vJj 30 [mWyj 2006

Bk u@F&[ J ky&PS oIb JmlMuhMuR, vcj Mul mboj cuh Pu pCJl. GhlcC Jml mkjl pl lJu l Hjm cvl vn. lm Jml n Sk b$ Dn nn cv kj l Fs vn. vcj Jml mnphC Jkj OjC kv mkj nll l mcl, JUCoj v, oN DC [Wij lm kcvdz vj on Dkj b jCv.
Vm J<hJa JmlMuhku M#C JLa Il nl. l kUl Dvk Yjldz DC JoM JmlMuhkj Gcc Jmljv kjl nl. JLa Ji&l kn JmlMuhkj Hj nl. Kjb lj l cb[U JL祮 oJlb nl. D箳l kvEJo, yUk=<C oM, um& kj, Jv Yl, nyy jncv, oi& yph, piu kMj Oj pmH mF&v, pu iYF& Dm Dvk Yjldz J Bk u@F&[ jF&, ky&PS, j[& v^, cp JnB[ j, uF& kv, c@kwmJu - cm pv [^ DC Dv JoM JmlMuhkj. JLa J vJ hoJOjk l kUl JmlMuhkjbk[ kn kU kc kv JJmƳk DvYJ IC mbO cU Dljlv J hnl Dm. JoM JmlMuhkjb nlKu kc kjC mbO kn pCbv cUu, hC Dvkb vJpuu Yjldz JmlMuhkjbk[ kc kjC cv< c$ hC& Pu.
 


hjoMlu JmlMuhkj n cKlJ jhlu J Fbiub[-Dcjklu nl. lk Jmlv|cl mbybO Dhu DM Km Mu nl, Sk JM lJCu nl. vmi&M pJUk mOCj Jmljv Bk u@F&[ jF& nl. JJO ybOkc mnl箳 vm|ik hlb mmbil Jhj l箳 jvl oml. l箳 jvcO kukmj nl, hC l pCJhJ&k Dm pCkv JmlӮ cK Dkju l kukmjv pjn yO Cj vn kUp l Il Dm. Gu ky&PS Jmljv IvYclM vlb mbOCj nl. ll kukmju Lj vJnl. cUl l Sk Ʈ$kj nl. kwvPc kukju Dvmv kuu l Jmlv|cl u#JOk nl. JmlcO mcJuu DJkM vl ynj vmi&M DuiohC p[Cj Mu pM j[& v^ lMǮ l HvuB[ DuJj Du n. (cnCv Dc Sk mnO lu `nUJj nul` Dmb iclv cnCl Dmu lj l LL& nlb.) unv c IvkjbcOu vl mm kjCm uF&kv l箳 Jmljvl [Ubv mKJCN s- kM箳 mbil pv kjl l H lǮ Mu.
JmJ Mlk箳 mJlu DOvk JmlMuhku cnl&c{ GY kv Dbljj^dz Mu mLhl kjCN JmlMuhkjbcO ky&PS n DI[Ǯ JmlMuhkj. ybOkc mnlhk jFvHm&[ kB Ghi l箳 Jmljvl Jhulv D{Ul. l箳 klk Jml Dbly& kB쮳 DC H kB쮳 Dnl. ll hjbhjk mQoakjC omCj vn, hC l箳 Jml hnlv EkJ lblv JJjlv kn lj DhJ& hnl Dn Dmb lku pCJlb. boi{ mƮJu, G vu EkJ JOvYJv pbv yIlu Dmu lbv n DvYJ K$v Du Dmu.
Dm Sk DHulv JmlMuhkj yPu oMDlu jD o pvj kvm vJ箳 Ghvijl jnl. 15 [mWyj, 2006 jp lv J vJCCJ J<x hC& ku, hC nllv hvmu Dpvn muu vn. lv DjKuu Jmlkuh l箳 oKjKKu Dp箳 I[u l# Dkjl l Dnl. Bk u@F&[ jF 92 J J<a J D箳l kvEJo 86 J J<a, D<箳 DKjhl [@Fi y[&Jj kc kjl nl. Dhu JJmu DKb[ Jnv Iluub Gco DM D# Dml Dmb cnCll l Kjb Dn.
