vJj 30 [mWyj 2006

Fbiub[ jp omj um& DC hl&iu jpkv k@Ljv b J*ddv 23 pvJj 1661 cO Pu. mbi DboC cnCv hl&ip箳 DcuKu Dmuu cbyF& y Fbpbv oCl Du. Fbpbv y kjYj 1864 cO nl Ilu. mlyb mcn Dmuu cbyF& Jkm Fbpbv DjJ J SkCmJ Mlkl ku.
K[ ypJv, hu ybOv, YjJ kv cbyF& n Mnj JmJCl Du. F&m Fb[ kbhvv cbyF&u cK Jhj kW kuvblj cbyF& Mnj il Phv nT uiu. Dvk mjkj Fcjl kUl ybOu iu. ijpvmj ybOCl Duu FcjlRcO llkuv jpkdz J D|Lk mcppJv lEyy Dmu D{Uv l. cTb mD& SuHmv cbyF& iJnv&j Dmlv bkmU J Tv n@u FcjlR ybOkc kjCl Du. l kUl jhlu FcjlcO k jcv mLhlMuǮ Jhj c cCl nl nl. `v kwumku` cnCv mj hJuu hlǮ Jhj Yjll 1830 hl Dvk FcjlRcO kjCl Du. cbyF& ukmbK J{uvblj mcpk > cb[Ckjl, vijYJvmjK Jmh DJMkl Ym uiu. Lc pv vu箳 Fcjll 1665 hmv mJ&pvk mY, yk nl Dml.h{ 1720 l 1788 kUl cbyF&lu Jhj jckcl 箳 vJmmLv mY YjJCl T uiu. lvblj kUl n@v&y nTm箳 cK oJCKvl mYb Dpv kjCl F&.
1811 cO hjU Lu iJnv&j nTmcO iJnv&j [bkv b DO#lKu cbyF&lu ll vijkb Sk mY ICl Du. mbi cbyF& vu cK vOM mj pcm c@EkvM bv mLhv kuu `ujj mm D@H y@cy` mbmLm mjkjlHx cvl oCl Du. mbmLm mJl: DM Fcjl vJnl. mbmL mY n@|vcv mk&upJU Dmuu vi=nl Yjl Dml. ujj mm mJ&pvk bLu J mJ&hoL& mbnukjl SKo Fcjl DmJ, DM kuhv mYl cb[Cl Du. kuhvm cmm&ym H@m DC cmm& H@ym& kbhvbv hEy oM&Ju. FcjlǮ vOkjl m[l k{Cl Tv 1 uK m[Dkj npj h pcJCl Du. `y@cy v` hjmjl mjkjk[v pi cUuvblj 1821 cO FcjlǮ DjK[ kv&u k@Thj u<kj DYblv lj kv kcm mJl ku. ujj mm J kbhv mjkjk[v ybOkcm lk on npj hb oCi oCl Du.
1823 cO k{Cl Duu omN FcjlvO m[lj H 30 npj h pc Pu. h{ vODYJ ybOkc ybo h[u. h{u ybOkckjl 3 uK hb Dbop k{Cl Du. Tvn@u kcv n pv nl ITv hC& kjJ, DM Jvbl mjkju ku. cbyF& mjkjv mboY&l ub[v Lu k& D@H [jkwm&v JjC ku Dml, vpl Fcjll mjkj k&ubv pi cUl Dmum n pv hC& kjJ, Dm k& D@H [jkwm&v kUJu. DRvmj 1826 cO hvn FcjlǮ ybOkcm mJl Pu.
