jJJj, 10 mhWyj 2006
Jn
jK oMhb[
mbmk=l n mbmkjb mbƮlvb yvuub Skk. DJ&v Yjldz mbmk=l lj JM<lJv DM DmbK JJO pJvMuR mbI<&vb DC mbI<xhjvl nCN oJCIJCvb yvuu mbmk=l Dn. 1526 l 1857 hl kU yIlu lj mcj m[lvM J<祮 mui DM DC Yiuk Jml=l hmjuu DM ciu kjko&. kUl Yjldz lmb ciu mbmk=llu oJCIJC vck k nl?

Mnpo oj Mkn JjlǮb Sk Ʈ$ np cov Ʈ$kjvb ciu Mul k{ub Dn. FmJ mv 1584 cO Mnpo mucb jp YiJvom ksJn 箳 cuM uiv Pub, lJU uivm cuǮ Ij vIuu muc箳 JjlǮb JC&v `Dkyjvc`cO Dub Dn. ciu jph$箳 JjlǮb n Flnmlub hnub JC&v. lhJa Slnmk vWoRcO JjlǮ GuuK Duu vnl. yyj cui DC ncv ynC iuyov nvb Dhu Enou YJ箳 uivmcjbYb JC&v unv Jub Dn. ll Mvoj cpJvb JC&vb Dnl, hC JjlǮ GuuK vn. vJN cuv Jjl ITv vJN cuǮ Ij pC L yyj DC ncv箳 kUhl ciubcO vJnl. Dkyj箳 kjkoal jpkdz GMv jphl jpkvb uiv ciu Kvovl nT uiu, lLv ciubv jphlb JjlǮ (`Jj$`) L Dbikj ku. JjlǮ n L Dp Yjllu, JM<l: Gjk[ Eno DC cmuc DM ovn mcpbl mcv hl vbolv oml.
 


JjlǮ n cvjbpk kL c cP Sk cjJ[ c$u mbilu, lj l [U JmHju. l cnCu, ``Dc箳 iJl- jpmLvcOu mjnl- Sk LUl pJC hl Dn. hnCbv pJu yuJub DC pcv lbyjyj Sk LUl pJu ymu vn, lj l hnCb Dhcv mcpu pl. cu Jb, n L Dc箳k[ ciub YJlv Du DmJ. Dl Jlb, l koƮl Dc箳k[v lbk[ kMJv iu vmu!``
mbmk=l n mbmkjb mbƮlvb yvuub Skk. DJ&v Yjldz mbmk=l lj JM<lJv DM DmbK JJO pJvMuR mbI<&vb DC mbI<xhjvl nCN oJCIJCvb yvuu mbmk=l Dn. 1526 l 1857 hl kU yIlu lj mcj m[lvM J<祮 mui DM DC Yiuk Jml=l hmjuu DM ciu kjko&. yyjv Kyj EK[lv JM ku, l箳 DOhmv ci&v Dvk JJO JbMbv DcC ku. D祮 Dicv n FLu J[ mbmk=lJj DcC. mbI<& Pu DC kubljv ovn mbmk=l SkckRl cmUv iu. yyjhJa klyv Syk, Mcmv DulcM, l cui jP mulv, yuyv, uo Jij cmuc jpklv FL jp mLhu, lj lb kjkoa cKl: Duhkuv DC mll jpkdz, u<kj mbI<&l ibluu jnu. ciu JbM JM FL JiUhCv Gv oml DC l Yjldz mcpJj kcmJh YJn. Sk JbMl Skhh Sk DM mn JRv jpJmljl vJn lj muihC jpkjYj JM JJmL vc&C kjCl, J{l mc=yjyj Jmlku, mbil- mnl- Ʈ$ku- hkku, GlmJb mJh, Jl&vMu DM pJv箳 JJO #$bl pCkjv u# Iuv mbmk=l-mbic mOlv Dhu Ju#C kl&yijǮ oM&v I[Ju. pi箳 Flnmlu n SkcJ Dm GonjC DmJ. Mnpnv kjko& n Ylk-mbmk=lk lJU pilu mJ&l JYJMu jpJ cnCv vWou iu Dn.