Sk c Sk$ kbyl pvcuu D@mkj vcj mjm Hunmn YJb[bhk Sk. J[u hHj JJm kjl. mJ&mOjC yPuv kbymjK n cOcJia kby KTv hTv mK nl. D@kwmj vcju unvhChmv Ʈ$ku DJ[ nl. yuJhmv l ijoKu sv JpJl. Mu M#C hC& PuJj l hl箳 JJml col kjl nl. lJmJ J<a lv D|kkwj J FbpvDEji M#C Iu mJl ku l jDo pvj mku D@H HF&v D&md mbmLcO. M#C u Dmlv J vblj vcjv m JmlMuhkj J vij jvkj umD km 箳k[ kc ku. yyl kmv vco kub Dn k, l箳k[ kc kju kmv mbO J kjl vcjv kmu hm oT ku nl. DL&l lm kn kmv cv ku vn; hC kmk[ kc kjC vcj Fs kl pyjoml nl n u#l l.
ky&PS 1929 mu Sko yPuu Y oTv iu. lJn l GM nl. o#C Dcjkl vJ JmlMuh MuǮ DUK kv oC. vblj1936 mu l箳 omN YcO lu yPu箳 cvm^ D@H SpkMv箳 YJ JmlӮ DjKv kjC kc cUu. JmlӮ mbkuhv Dblc vkM yvJCm ky&PSv umD kmyjyj vcjoKu vcCk ku. lcU Sk cnvYj ky&PSyjyj kc kjC mbO vcju cUu. JUl lv ky&PS MuǮ pmllpml DYm ku. vcj oKjKKu cvm^ D@H SpkMv Fcjl 1942 mu hC& Pu J Lv yPu J GJ&jl u@v Dcjkl ky&PS Mu mLhl Pu Dm cvu pl.
cvm^ D@H SpkMv箳 kuh kc u nl l JU vcjk[ Sk cnJ kc Du. vӳ@k& L 1939 mu YjCN pilk oM&vlu yPu箳 ouv箳 [PFvm p mhO& Pu ll umD km箳 [PFvu Lc hmbl cUu. lcC ouv GYjC pJn vӳ@k&cO m Pu lJn kc mJ& pyyoj kmv vcjJj mhJu. lkjl vcj vӳ@k&u iu. Dblc DjK[l vcjv kuu kn youbcC ouv GY jnu. ouv oM&vl Mbm Pu. kun Dkj OjC kjC jFvHm&[d kB lb$k #cl vcjv hC&hC pCu Dmu lJn JmlMuhkjb J DYblb u#l Du. DOvk JmlMuǮ MjkJ yPucO Pu mbkl l kuhlv cUu.
1943 mu cvm^ D@H SpkMv kuh hC& Pu. Jmlku J Muhku bv Sk$ DCC lv lL Pu nl. hjbl ovn ku Sk$l DmJl k, J<Jj l JU Dvk hjmbJo Pu. vblj yu n@jPBl Mnj箳 Ghvijlu hchu cvJv|cl mjJj箳 hjmjl vcjv kn Jml [PFv ku. DpypӮ cOcJia mcp箳 mbmk=lk, M#Ck, O|ck J cvjbpv kj k&cbv Gh jlu, DM FcjlR ll mcJM nl. mJ& Jmlb jv, jhlu J Dcjklu l kU箳 DOvk Jmlkuh# Kh JiU nl. lhk mW vmm & Kh ipu. vcj JmlMuh kMuh# l箳 DYb$k kMu sh & GYjCl pml Dn. mnp mboj c Dkj J Dvh Ju lj Dmu nJl, DM Ikb Jmljvl pv (GonjCL&, Muhk=l, YƮ$, kcuh<hbmn SKo pukb[), cU DOvk JmlMuhku vcjv Sk JiU JUCJj DCu. JM< cnCp kj JmlMuhjv oKu yPuynj JmlMuhkjbv IJ uiu. omN cnvblj vcjk[ Skciv Sk unv-c kuh l jnu. 1950 oMkl yPu D|Lk Jkm c cCl Pu. l kUl Dvk kuh GY jnu. IjybOCmn omN Dvk ukhi FcjlR ybOkc b[ cCl Pu. D|kkw cnCv vcj vJ mJ&cK Pu.
