil Dm l cD P[Bi箳 vvn Dhu mcJo nN `ckDh` youu. -kv Dp nl Dml lj hblOv [@. cvcnv Emi b YJv u#l ITv mmbhovm `mMm$ bl` ci& m[v l cK Jnl koƮl mnYin Pu Dml. mcp, l cv ku vn DC lb ci& kǮ nl, Dm cnu lj mcpk mcl lb G kǮ vJnl. Dv-Dlj oj kv hooul-Mlcpj EkJ DoJm-kcij DoR M<C LbyJCN mcpjv lb mJhv ij vJnl. Dpn Dm mJhv hnCj knpC JiJiU mbIvb s$ ITv M<lbm kc kjll DC mJl:m v#uJo cnCJll; lb muuvmj JiCNbvn v#uJo cnu pl Dmu, lb Jn kuu Dmu, hC lbv `onMlJo` cnCl Cj vn. pnvyo Iv JC&v kjlv kn mjcOcbv lbilv `mk` kjCl Duubv `onMlJo` cnu lj npjpCbv kuu k=lcU `onMl` ymJu iu, Dm vco kv lbvn l jbil Ju. lbi箳 DJjl kckl cju iuu jCJj mv `y[ Mc&` n vl mJ cUǮ vJnl. iu ov J<x hC箳 yTj lbil Dmuu DC vkl pnvyou DCu iuu cDJo EkJ v#uJo vl Dp kv nn Olu lboUmjK vJnl. hC `y[ Mc&` Kb[U kv EkJ lbi H[v, lm Dp kvӮ `mk` kv mcpk mcl mLhl nT Mkl vn. ckwm&-uvv EkJ cDu DYl Dmuu mcJo ci&v DCl l vn. v#uJo hlk ITv kǮ Jv vIuu pnvyomjK Flj iJb JjkNbvn n Yv Ju nJ. onMlJbv oM vml, Oc& vml, njn vml. lbv knn GY kj vml. mcl mJhv lbh{ vml. lbcC v#uJo nll Mm$ Il Dmlu, lb k=lcU kn kU onMln vc&C nl Dmu, Yy[hClv l kǮ Jk[ JUu Dmlu; hC lb Dblc nl JOk Dml, kn lj biu GY kjC Dml. pnvyo Iv mcL&v nT Mkl vn, hC l yjyj onMlJoM kjl Cj vn.

 

lk yOJj

lk Jj