Leading International Marathi News Daily
शनिवार, ४ जुलै २००९
  वाडा पडला..
पण आठवणी ताज्या, टवटवीतच!
  सीआरझेड कायदा पूर्ण की अपूर्ण?
  सहकारी गृहनिर्माण संस्था
उपविधींमधील खाचखळगे
  गृहनिर्माण संस्था आणि गुन्हे
  न्यायालयीन निवाडा
मुंबई उच्च न्यायालयाचा निर्णय
ऑक्युपेशन सर्टिफिकेट मिळाले नसले तरी पाणीपुरवठा बंद करता येणार नाही
  घर कौलारू
दोन महापूरही पचविलेले‘पारपुंड’चे पाध्ये-गुर्जरांचं घर
  वास्तुरंग
  मेलबॉक्स
  वरदान विजेचे.. १
वीजेचा वापर.. पण जरा जपून

 

घर कौलारू
दोन महापूरही पचविलेले‘पारपुंड’चे पाध्ये-गुर्जरांचं घर
मुंबई-गोवा महामार्गावर पनवेल मागे टाकले, की पाच मिनिटांतच ओ. एन. जी. सी. लागते. त्याच्या कडेने गाढी नदी झोकात वळण घेताना दिसते. तिच्या कुशीत विसावलेलं हे ‘पारपुंड’ गाव, जनसामान्यांकरिता ‘पळस्पे’ नाक्याजवळ असलेलं.. महामार्गाच्या उजवीकडे नदीकिनाऱ्याला समांतर अशी कच्ची पायवाट उतरत जाते. स्थानिक लोकांची छोटी घरे, कोंबडय़ा, क्वचित एखादी म्हैस.. असं खास वातावरण या पायवाटेवर आपली सोबत करतं आणि उमगतं, की ‘गाव आलं’.. ही पायवाट जिथं संपते, तिथेच माझं, नव्हे, आम्हा ‘पाध्ये-गुर्जरांचं’ घर दिमाखात उभं राहिलेलं दिसतं! प्रथम लक्ष वेधून घेतं, ते ऐसपैस फरसबंदी अंगण (पूर्वी शेणाने सारवलेलं असे), पाण्याची टाकी आणि तुळशीचं हळुवार स्वागत! येणाऱ्या- जाणाऱ्यांसाठी विसावा असलेला लाकडी बाक.. तुम्ही तेथे टेकलात ना, की आतमधून आजी, आई, आत्याबाई वा काकू यांपैकी कुणी बाहेर डोकावणार.. पाणी, चहा आणि गप्पा अशी चढती सरबराई सुरू होणार. पण आपल्याला तर घराचं अंतरंग न्याहाळायचं आहे ना! मग आत जाऊया चला!
मुख्य दार एका लहानशा पडवीत उघडतं. उजव्या हाताला स्वयंपाकघर, तर डाव्या हाताला ‘खाण्याची खोली’. दचकू नका!

 