kUl yu n@jPBl cnhj pmuv kyMk J D@mkj vcj b c$ If nl iu. kyMk cnJkb# nl. 1950 cO l ij bl iJnv&j Pu DC 1955 l 60 kUl l yPu j^O# Pu. lv Dhu mJ& u# yPucOu oUCJUC, Tp&v|cl J hjoM iblJCk J Jhj iRJj kWl ku nl. oUCJUC J Tp&v|cl #$l JmlMuh J DYb$k kuh nl ICl Du. 1950 oMkbl oM ukmbK 85 oMu# nl. llu DOx uk vj#j nl. k@H, kk J khm b GlhovbJj ynmbK cpjb h DJubyv Dm, hC Dbljj^dz ypjl cub kcl lJn i[i[uv DmbK cpjbv mP hu, jD o pvj DM c Mnjbk[ OJ IJ uiu DC c mbKv ybOkc #$l n uk cucpj k uiu.
1950 oMkbl lv Dvk kc ku. n@mhum, unv-c Mu Fcjl, D@Hm yEu[ip, unvmv ybiu, vJm kuh DM Dvk kj kc lv ku. lhk mu Dcjk FvMDjvm kbhvǮ n@mhu J JnvPSu oMlu kjkm Lu c@[v& D& cPDc n kuh Kh ipu. Gu hj@c[ Dkjlu cPDcv mJ&$ klnu vc&C ku. Sk DI[Ǯ JmlMuhkj cnCv l yPuynju piln Kl hmju. 1955 cO ky&PS J J@uj hDm byjyj y|uvcOu Fbjv@Mvu jkvm^kwMv HDjm ybOCl CN Dh&cW yu@k [PFvm vcb$l ku nl. lDO vӳ@k& Lu mb j^mbI箳 cKu箳 DjKvm JmlMuhkjb Sk muuij cb[U vcCl Du nl. ll ky&PS, J@uj hDm byjyj D@mkj vcj n oKu nl. ibcl DM k, JmlӮ ybOkc 1953 cO hC& Pu hC vcjv l 1971 mu hnu. l mcJo Dmuv lu Dcjkl pCm Dcjkv Jnm cUl vJnl. kjCm lu 1967 l 80 hl mJl: oMlv vIv pJ uiu. l kUl l h@jmcO jnv JJm kjl nl.
D@kwyj 1955 cO pmuv kyMk yPu m[W Pu. mJ&$k vJ[Ckl lu mcJb J kcij mbIvb b[ hEy cUu. Ml Glhov, Jpv|cl J oUCJUC cO YjIm J{ kjC G lv Ju nl. lm lv hjoM Gpkbv yPu ojJp Ku ku. lbv yPucO iblJCk kju G kjCm kyMkv Dcjk J jh oj ku, ll lu Khm M cUu.
mv 1822 mhWyj cnvl hl&iu箳 pK[lv yPu oM mJlb$ Pu. 1889 cO lL ukmk jp mLhv Pu, vblj ov J<v pJn jp Iv Pu lJn yPu jpOv jD-o-pvjcOv omjk[ nuJC mlJ cb[u iu J lu cbpjn cUu nl hC l mlJ Dcul Du vn. kyMkv jpOv nuJC O[m vC& 1956 cO Ilu. jD-o-pvjhmv Sk npj kucj oj, Gj-hMccu mcmhhmv Sk npj cm& GbJju mJv oM箳 JmlC& hjJj n vJ jpOv JmJC ju. vJ jpOvǮ vJ jp Iv lj Pu lJn ju nl. `yPu` h uK JmlǮ n vJ Mnj j J<l ybOv hC& kjC ju. Dbljj^dz mljJj vJ vij箳 mbkuhvm mhO& Dpl ku. 26 mhO&kbcOv vJ[ mclv umD km箳 mbkuhvu Lc hmbl ou. `vJnk@h` vJ箳 OkjC箳 vb$CKu 1957 mu piJj kcu jbY Pu. vJ jpOvlu ynlbM mJ&pvk Jmlb DjKv vcjv ku. DlM lku hjmLll npj cpj J kjij b Dnj$ cblv H j J<l cnk kuh kc hC& Pu; l JC&v Jlv Lkwk Jnu nl. ybOkc #$l l Sk pilk Jc mcpu pl.