yyju Yjll j J<祮 DJO cUu, ncv kjko& mbI<&, kn kU holǮ iu, hjbl YcM vl p[C lb vO&j {Uuu oml vn. DcC kv uu kv hjl pC Dmbmk=l kj lbk[v I[u vn. mJl: mL jp mLhv kjC vk[ lci Dmu, nlǮ; hjbl jp kjC cnCp l jp mJiC il mOC, mL̳& vc&C kjC lv n. n jpkl&cO uiCj iuY pC yyjcO omv l. Dkyj hVm J<祮 oI& kjko& n mbmk=lk oJCIJCǮ v DlM Slnmk DM ju. SkkU D祮 U pM FL Tv FLu Pu, lm ciu FL Tv FLu Pu. 1857 cO yMbJ yb[ hkjlv, JJO mLvk lmhOa ibv JJ=, iuli$ Puu ciu yoMn ynojMn pHj u ouuǮ lKlJj ymJC p lklck hJ$ Ilu, llv pCJlb k, Enomlvlu pvmcnbv ciubb kWdz Dmb vl=lJ iu kn Mlk cvcv mJkjuub nlb. n vl=lJ, n s$ kJU jpkdz vJnlb, l piC箳 JJO #$bcO nlb.
jpJmlj kj, jpu mL̳& cUJv b, lj mLvk jpklv kJU l njJv uCj vn, lbv vl箳 ybObv ybOub hnp, n jpkdz OjC Kjb. hjbl l jpkdz OjClv ciu DC jphl vlmbybO vc&C nTv JJO L- hjbhj- mcplR oJCIJC nT uiu. njybm cK bv `o cium D@H Fb[` ( yu@kJu hyuMbi, .k.) Dhu hmlkl Yjllu ciu jpJbM D{J Ilv DM Dvk cb Tnhn ku Dn. llv mbmk=lk-mcpk oJCIJCǮ, YJb mh mbkl cUll. h{ kUl Yjldz nbo DC cmucbv Dhhu Oc&k JM kc jKvn Skckb ukhjbhjb c cCJj mJkj ku. Mmv Culu ciub iov & kjlv njybm cK bv vmm Juc ykuj 箳 `o DjSbu [mh@` uK mboY& ou Dn. ykuj ciu mJ&YclJb JC&v `k@hxj EkiMh` Dmb kjl. Dkyj箳 kjkoal ciu mcp Jmlj Dp箳 DHiCmlvhmv ybiuhl Pu. Jml=l oM Dui Dui mY mJhC JiJiU mYojbv mhJu pl. n mYoj n mulvlǮ Skkj `mom` Dml, `vkj` vJn. yMbv Enomlv箳 c YYi @Jnvmm kv jpkjYj uJu; jCǮ lvO iJnv&j pvju, lKu iJnv&j DM Gljb[ ju. ciu jphllu mYb mJl DC DOkjb, pyyoNb Gljb[ yMbv Enomlv箳 c YYil Ghil DCl Du. mJlb$ Yjll JiJiU jp mjkj DC kW mjkj DM JJmL Dcul Du.
yoMn lvO cnCv SK v kjlv yoMn `Kul` ol Dm. `Kul` n l JM ho箳 cv Jm$. l mbybOl Ju olv yoMn l Kulu nlv mhM& kjl Dm. n L cvv, klkv omN Jm SKo Jml olv Dpn mcv ukpJvl Dcul DCu pl. DuunMJ Flj kCh{ JkC L FmuccO vmu lj p JǮ GhmLll v ymC, p J Du Dml Gv GY jnC L ciu Kvovl DC h&v jpojyjl nl DM vj#C jhv JMbv vWou Dnl. ojyjl yoMnu DYJov kjC JM hl ciu ojyjl Jkml nl iu. J{l JYJyjyj DC ojNyjyj ll DOk DJ[byjn Du. Dyu Hpuv `k|vM` DC `lmuc` mbybOlu vcb JC&v, lb DL&mn unv Juu Dn. [k Ku JkJv GpJ nlv khUu mhM& kjC hl Dkyj箳 DoMv DmllJl Du. cj cuKlu `cpj` EkJ `k|vml` n ciu YJ n.
