µççÆvçJççj 10 HçíÀyçÏáJççjçÇ 2007

20 pv 1887 cO Jnkwj jCǮ J{oJmvc juJmLvk vckjC `Jnkwj |cvm` Dm kjCl Du. Fcjllu DmbK Muh J kjJ kc mku D@H D& JLv J SlM kjijbv mku [v Hkwm J p. Sv. khEui b ci&oM&vKu kuu Dn. FcjlǮ cU mJh pj Fuv i@Lk Mulu Dmu lj mJnvm bv Dvk vJvhC& MuǮ Jhj L kuu Dn. 19J Mlk箳 hJ&O&l cbyF&l Fbpbv ybOuu kuu箳 l箳 ynj yjyboj n unv yboj nl. kC K[kU pcv J Sk unv k[ nl. unv n[ ybojl l. yboj cnJ DUKv Fbpbv Lu K[k J k[ H[v c Okwk ybOu (1852). Fbiub[cO 1832 cO juJ m Pu. juJcU jhl Dvk Dik J mcpk you I[v Du. you h[mo EnomLvln Gcu.
 

hl M#CcU vJJj Jj cbyF&l Jn uiu nl. juJcU EnomLvlu Jhju uv cUv oMbli&l JnlkǮ Dvk Ho SlMbv cU Mklu kuhv vv MbkjM J mj pcMp ppYF& bv Du nl. lbv h{kj ITv 1843 cO ` Fmv& juJ` kbhvǮ mLhv ku J mjkjk[ juJ mlJn hJu. mcjm EnomLvl juJ m kum Ho cU Mku Jjv Fbiub[cO ` Fb[v hvMu juJ` kbhvǮn mLhv kjCl Du (1844). kbhvǮ lvO hcv bv cbyF&l Tv vcoj vv MbkjM J pcMp ppYF& J Flj mbmLhkbM & kv juJ kbhvǮ mbuk cb[U mLhv ku. mbuk cb[Uv mjkjM JI kv cbyF& l kuC juJci&m cbpj cUJu. yjyboj L uk[ juJmLvk ybOCl Du. 16 Su 1853 cO hnu Slnmk juJi[ mvcvvdz hnCbv ITv yjybojnv mu J Chl iu. llkuv yjyboj juJmLvk o|cU Ʈ$ 1854 cO m Puu `uKb[ jmlb mb#hl JC&v` k=<CMm$ YJ[kj b hmlkl ouu Dn.
juJ kbhvǮ k&u Lc vv MbkjM b J[l nl. lvblj juJ kbhvǮ k&u n|vcv mk&u L m Pu. cbyF&l Fbpb m mLjJuvblj SkCmJ Mlk箳 MJ쮳 ov oMkl Dvk YJ FcjlRv vc&C kjCl DucU cbyF& mQo&l Yj h[u. Dubkjk JmlMuh juu Dmuu yjyboj juJmLvk DjK[ J ybOkc SH [yu mJnvm bv kuu Dmv, lb mnk DYbl jJmny mljc Kb[jJ J Sc pvo&v n nl. FcjlǮ ybOkc 1878 cO m Pu J 1888 cO n Fcjl hC& Pu. Fcjlm ybOkc SkC K& 16,35,562 h Du. 20 pv 1887 cO Jnkwj jCǮ J{oJmvc juJmLvk vckjC `Jnkwj |cvm` Dm kjCl Du. Fcjllu DmbK Muh J v#Ǯ kjJ kc mku D@H D& JLv J SlM kjijbv mku [v Hkwm J p. Sv. khEui b ci&oM&vKu kuu Dn. FcjlǮ cU mJh pj Fuv i@Lk Mulu Dmu lj mJnvm bv Dvk vJvhC& MuǮ Jhj L kuu Dn. Fbiub[cOu m Jmljvkj mk@ J ypxm b cOiv Jnkwjv i@Lk MuǮ YJ mJnvm b JmljvbcO D{Ul. mk@ b `y|uv j@F&MmBi` J ub[vcOu mW h@vm mMv n@u箳 DjK[lu Ic J cvNb mc yjyboj juJmLvk箳 Ic J cvNbcO ll nl. i@Lk Muvmj n Fcjl cCy Dmv, lvn ypbv mcl<kCk=l Dn. Fcjl lv cpu Dmv FcjlǮ uby 1500 H Dn. Fcjll Dvk iukj kcv Dmv, YJ Jnjb[ Dnl. cOYilv ovn ypm FcjlǮ Jmlj Puu Dmv, ovnk[u Jmljl Yi oM&v Yibk[ JUJucU lvn ypm Fcjlm mcl<kCk=l Dkj Duu Dn. FcjlǮ kbhC箳 JMj箳 ovn ypӮ LNJj Emn J JI b Muh Dmv, yM mcp J EnomLv l lk Dnl.