yPuJj Dvk Gumu lƬ yPu oMl Gcu. vJ jpOvǮ DJMkl J lJj Puu Dch K& ov cbJv `yPu` yj kU x J< Pu nl. JmlMuhkjbk[vn kn cCl JJomho lƬ Gcu; hjbl Sk DvK JmlMuhku DYJ yPucO vcjk[v Pu n vkjl Cj vn. Lu Jml YJ Muhk=lRmjK Dnl, DMn k kn pCbk[v Pu; hjbl lcU Jmlb JmlMuh ku v iClck cu kc nl vn. lb JmlMuhdz cb[C (aarchitechural composition) cCyl, hjmhjb DJkMdz vl (spatial relationship) J vcj DYb$k kMu (engineering skill) n mJ& hu JmlMuhkjbv DYm kjJl, Dm Dnl. JUh$kcC 21 Su, 1960 jp yPu vJ箳 vJ jpOvǮ GodIv Pu. vcj cvlu mJhvvij kƳk mJhl GY jnu. hC kn cnvbv l箳 Dm u#l Du, k p ci&oM&k lJb J Gb [Umcj Jv vJ jpOvǮ mbkuhv kyMkv lj ku lhk mcv uk J kcijJi& b pJvcv GbJC G kn cU mO Pu vn. DM hjmLll lv oMlu hjic UJUu hEy oC jJu. jpOvǮ GodIvcU lj Puu Glnm J Dvbo JlJjC vJU uiu J kyMk jpJǮ JjOkb mj Gb nT uiu. J{l cniF&, mJnl mOC OjC JjOl pvl DJp J{ uiu. D@kwyj 1960 cO nCN j^O#ho箳 vJ[Cku YlhJ& DO# k@[^m kwyMk JjOl GY jnu. kwyMkv vJ[Cklv cIj Ilu DC k@[^m b[ ynclv vJ[v Du. DM JƮ$ hjmLll yPucO v jnl vcjv jhu pC hmbl ku. 1979 hl kU lv FPju J vm L IuJu. l kUbl lv Dvk kc ku. h@jmcO kcvm h#箳 cK k&u Jml lv ybOu. l Kh ipu. umD km箳 cl ky&PS JmlbcO mJ pCJl. cp Jn@v[ j Jml myk Dmll J D@mkj vcj Jml [uoj Dnl. l箳 c Jn Dkjb FcjlR ybi plk Dk<&k J mKJn Jl lJ{ Dbljbin Dml. Dlu DJkMm km Jn Jl. l箳hM Dmuu DYb$k %v箳 J kMu箳 yUJj, SjJ DMkw JCN Dkj箳 Jml l l#l GY kjl. l Jml mJYJk mQo&mn GY jnll. mQo&mOvb col lbv J uil vn. MJ l mnpmQo&l llhC oml vn. Bk u@F&[ J ky&PS oIb JmlMuhMuR, vcj Mul mboj cuh Pu pCJl. GhlcC Jml mkjl pl lJu l Hjm cvl vn. lm Jml n Sk b$ Dn nn cv kj l Fs vn. vcj Jml mnphC Jkj OjC kv mkj nll l mcl, JUCoj v, oN DC [Wij lm kcvdz vj on Dkj b jCv.
1962 mu lu uvv hjl<k cUu. l J<a Dcjkv Fvm D@H D|kkwj mvcvvdz mYmolJ cUu J 70 mu mJC&hok cUu. D@mkj vcj J i@[&v yvMHw oIbcO, Pkj hjl<k 1988 mu JYiv ou iu. l yk, Dvl yu[ 2004 mu Jju. oIbv Mnj J< mbmj ku. DJmvdz JmlmLl Dn. hʳ pilu Sk Jc. iu cnvl 16 vJnWyj, 2006 mu lv Jnj umD k@yjj mǮ pJUhm Dmuu mjM uiv ku.
Dm n DHulv JmlMuhkj Dpn k&jl Dn. 1997-98 cO [U箳 Dkj cPc kwjy L ybOu. ub[v箳 nF&[hk&cOu mh&vF&v mjJjk 2003 cO D& i@ujǮ jv ku. mcJo h{j kju@m cjLuu mcO muJ[jcO ybOu. lJn cnCp 2005 mu pD hmD (yPu) L ku J mbmk=l kW Jml GY ku, 99J pvcoJmvc l MlM: DYvbov k . lm n JmlMuhkulu 99 vyo KU[ Mlkj mpj kj DM MYsoKu J k .
}Kk mbhk& 9323753058
Y. o. m