jJJj, 11 [mWyj 2005
}K
pcl oUJ
pJn v DM nl!
29 c& 1848 jp n DIl, DJmvdz, Dkuhl Iv I[u nl. J<&vJ<x Jnl DmCj l Jc J DJjl Glhl Dm vij OyOy lyyu 30 lm hC& vnm Pu nl.

n! Kjb Dmb I[ub nlb! 29 c& 1848 jp n DIl, DJmvdz, Dkuhl Iv I[u nl. l Jc J DJjl Glhl hC& vnm Pu nl. J<&vJ<x Jnl DmCj v (vij mLvk, cU Gj) OyOy lyyu 30 lm DM Pu. nJl Jju. mJl: D& juu vyyl vnmb nCb Flkb ƮLjjk J DJmvdz nlb, k lvblj 30 J<x l Iv #Jzmlcd DvYJ Iluu ukbk[v m#oj cnCv Sk uK vJovJj m kv ITv l jk@[& mbYUv Ju iu. lb Dmb Pub! j$ OyOy箳 DJp箳 h&YcJj PhC mJ Puu v jnJm K[kv Phlv pi Pu. Skoc Sk JƮ$ Mbll PucU l okv pi Pu. l Mbll lb Ljkh G[Jl nl. #CYj k Pub l yO nF&v DC u#l Duyjyj mJ&pC OJl mu vijk[. mJv Dhhu @& Pl vJj ku, lj lL voǮ KUUl Jn箳 pi kJU kn [yk omu. voǮ bo h$ lU hC& GI[ h[u nl. ukb Dhu kvbJj, [UbJj Jm ymv. k@v[v H@um n 48 c. Gb J 792.5 c. ubyǮ Dn. lm Dcjkv H@um n 51 c. Gb J 305 c. boǮ Dn. SJ{ b[ hC m pC h=LJv iUv ku nl. Dcjkv v kJU kjbiUFlk yjk Pu nl. K[ Phv mk uiu. k@v[ v hl nJl Jju. Jj ypӮ Juv[ vo PN箳 Dkjl Gju. OyOyJju h箳 kwkw DC kjKv箳 hCkwkwb Lbyu.
omN oJM mkU L n@cuv, yHu Flo ojJj iJiJlv (lJn Jm mOvb hnl kC Jm kv) h npjbJj uk OyOy箳 pi Du DC n DIl yIv kl Pu. kJv vok[ klnuv yIlu, lj lLu cl mkl nl. Ku K[k GI[ h[u nl. l pi DmbK s s [yk lj Pu nl. llu Kbl DmbK cm, kmJb hCJv l[H[l nl. mJl: [UbJj Jm v ymuv kn uk KUv GY jnu nl. kn O[m uk mbOǮ Ho ITv l jkc h$l nbo[l nl. lL hJa mvkbv Jhjuu luJj, mbiv, ybokǮ HjR jkc DJjCb DM Slnmk Jml mh[l nl. 1812 mu nTv iuu, cnCp 36 J<hJa u{F& l DJM< nl. kn ukbv l M<k K[kbJj ul EkJ I[Jv EkJ I[箳 yiilv l OyOy箳 Kuu EkJ Jju ypv pC Sk `v Yl v YJ<l` Dm Slnmk DvYJ Ilu. Dcjk Sk mvk ouv l kj[ h$lv DC Jj mkuu YlhJ& OyOylv mj ku. kn O[m Gpkbv l hjmLlln vJv GiObo MOv k{u. n OyOy Jnl Dmlv mll hCl DmCN mi c Db[k D{v DCu. vblj lhmv H|vj yvJu. h{ Dvk J<x l DYcvv yUiu J Fljbv oKJu.
lDO 1846 cO `c[ D@H o cm` n yv OyOy箳 civ pC HjǮ Jm m ku nl. l Jml p khjRJj n[ ypv Dhl Dm, l khj GI[ h[u. ci lbv mbi uJv l[C mnp Mkw Pu. MJ l lH mnphC lLv k{v oj ku.
n Dmb vijb vnmb nCb, cpl DvYJCj pm nl, lmb l Jhjl DL& uJCj DbO ukn nl. n lj piy[Ǯ EkJ F&j kh Yi Dn, Dm knRv Jm Jl nl. pmpm 29 c& oJm m uiu, lmlM Yl J kUpv ukb cv kyp Iu mJl ku. mc ovn ypb &cOv npjWv JM< L&v m ku iu. mLvk ukbv vblj knlj Ju#C Ybkj I[Cj K$ J uiu. YlǮb, lCJb JlJjC J{l iub. ukbv oJ OJ kjChuk[ nll kn Gjub vn. vij iJ Ylvb Ijub iub.
