jJJj , 12 c& 2006

[@.cvcnv Emi b iu ov J<lu kjkoacOu mJ&l kl&yijǮ, clmijǮ DC JcJn mJx Eyo cnCp Yjl-Dcjk DCkjj. Kj lj kjjk[ kJU DCTpx J DCJm$b kvlv hnC mbkƮlhC ju. kjC kjjcU pi箳 J JM<l: DM箳 m-mclul cuYl you I[v Du Dn.
oozJv kBmmk kCln jpkdz h#v kjj Slnmk cnJ J ojic hjCc Hjm Jjl Iluu vnl. jpbcOu ynlk kBmJubv Duk[ mJl: J Dhu kbylu ukb cluyhuk[ Hjm kn oml vn. hb[l vnb kUl kBm h#l hjj^OjCJ< pM & nl, lM nuu nl vnl. l kUlu kBmcO hb[l vn, k=<C cvv, kcvm h#l k@c[ [bi, YhM ihl, njv cKpa, mcpJo h#l DMk cnl, y@. vL h, pvmbIl Jph, yujp cOk J ovoU GhO, mJlb$ h#l cv cmv, Sv. ob[kj DM Sk Hp nl. lcU ukmYlu JoJJo, & DC J=h$blu Jo-lJo cU pi jpkjC DC Yjl llu mLv Jj i l kM ku pl Dm. oiip cb[URcO clYo Dml, hC lb [Umcj H mJl: cluy J vJ[CkǮ jpkjC vm. MJ hb[lpR upbi JcJ箳 mJul Yjllu vJn, lj pilu Dvk y[ J Dml. ci l J DFvmF&v Dm J y^[ jmu, cM&u Dm J pvju mkvx, vmj Dm J n- Ʈ- cvn, EkJ jh-Dcjkln Jvmv |uhmv l o i@u DC DPv n@Dj l p@v kv[ Dm vnb oyoy Dm. Dk, o#C Dcjk Yilu vl lj mJl:u hb[l vnb Dv cvl- h@^m uccy l Dio vumv cb[ubhl.
mnpk Yjl Jj kjlv mboY& pilk Dml. DC pi Jj kjlv Yjl JM< mLv u#l ITv & nl Dml. Sk kjC- cnlc ibOR mJlb$ UJUl Dmuu DvvmOjC mLv n nl. Dcjklu k=<CJCab DJ&v UJUǮ Cl c|v uLj Eki n lj pnjhC ibOJo `mln` ci& j kjl Dml. (ibOp DC Eki oIbn Dljkwbk[v nl JnJ, nn kJ{ ii! ibOpR nl 1948 mu, lj Eki b 1968 mu P}!)
hjbl l kUl pJn mJ& j^ Dhhu oM箳 Jkm H Jj kjl nl- lJn J Jj kuMJ oMb Mv mCj vnl, Dm DJp&v cb[Cj H vn nl. Dp箳mjK `pilkkjC` MvJj lJn Mj lCv & nl vm. DC ljn Jj c$ DJI pi Dm.
pi Jj cKl: nl Dm l Ml箳- cnCp Dcjk J mJSl vv ov cnmb Jk YlJ箳 mhOx mboY&l. Yjl, Fphl J imuJ lv oMb- cnCp vn, vmj J b vl=lJKu Duhl j^b hj<o ybOu pl nl; hjbl ov cnmbcOu Pbp J=h$b mlbY DC vlu 祮 lm Jhv kl Dml. c$, pilu mJ& vlbv vnb Yck DC Jk JJk oKu IluMJ h{ pl l vJnl.
1950 l 1960 oMkl `Eno-Ʈv YF& YF&` DC `Eno-m YF& YF&` DM I<C nJl ococl Dmu lj Yjl DC Dcjk bn mbybO c$Ǯ nl. Flk k, `k@cvJuL` cOclv vnbv mJ& vJc yM JmnlRMn Yjlu p[v Ilu nl.
Yjl箳 mJ&mcJMklu l[ pT uiu l Dcjk DjjJcU DC mJnSl vv箳 oyJcU! ljn hb[l vnbv Dhu mJlb$ J Duhl OjC kc Ju. Dcjkv DC kcvm jMv Dhhu j^i mJl: Skk HUl DCu mJl ku nl. Yjllu kcvmb Dn `mcpJo` j^b HUl Yjlv pC Dm, lj mJlb$ h# Dn Dcjkv j^ kwuy mom nCmbybO Dm.