ही डायनिंग रूम नव्हे, तर आमच्या गोठय़ातील म्हशींसाठी चारा, कडबा इ. साठविण्याची ही कोठी आहे. स्वयंपाकघरात जुनी लाकडी मांडणी, कणगी, जाते यांच्या जोडीला मिक्सर, फ्रिज अशी आधुनिक साधनेदेखील (आता) गृहिणीच्या मदतीला सज्ज दिसतील. गोठय़ामध्ये ‘म्हशींमध्ये’ एक गायही शोभून दिसते. शिवाय एखादे पारडू असतेच. ((खरवसाची सोय झाली!) सकाळी वा संध्याकाळी गोठय़ात आमचा काका म्हशींची देखभाल करताना दिसतो. (धारोष्ण दूधही चाखता येईल.) छोटय़ा पडवीतून दोन उंचच उंच दगडी पायऱ्या चढून गेलं की माजघर येतं. लाकडी छप्पर, प्रत्येक भिंतीत मोठय़ाल्या तीन-तीन खिडक्या, खिडकीलगत ओटा, जुनी लाकडी फडताळे, भिंतींमधील कपाटे, कडय़ांचा झोपाळा आणि सगळ्यात महत्त्वाचे म्हणजे एक नीटस देवघर! इथे आमची कुलस्वामिनी आर्यादुर्गा, कनकादित्य, शाळीग्राम, गणपती, अन्नपूर्णा, बाळकृष्ण असे मातबर देव-देवता दारचा फुलांचा साज लेवून घरावर कृपाछत्र धरीत आहेत. या माजघरात एक शंभर वर्षांचे जुने घडय़ाळ आहे. रात्रीच्या शांततेत त्याचे ठोके अगदी काळजाचे ठोके चुकवितात!
माजघराला जे दुसरे दार आहे, त्यातून गेल्यावर एक मोठी पडवी लागते. वाळवणे, तांदूळ, डाळी, तेल, गहू एवढेच नव्हे तर औषधे यांची ही हक्काची जागा. शिवाय आता इथे एक कॅरमबोर्ड (स्टँड व दिव्यासकट) कायम ठेवलेला असतो. केव्हाही यावं आणि आपलं कौशल्य अजमावून पाहावं! याच पडवीतून माडीकडे जाण्यासाठी एक गूढ लाकडी जिना आहे, जसे आपण वर चढत जातो, तसा अंधार वटवाघुळांची फडफड आणि एकाकीपणा जाणवू लागतो, म्हणून ‘गूढ’ म्हटलं. वाटेत पायरी निसटली, तर‘गम्-गच्छन्ति’ होणारच! माडी म्हणजे सगळ्या घराला व्यापणारी, ओळीने सात खिडक्या (त्याही दुहेरी) असलेली, भिंतीतल्या कुलुपबंद कपाटांचे कुतूहल जागविणारी, जुन्या दुर्मिळ ग्रंथांचे समृद्ध भांडार (माझे आजोबा संस्कृत पंडित व आयुर्वेदतज्ज्ञ असल्यामुळे) असलेली, शेणाची जमीन, मोरी, पोटमाळा, त्यावरील खुडबुडीमुळे घाबरविणारी अशी मस्त हवेशीर, तरीही जुन्या काळात घेऊन जाणारी एक पोतडी आहे! एका बाजूच्या खिडकीतून दर्शनी अंगण दिसतं, तर दुसरीकडे संथ वाहणारी, वाऱ्याबरोबर शहारणारी नदी आपल्याला रोमंचित करते! तिसऱ्या बाजूची खिडकी मात्र उघडू नका. कारण लहानपणी आम्ही तिथल्या चिंचेच्या झाडावर एक अजगर पाहिला होता!
घराच्या रचनेची ही माहिती झाली. तरीही या घराचा ‘परिचय’ हवा असेल, तर तेथे वस्ती करणं आवश्यक आहे. मगच भोवतालची- माझ्या बाबांनी लावलेली बाग पाहणं, नदीमध्ये डुंबणं, एखाद्या सापाची भेट, मांजरीचं पायांत घोटाळणं, टप्पोरी जांभळं वेचणं, आडोशाला स्नान करणं, गोबरगॅसचा फायदा, चिंचेची चव, डोळे चोळत चुलीतला विस्तव जड लोखंडी फुंकणीने फुलवणं, त्याच्या धुरात कपडे धुरकटून घेणं, येता-जाता आंब्यांचा फडशा पाडणं आणि आणखी किती तरी अनमोल अनुभवांचं संचित गाठी बांधता येईल!
सुमारे २०० वर्षांपूर्वीच्या या माझ्या घराने दोन महापूर ‘पचवले’ आहेत! घरातील वस्तू पाण्यासोबत जातानाही घरातील लाखमोलाच्या जिवांना माडीने आपल्या कुशीत सांभाळले आहे! आमच्या लहानपणी भुता-खेतांच्या गोष्टी ऐकून या घरात वावरताना एक गूढ वलय असे. त्या वलयाची ओढ आजही मनाला जाणवते. घराच्या प्रेमळ आणि विस्तीर्ण सहवासात आमचं साऱ्यांचं बालपण फुलत गेलं! त्या बहराचा पुन:प्रत्यय निदान शब्दांतून घेता यावा, यासाठी हा अल्पसा प्रयत्न! ल्ल
प्राची दामले
लेखक संपर्क- ९८६९४३६२८२