`lmuc` hl n ncvv vc&C ku cnu pl DC l mbybOlu icloj mbi JC&v ku pl. Sko ncvv iclv Dhu Yu c hi[ s Dkyj箳 nll oTv lu k|vM kju mbilu. lvmj unvi Dkyjv Sk nlv [kwJj l DJp[ hi[ mbYUl Jkv yoMnu k|vM ku. ncvu n kj Flk uYm Ju k, lv `lmuc`m l Dcul DCJu. Jvcl oM&JCN kjbcO Dkyjv `mpo` kj Yj Ilu.
Dm Dmu lj Kvovlu pbh{, p m$bh{ l# yoMnoKu Doyv GY jnl Dm DC mH mblbh{, Eno mObh{ vlcmlk nl Dm. ciu ojyjl GhmLl jnCNbv JM `[^m k[` hUJ ui. [kwJj hi[ mǮ Dm DC ojyjl DvJC J ui. o{Ǯ uby jJk DmJ ui. Djbipyv `Dhu ojyjl mJv mO, hb{j kh[ Iuv J, Gb Jm$Y<Cbv vC n m$bv MYl, h<bv vJn` Dm nkc k{u nl. Jml GYjCm ciubv FjCcOv kjijbv yuJv ITv Enomlvu ciu JmlMuǮ Ʈjblv oCi ou, lcC kulck yib v|cl, ll JiJiU uJnum Jhv PUPU JnCj Pj KUJC, iuyb uiJ[ kjC kuhv DC l jyJC lv yoMnyjyj vjpnBmjK m ipJCN ciu m$bv ku. [^m [PEvi, oioivb kuhk [PEvi, iuy箳 Dj v|cl n vjpnB iov m׮ Dn.
ciu mcp EnomlvJj mJ&l c YJ Fmuc mj. c cCJj Dmuu mcv mcp cnCp ciubv mv Oclj ku Dm. ciub cnJ箳 mn h{b m[lvM J<祮 jpkjYjk[ hnl n JOv DlM cnCJ uil. yyj Enomlvl Du l jpkjC, cnCv. cMvj cnCv vJn. h{ h{bvn jpkl&, jpkjC n Dhu cK Yck Dmu Yv Juu oml. pnbij Jumll y[u lJn l Yv vjpnBv Ju nl. jpkl祮 Oc& hi[ pJj ymC EkJ l ymJu pF&u Ylv, l lƬ pl GcC (p kUlu Eno Y mbob, YOv Eno kJ箳 hv Gcu) n mJYJk Dml. lm l Pu. kn mbi mv Ocljn Pu, hC mjmk luJjǮ pjJj Djymlv pm Fmuc Pu, lm PbPJl ITv ciu Enomlvl Du vnl. lm GM Dml lj FLu L- hjbhjb mJkj kjl l FL cmUv iu vml. ciubk[v Puu FmuckjCl mll vJnl. yyj n Jv cmuc nl, hC l JU l Gb c, kJl, mbil, yi-yiǮ, m$mnJm DM Fmucu ljmkjCdz JCN iR jmk DmJokn nl. hvhll Fync uoǮ hjYJ kuvblj KvD jC mbc Emiyjyj u{F& Kj vC&k nl. GPykmlvlv jp icJv Duu yyj箳 v lj DOk. jC mv c nl. DM JU yyjlu jpkjC v FmucJj DOj Ilu, Dhu mvu `n pno Dn` Dm DJnv ku, o窮 yOu Dlv ku. Oc& n mOv nl, mO nl jpkdz Jp. cboj l[C n l箳 pJv O vJnl. pnbijv kbi[cO u{F& EpkulL& lLu cboj l[v cMo ybOu GuuK `lPk-F-pnbij`cO l. n pnbij i ph Eno mbvMbk[ v JjbJj pl Dm. Dkyj DC pnBij箳 