hb[l vnbv ovn kwuybl pC UucU 1960 l 1970 oMkl, JM<l: vnb vOvvblj pilk m-mclu iCl you uiu. mJl Pu l kwylu blvblj. H[u k@m^W l bl o[hv kCm Dcjkv pbi pbi hs[u. l lvl Dmlv pi Lc DCJm$ cn箳 GbyjJj Du. jM DC Dcjk Dhhu DCJk vk, hCy[ ITv kwypJUu `y D@H hip`cO Dcvmcv ku. lJn pi DCl mh[u Dml lj Dp Yjl-Dcjk DCkjj & kju Hjm kC nl vml. l JOJbm Uu l kn cCl vn DC jmu b cOmLcU!
kwylu l mHk DCJk Mllv (Su 1961) pi ynj h[u, hC yN oMbv DCJm$ DmC cnJn u#l Du. l Ivvblj J<&Yjl Yjl-v mbybO ƮIUl iu. 1962 mu箳 D@kwyj cnvl u lW[ Hu.
hl jM DC v n kcvm k@c[ nl DC cnCv Dcjk kfj M$ nl. Yjlv lj jM DC v oIbMn `YF&-YF&` vl JC I<C ku nl. lcU l kUlu Dvk jcBk k@c[dm jM- v- Yjl Dm $kC pi (mcpJo) YJlJ jJCj, Dm (uu-iuy) mJhv jbiJl Dml.
Yjl-v v l uu-iuy $kC GOUu iu. Dpn Yjl-v mbybObJj l s Dn. Dpv Yjl-v mc vƽl juu vnl. Yjllu klk jpkdz hb[l v n Yjl cK M$ Dn, Dm cvll. p@p& Hv[m bv lj ly-cm Yjll oun GYjC I<C ku nl DC oMu v n mJ&l c Ok Dmu cnu nl. Duynj JphRv 1998 mu DCmH C ku I<C kuvblj Dm pnj JOv ku nl k, v n Yjlmcj cK DJnv DmucU DCJm$b k&c oMu nl IJ uiu.
v n Mpj Dn k c$, YF& Dn k mhO&k, M$ k lmhOa- n jJC yN DbM Yjl箳 nl Dn. vcOu pvll Yjlyu klnu DC knM i{ mvn YJv Dn, M$lJ vn. hjbl hkmlvcC oMlu pvl YJv lEyy lb hjj^OjCl h[l Dm vn. mnpk Ʈv mOj Yjlk[ kO mbMv hnll, lj kO lmhOa cnCv. iu 45 J<l Yjl-v mcJj ICIl mbI<& Puu vn, hC 1962 JCn hmu iuu vnl. jM DC v bn mbybO 1962 vblj yI[ uiu, kjC jMv l l Yjl yp Ilu. lJnhmv kcvm jM n Yjl mJ&l K$uk, Jm DC mvcvvdz c$ Pu. cnCp jM, v J Yjl $kClu jM J v n DC Yjl J v n hjmhjb `M$` Pu. Yjl-v vblj Dcjkv YjlM Km c$Ǯ mbybO mLhl kjC Fs oM&Ju, hjbl l Yjlch# kcvm- <lv pml nl. vn-k=<C cvv oIbv DUKu k, l kUl DcjkM c$-kjj kjC cnCp vyjyj Dmuu lCJl lu DlC.
pj Sk ypu Yjl-jM DC omN ypu Yjl-Dcjk Dm c$mbybO lj Pu Dml lj Mllu $kC kv youu Dml DC 180 SJp 210 DbMb (cnCp DMkw!) Dcjk- Yjl- jM Dm $kC Pu Dml.
h{ 1969 mu jM DC v n ov kcvm oM Skckb JjOl Gm&j voǮ mcJj L l pbhu. lJn l oIn JnSlvc箳 mJlb$u{u col kv DcjkM Dl# Mldz mbI<& kjl nl. cnCp l $kC nl v- JnSlvc- jM b. hC v-jM vblj l $kCn Jmku DC 150 DbM (cnCp DL&l Ycl m$l DMkw!) $kC lj Pu.
v-jM blu J{l lCJ u#l ITv Dcjkv lhl Dlkw& JCj KU ku DC pi (J JM<l: DM) m-mclu Skoc huv ku. j[& vkwmv DC nvj kmRpj bv hkmlvu cOmL kv DkmckhC Dhu kcvmJjO ypu Jv vM c$ kjC jJu. cDWvn Skoc l[Hoj lmo oTv 1972 HyJjl j[& vkwmv b vcO pjoj mJil ku. v-Dcjk c$cU lhl Dcjkv cvl ouu lJv Skoc hjk Pu. Sk Pkwl v- hkmlv- Dcjk Dm $kC vc&C Pu.
n Iv ybiuoM mJlb$ Puvblj ov cnvbv I[u. ybiuoM cǮ JUm Yjlu hkmlvJju nuuhmv hjJ= kjCm mJl: mlJ Djcj hJu nl. Fboj ibORv l OckJCbv Yk Ilu vn.