 


1829 cO FcjlǮ Gj yp ybOv lj Pu. Gj Yilu FcjlcC o#C ypӮ ybOkc kjCl Du. ovn Yibv p[Cj YJ oJCKv ybOCl Du. 1833 cO n Fcjl hC& Pu. FcjlǮ SkC ybOkc K& 6 uK 56 npj 669 h Pu. cU DjK[vmj Tv n@u箳 JmlӮ ybOkc Pu vn. vOǮ kcljlcU oM&v Yil cU DjK[vmj Dmuu mU YJ KbybSJp l#l D mlbY Lv Dl kjCl Du. n mlbY Diylv ub[v Lv Dl kjCl Du nl. (Fum^[ iF&[ Fb[, h= 452)
n|vcv mk&umcj Tv n@u YJ oKC Fcjl Dn. jmlhmv cK oJCKvhl JmlC& hN Dnl. hNb mbK lm Dmv, oM&v Yil lmkv [jk hlǮ D Kby Dnl. v kwumku Mulu FcjlǮ uby 260 H Dmv, bo 100 H Dn. FcjlǮ DjK[ mO Dmvn YJ Dn. FcjlǮ ybOkc kv&u k@Thj J kv&u y@[iv bv kuu Dmv, Jmlm Fbiub[cOu llkuv m Jmljvkj mD& J jJn b MuǮ YJ pCJl.
KbyJj DOjl Jnjb[, v#kc DYJ pCJCN iukj kcv DkjM箳 oMv u# kWl kjCj $kC sl oM&v Yi J lmkv [jk hlǮ YJ iukj Kby k jcv MuǮ Gc GonjC Dnl.
hN {v c h&cOv, cK oJCKvl JM kjl l.
c h& ovn ypm uby h& Dnl. cK oJCKvl o#Ck[ uk[ mb Dn. Div khNl mboj ojyj n@u Dmv, lL Fbp Dcovl iJnv&jb mY nl Dml. hJxk[u Yil SMk mmǮ bLu Dmv, lL EYll Jj ypm v#kj k[ i@uj Dn. bLul oM-JoM Yilu D uKbJj o|cU bLmbho Dmv, bLu Ghi Dvk mbMOkbv J DYmkbv nl.
1861 cO Lu bLmbK Sk uK nl. L [@v `[JnF&v k@c[` bL l Dvk o|cU mbmk=l nmluKl, lm y@cy i@PDj o|cU bL Dnl. bLu oJCKv YJ Dmv, Gb lhMhl EYlu uiv MmJ kh Dnl. hJa Fcjll D@n@akuj mm J pDHk mmǮ k&u nl. 19 J Mlkl mbmLbv k=<lb$ J Yiuk cnlǮ mboY&l cnJ kcij ypJuu Dn. cOJla oJCKvlv Jj cpuJj pCj DO&Jl&Ukj pv Dn. oJCKvl sllv Cj vm|ik kM i{ DYm vc&C kjl. Tv n@ucO cbyF& Jkmu nlYj uJCN iJnv&j cTb mD& SuHmv (1819- 1827), cK pppmHv v@yiv (1822), iJnv&j u@[& SuHmv (1853- 1860), mj pcMp ppYF& (1857), piVL MbkjM (1864), iJnv&j mj y&u j (1862- 1867) JR hlU Dnl.
Tv n@u cbyF&lu Dvk mcpk, mbmk=lk J M#Ck Flnm m#oj Dn. DjbYǮ kUl L kbhv mjkj Dvk k&u nl. 1856 cO SuHmv cnJu mJl L Pu. Fcjll mJ& Jml mbnu nl. vblj 1862 cO l jCǮ yil (ppcl Gv) nuJCl Du. cbyF& Jh hnu y.S. hj# J hoJov mcjbY 1862 cO Tv n@ucO hj h[u. hnu y.S. hj#l cnoJ iEJo jv[, jck=<C ihU Yb[jkj, Jcv Dyp c[k J yU cbiU JiU n j JLa GC& Pu. cbyF& Jh k&u mlj J<x Fcjll nl. 1 vJnWyj 1862 cO Jnkw[j jCǮ Slnmk pnjvc箳 cj lp&c pnj Jv FcjlǮ hNbJj Pu. 1862 cO hnu ukv ko cb[U mY L Pu.
1928 hl ko cb[U k&u L nl. [Jn[ mmv bv Tv n@u箳 oJCKvl JCkjl lm npj hb D@i&v [k D@H Juiv b Yjl Y mc=lL& Y ou nl. 19 J Mlklu cbyF&lu cpkw Fcjlhk mmLll Dmuu, cbyF& mcpk mhbovb pCJ kv oCj, 173 J<祮 n ƮjlC Jml Dpn ocKl GY Dn. n
mbYp Ym}