kjkoal MK Dnco mjEno n Oc&Mm$ DYmk Enomlvl Fmucu kn Ekcl ou pl vn, Dm DM kjl Dm. MK Dyo Du- kom ibin mH mblv ncvJj cmuc Dmun Djh ku nl. pnbij lj vck jcPv箳 cnvl c DC [kj cbm l jm Il, Dm cvv unv Ju Dn. Dhu YT ovu 箳 lv cubv Ƹv Oc& mJkju pnBijv hJu, vblj l hvn cmuc Oc&l hjlu vWo c@ku@ivv ku Dn DC mj L@cm j pnBij箳 ojyjlu yM Jku箳 vWolv u opjn cUl. yoMn pnBiju FmucM Hjm oC-IC vmu, Ekynv l kCl Oc& huv kjl vmu L@cm jv vWou Dn. Dkyju mJ& Oc&lJb xl jm Dm DC lu cuJRk[v kn mnv kjJ uil Dm. Djbipyv Fmuc n Dhu YJv Mv yvJv lu jpkjCl cnJ mLv ou, oJU H[u, Oclj kjJu. ljn mcpv Dhu m Ocljm DC FmucJlj Flj Ocab mJ& KC hmv kCmǮ H Jhju k? Gj vn Dm l. l[uu cboj Dkyjv hvn ybOv ou GuuK Dnl. jp yjyu箳 DKljl vijkcO u{F& pbkuvblj cboj l[u iu, Dkyjv l k oml kjCm J vkmvYjhF& cnCv clam mv s$ hJu GuuK l. Djbipy箳 mjkjojyj vkj, pnij cUu uYv mJsv Oclj kjCNb GuuK Sm. Dj. Mc& bv ku Dnl. mbi DMkj DOkj箳 hom Oclj kjCN箳 v JY[ k{l lu DOkjho Djbipyv vkjun GonjC Dnl. njybm cK b v<k<& GodyOk Dn. SkC m[hM J<祮 cmuc jpkl祮 kjko&. ciu kUl kUmu hnuu. DM hjmLlln l cOivblj DC ovM J<祮 yM Dcuvblj Yjldz GhKb[l cmuc ukmbK SkC ukmbK SklLMh#n kc nl.
ciub ojyj Y< Hjm. Y<lu Myob c YJ cjMnlu Y<l omv l. Hjm, lka DC Enomlvlu Gjlu DJOmjK yu Y<b mjcmUlv u<kjl To& Y< pvc Pu. To& Jhj mJlb$hJ& kUhl Gjl cmuc, lm Eno, JM<l: kmLbcO nl jnuu Dn. JmJ Mlkln cbo, jIhl mn DC DmbK Eno uKkbv To&lv mnlv|cl ku Dn.
l#l Hjm n FL kCǮ cl=Y< vJnl. ciub cl=Y< nl GPykmlvl yuu pCj lka. Enomlvl jp kjlv FLu mLvk yu ciubv DhuM ku. Dkyj mLvk DJO yul yul Dm DC YJvlk #C l箳 lW[v EnoJ Y<lu Myo l Dmu yPo ylv mbi- JC&vmnl vWouu Dn.
nU, oJU, hlbilmJv mpj nCj Jmbl $l Dkyj箳 kUhmv ciu hjbhj Dbi yvu. Dp lj unjcO hlbilmJ c DC Dio JJmƳk hlUJj mpj nl. mH mbil hjbhjyjyj O=ho, Ocj, Ku ikǮ Jkm, h{ GhMm$dz mbil hjbhjb Jkm ciu jpJl Pu. EnomLv Mm$dz mbil mc= Jjm Dpn Yjldz mbmk=l phl Dn. jpkl& Mn Dy jKvn ciu, mLvk ukpJvl Glju, cju DC Yjldz ibi-pcv mbmk=lu mc= nlYj uJl Pu.