DL& n k, Yjl- jM- ybiuoM $kCu DJnv oCm Dcjkv v J hkmlvyjyj Dhu $kC vl lj ku nl.
1972 vblj Lc $kC- l<kv n Jnlck jpkjC Dl youu Dn. [@. cvcnv Emi bv Dcjkun Jnjv youu Yi h[u Dn. DL&l 1972 l 2004 kUl pilk m-mclu Flk youu Dn k, 1989 hJa pi (cnCp y|uv EYl h[ChJa pi) DC Dp pi- b DvJL& uJCn Yu-Yubv p[ pl.
y|uv EYl h[uvblj h{u ov J<l hJ& jhlu mcpJo jpJ O[O[ kmUu. (hub[cOu kcvm jpJǮ hjYJ lj y|uvDioj mn cnv Pu nl.) mJSl vv 1991 [mWyjcO hC&hC Jmkv iu DC llv 15 mJlb$, mJ&Yc pmk j^ vc&C Pu. imuJ JIv Pu. Dcjk n SkcJ cnm Gju.
hjbl 15 J<l vv Dhu ypjhdz pU piYj Hku mJl ku DC Yjlmk mJ& oMbM Jhj c$Ǯ mbybO p[v mJl: D|Lk mcp GY ku. v D|Lk mcL& DC Yjl %-mcL& (D #$j) 15 J<l J{u. mJ& kUl J youuu hjmLll Yjlv Dhu mJlb$ J mJ&Yc hjj^OjC pCJhJ&k phu nl. mnpk Yjl箳 %-mcL&u cv cpj kv DC Yjldz GhKb[lu Yjl J&mJ u#l ITv Dcjkv YjlM pUJv Ilu DC YjlM DCkjj ku.
Dcjk kvlv Yjldz GhKb[lu $kC-l<kv Dl huu Dnl. Yjlv kjjvbljn pCJhJ&k vM c$Ǯ mbybO mLhl ku lj DMl Mbll vc&C Jnu col nF&u. hjbl lm hkmlv J v oIbvn (lm ybiuoM J vhUun) pi箳 youuu m-mclu mJkj kv Jkl Jj kjJ uiu. mJl: mbkƮl DC vvib[ml DmllJh# JMu DMF& kv lbv mJkju lj Mbll J mc= DCC Mkw nF&u. llv nn mh nF&u k, pi m-mclu Dhu MpNbyjyj mbybO jJl. MpNb mbybObcOv J lu jl vn. MpNJj pj c kjJ (J l箳yjyj c$ kjJ), hC l vlu vnbv ou nl lm Jk hjcC vmu lj l mL&k nl vn.
c$ kC? $ kC?
Yjl Dio K$uk c$ kC? Lc MpNbcO hn . hkmlv Dhu cK M$ Dm ynmbK Yjldz cvll. l#l hkmlv uk YjldzbM kl Dhukv J DojlLv Jill, DvYJkLv iu kn J<l Ƭk쮳 J Dv vcv kj- unj- hMJju iuu h$kjbv J Flj ukbv ku Dn. l Dhuk K J {Wi nl, Dm kCn cnuu vn. hjbl ljn hkmlv n Dhu cK M$- Dm cvC mbmk=lk Eno hjbhj Dn. klk EnolJJbv lj- Yjllu cmucb `SkwmvMv` cnCp hkmlv Dm Jl. oM cnCv hkmlv Dhu c$ nC vov 40-50 J<x lj DMkw oml. hkmlv Dhu c$ Pu lj Yjl 90 npj k h Jlu. kjC mbj#CJj nCN K&lu ynlk K& hkmlv (cKl: kMcj mbybOl) DJnv u#l ITv nl. Yjl hkmlvyjyj 1948, 1965 DC 1971 DM lv DC 1999 kjiu mc Dm j c mbI<& Pu Dnl. MJ kMcjcO DpJj hkmlv箳 colv Mk[ onMlJo nuu Pu Dnl. oMl Flj$n DSmD箳 Ilhl kjJ u Dnl. Yjll Eno-cmuc obi I[Jv DCC DC oMl DmL̳& cpJC l kjmLv Dn. oozJv Dljk Eno mbIv DSmD箳 l mhUl mh[u Dnl. lcU oMl Eno-cmuc DC mcJj Yjl-hkmlv Dm Sk #Yk lCJ kc-DOk cCl kc Dml. l vJ- Ml. Dm.
ybiuoM Dhu c$ nT Mku Dml, kjC Yjl箳 mbhC& mnk&MJ lb oM vc&C Pu vml. DL&l Yjl Sk nl ybiuoMc n nl DC omj nl hkmlv HUC I[Jv DCC- nn nl. ybiuoM mJlb$ PuJj hnu j J<x Yjl J ybi}oM DlM mvn mbybO nl. hjbl h{ hkmlv DC Dcjkv kjmLvlv DO# cpyj jncv J lb kbydz b nlkb[ Pu DC lJnhmv- cnCp 1975 hmv Yjl-ybiuoM mbybO lCJ Pu.