FcjlǮ JMj hƽcYcK Dmv, JMj箳 oM&v Yil oi[ kWoCl vv MbkjM, mj pcMp ppYF&, u@[& SuHvmv, cGb mD& SuHvmv, u@[& j, mj y&u j, J juJ kbhvǮ llkuv mbukb cKJ kjuu Dnl. ypӮ Yil EnomLvlu vjvjU pclR h<b hlU kjuu Dnl. JMj箳 Jj ypm IcKu m[D H Jm c I[U ymJuu Dmv, I[UKu m[ml H GbǮ, 4 l 5 v Jpv Jnkwj jCǮ Gc Muhk=l Dmuu hlU nl. mJlb$vblj l lLv k{Cl Du. lL hlU箳 kC jkc pi m h[l. cK JMj箳 mboj kcvlv Dl JM kuvblj cOJla n@ucO pl l. n@ucOv Jj cpuJj pCkjl v#oj pv Dn. Lv FcjlǮ Ic箳 DblY&i oM&v nl. Jj cpuJj bo i@uj Dmv, l YJ lUbJj DOjl Dn. Jj cpuJju EYll mboj kv[ Dnl. omN cpu Dkj Dkv Dn. L EYllu kvk=l khj J v# mHF&ojhC kjuu Dn. cK Ic箳 Kuu iukj Yil kcv J Gb mvium箳 K[kw Dmv, K[kwbJj jbil kb llkuv juJ Fbpv, Ju, hv J iukj Dkj Hu JJO i[o jbil Dnl. K[kwbJj iukj Dkj kjuu v# Dn. Ic箳 Jj DOj oCj kC Dnl. n kC Ic箳 khmv lUhl Duu Dmv, kCbJj Dmuu D[J ybOkccU L hNb DYm vc&C nl. ubyk=l oi[bv ybOuu kCbJj GY oi[b ybOkc Dn. hlǮ ybOkc FcjlǮ Flj$ $kC YiJjn Jj ypm kjCl Duu Dn. Lu cK Ic YJ mbhC& FcjlJj pCJl. Ic Jpv 9 v Dmv, hjI 85 H Dn (cbyF& J=bl h= 319). Ic箳 kJj `il` n m$Ǫhlu Muh ymJuu Dmv, hlU箳 Sk nll cMu Dmv, omN nll Dn. n mU H GbǮ YJ hlU Ic箳 MKjJj ymJlv lb$%b km uiu nl. hjbl, Dlbl kMuv hlU GYjC kjCl Du. Ic箳 Ku mYJl unv unv MKj Dnl.
cK FcjlǮ ovn ypӮ h{ Duu Yil Jj ypm boF& ($kC ybOkc) ypm MKj Dmv MKjbYJl unv unv cvj Dnl. ovn $kC ybOkc箳 Jj k=<, vkvv J JCp lm DYb$k J Mm$ lvOlJ kjCj Dlbl mboj Muh Dnl. mbhC& Fcjllu hC Jnv vCN hvnUǮ vUb kM Dvk Cb oi[l kjuu cKJ Dnl. Fcjll ymJuu cK hlU hjyboj oi[b MU Fbiub[cO hJv I[Jv ICl Duu Dnl. mbhC& Fcjllu mboj jbil HjM, Dvk kcv, MKj, cvj, Gb Dkj箳 jbil kb K[kw, YJ Jnjb[, mbicjJj lU, v#oj Kby, DlJ uKb[ ip, Dvk h# J ck[, n, Flo Cb kjuu Muh Dlbl #Cdz Dnl. FcjlǮ hƽck[u Yil, JMj箳 Jj Dmuu pUoj kjJ cj Muh kjJ kc Gc vcv Dn. Fcjllu kjJ kc SlM kjijbv kucU L Yjldz MuǮ Puk hnJm cUl.SkCmJ Mlkl ybOuu n Fcjl EnomLvlu D|Lk J Dik ilǮ m# Dn. Yjllu mboj FcjlRcO FcjlǮ iCv nl. mJlb$vblj cO juJ juJmLvk vckjC s$hl MJpcnjp |cvm Dm kjCl Du. ynmbK SlM kjijbv vc&C kuu, Lkwk kv m[Cj n JmlMuh DJp&v hnJ Dm Dn.
mbYp Ym}