DC Dvk lm lmbv, lmN j$, 31 c& j$ Jj PNlv nUnU Jnl hC KUKU DJp Sk T uiu DC ui pJ Ljkh kjCj DJp kjl voǮ h$lv OyOy箳 piJj hC Sk b[ EYl h{ T uiu. h$lu K[k hC& omvm Pu. hnu Mcv, D&kjk Jiv l hl hv kmU uiu. lk[ hjl Jmcv yIl ukbv Sk puu< ku. Elml pvl, Elc nTv IjIj Phu iu. mJǮb `vij mbil Skl Mbl Phu.
h{ DL&l vij箳 Jnyu Kh mbMOv ku iu. llv l箳 LbyCyub kjC kUub. yHu iJpJU mcmjK #lphl hmjuu Dm Fj luJ Dn. Lb[cU lJj yH& D[mj Du nl. mJ&mOjChC Lb[Ǯ cmcl Fj luJ yH& Ljv ynlbM Dsouu Dml. c& mbhl mbhl luJ mJs nl. H yHupJUu hJx GLU hCl, JNcU DC PNbcU yH& ljbiC Ƭ nCv kWmLv yvl. jM k. c. Jiv JnCj, hƽck[v Cj Jj, GI[ hCJj yH& l b[ lk[ H[ll. lb khj, ncvi yvll J l Jn uill. c&cOu ijc JNbcU DC mӳ&kMl oJmbcO n ncvi JlU uill.
ylc m Pu nl, k J<a nJU lJ nl. hjbl 1847-48 nJU JiU lJ vJnl. DC Fj luJJju yH& Lj vncǮ 50 l 60 mW. c. h# pml cUǮ vJnl. c& mJlǮ kU $lcvh# Lb[ nl, hC vblj DO& cnv vnch# ov DbMbv mc nl. c& MJ hJxk[ lJ JNv FjJju yH& Lj luJJv Jnl vu. hC 29 c&u JNv Dvk oM youu J l Gu Jn uiu. v$lk[v DC hƽck[v Tv l b[ `yH&cov` hjl luJJj {kuC m ku. lJn mӳ& ynj DucU 7 mW. nJcvl yH& Phv JlU uiu. JiJv Jj, u, Pj bcU uK v yH& Sk b[ DC hkwk ybO, FjǮb cK DC vij voǮb cK bcO lj Pu. H& Fj J yHu iJbcO l lj Pu. lcU hC Jn D[u. Ku KUi kj[ h[u. Jj yH& OjCJj mll nj nl nl. nJcvn mKo nl. j$Ǯ lhcv iC Jj Dm 29 c&u lhcv 16 mW. Pu. Jj mll youl nl DC yUk ol nl. l j$ vijb yH&b OjC kmUub DC voǮ Jn hv m Pu.
ncviJj ly JCm 1964 hmv vij voǮ h$ JUC Dm youu Dn, k pi nJUl pcCj yH& hC箳 Jnu D[LU DCCj vn, lm puJld kuhn mj#l jnu.
1969 mu ml cnvbm Dcjkv OyOy Dcjkv Dca FbpvDm&v JUJv l [i[p ku nl. SkC mn JU l OyOy hC& iu nl, Dmb jk@[&Jv kUlb. JM< i cnCp, 1947 HyJjlu kcuǮ Lb[l, Dcjkv J k@v[v vij JYpv kjCN i Dub[ Gj h$ Yuc yH&vibcU vkybo Pu nl. hjbl, k@v[v n@m& M (Dvu) vij OyOy l 29 c& 1848 hmv箳 lm lmbm DM Pu nl, l DhJovblj DJjl, `Jld b oJkj` kmUl Dn.