ubk (ukmbK DJI ov k- cnCp cnj^箳 Sk-hbcbM) Yjl c$ nT Mku Dml. hC lLn Dhu mbybO ijmcp DC lCJb. ubkl 1971 mu Puu Djpk mMm$ GJ c[v k{Cm Yjlv lLu mjkju col ku nl. ljn c$Ǯ mbybO vc&C Jnu col Pu vn. ubklu lcU ukbv cUCN oᳳc op& J Gh# JiCkcU Yjl mJlǮ mnvYl lbv nl. h{ Yjlv Ykjv箳 lcU H@mPc箳 JjOl Yck IluJj l JjOl iu. jpJ ibOR nl PuJj lcU mbhk& lu DC ljn ubkv mjkjM Dmuu mbybO lCJ jnu.
vhU n Mpj lj mJl:u DOk=l Eno j^ cnCv cnCJl. hC vhU mjkju lm lLu cDJo JjOkbv hkmlv J v c$ Jll, Yjl vJn. Yjldz pvl h# (EnolJJo) DI[Ǯ mjkj kWl Duvbljn vhUu Yjlyu DmL Ju vn.
Yjl DHiCmlvM mno& mbybO nl. hjbl Dcjk J mJSl vv b Ml kUlu Oc m Puvblj l mbybO Dvƽll Pu. hkmlv箳 colv DC Dcjk DMJ&ov luyv jpJ Duvblj DHiCmlv n YjlJjO <[db$ kW Pu nl. Dl DHiCmlv (cnCp cKl: kyu J hjmj) c PuJj Yjl lb vJv mbybO m Pu Dmu lj Dcjk cpavmj J DoMvmj kyucOu mjkj lb OjC jJCj. lcU DHiCmlv nn K$uk c$ cnCl Cj vn.
cvcj TH& yoM n lj SkkU DKb[ Yjl Yi nl. DC Mjb lp\ kobyjlu h$ (DC DL&l npj ybiu) mnp jbivu pl Dml. ukcv Uk DC mY<b ym bv J Fljn kn mJlb$mvkbv yMbv cb[u lbil- cnCp yoMl Ju nl. cnCp Flnm, mbmk=l J mnlv YjlM p[uu n oM Dn. hjbl l箳Mn Dhu c$Ǯ mbybO vnl. hjbl cvcj pj oj Pu. Yjl箳 Yiukll Dmuu Ylv n oM Yjl c$ cnCl F&u, hC l oM DL&kjC Dhu oMJj DJubyv Dn. DJubylJlv c$ vc&C nl vn.
cuoJ y Yjl箳 Mpjl Dnl. hC cuoJ箳 cCmbvn Yjlyu lM DmL Dmu pCJl vn. l ybv Yjldz GhKb[箳 hjmjl u<kj Jn箳 kvlv JM< cnJ Dn. lcU jh, Dcjk, v DM mJ祮 Fs cuoJu JM kjC Dml. Yjl M$lJ cuoJM vn, n yy pc Dm Mkl, Flk.
Yjldz Yiuklu p[Cj DC ljn knm oj, hC mJ&l cnJ oM cnCp DL&l v. Dkjv, ukmbKv DC vm|ik mOvmbhv DOk c J mc= Dmuu v n Yjl mJ&l pJU c$ Dml lj DJI pi Ʈ$ youu Dml. Yjldz GhKb[lu Dhu Mpjn ci DhuM pj DOk mvnYJv Jiu Dml. Ekynv Yjl箳 hjj^OjClu mJ&l mbJovMu mbybO vyjyj Dnl. Yjl-v mbybObJj pi m-mclu jCj Dn.
lm hnu lj Slnmk-mbmk=lk kvlv v n Yjl mJ&l v c$ Dn. -Sv-lmbi Mk[ J<hJa Yjll Du, ln ul DC nculv oI& Jm kjl. l箳n Dioj H@kwmDv J Flj Jmbi J O[m Jm D} nl. Yjll pvcu Duu y Oc& vcO Jmlju lm JnSlvc, uDm, kby[, kj, phv Flo kCn. ljn l mbmk=lk- Slnmk Oi Yjlu mJ& Yil Dhu c$ { kjCm Ghi h[u vn. h{u kUl Slnmklh# Yiukl, mbmk=lh# DL&kjC DC MpjOc&h# pilk jpkjC DOk cnJ jCj Dn. lcU Yjl-v mbybO JiU vk<bJj jCj Dnl. ll Slnmk J mbmk=lk mboY& Ghi h[Cj Dmu lj l vC&k DmCj vnl.
kcj klkj