News Flash

प्रतिकूलतेवर मात करून काश्मीरमध्ये वीजनिर्मिती

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते नुकतेच या प्रकल्पाचे लोकार्पण करण्यात आले.

काश्मीरच्या खोऱ्यात किशनगंगा नदीवर गुरेझ येथे साकारण्यात आलेला प्रकल्प.

वैशिष्टय़पूर्ण किशनगंगा जलविद्युत प्रकल्प कार्यान्वित

निसर्गाबरोबरच प्रतिकूल सामाजिक स्थिती, दहशतवादाचे सावट आणि सैन्याच्या घडामोडी आदी सर्व परिस्थितीवर मात करीत काश्मीरच्या खोऱ्यात किशनगंगा जलविद्युत प्रकल्पाच्या माध्यमातून वीज जन्मली आहे. श्रीनगरपासून सुमारे दीडशे किलोमीटर अंतरावर असलेल्या गुरेझमध्ये किशनगंगा नदीवर उभारण्यात आलेल्या धरणाच्या माध्यमातून बंडीपुरा जिल्ह्यतील मंत्रीगाम गावात हा वैशिष्टय़पूर्ण जलविद्युत प्रकल्प कार्यान्वित करण्यात आला आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते नुकतेच या प्रकल्पाचे लोकार्पण करण्यात आले.

नॅशनल हायड्रोइलेक्ट्रिक पॉवर कार्पोरेशनच्या (एनएचपीसी) या महत्त्वाच्या आणि आव्हानात्मक प्रकल्पाचे काम हिंदूुस्थान कन्स्ट्रक्शन कंपनीने (एचसीसी) इतर भागीदारांच्या माध्यमातून पूर्ण केले आहे. श्रीनगरपासून ८० किलोमीटर अंतरावर मंत्रीगाममध्ये जलविद्युत प्रकल्प आहे, तर तेथून सुमारे ७० किलोमीटर अंतरावर किशनगंगा धरण उभारण्यात आले आहे. धरणातून जलविद्युत प्रकल्पापर्यंत तयार करण्यात आलेला बोगदा हे या प्रकल्पाचे वैशिष्टय़ आहे. किशनगंगा धरणापासून डोंगरामधून जाणारा ९.५ मीटर व्यासाचा तब्बल २३.२४ किलोमीटर अंतराचा हा बोगदा आहे. डोंगराच्या नैसर्गिक उतारानुसार हा बोगदा प्रचंड वेगाने पाणी घेऊन जलविद्युत प्रकल्पापर्यंत येतो आणि पाण्याच्या शक्तीमुळे जलविद्युत केंद्रातील मोठी पाती (टर्बाइन) फिरविली जातात. ११० मेगावॉट क्षमतेचे तीन संच या प्रकल्पात असून, प्रकल्पाची क्षमता ३३० मेगावॉट इतकी आहे. या प्रकल्पात निर्माण होणारी वीज सध्या नॅशनल ग्रीडला जोडण्यात आली आहे. किशनगंगा प्रकल्पाची तांत्रिक बाजू वैशिष्टय़पूर्ण असली, तरी ती साकारण्यासाठी कोणतीही स्थिती अनुकूल नसल्याचे वास्तव आहे. या भागामध्ये सप्टेंबरपासूनच बर्फवृष्टी सुरू होते. निसर्गाबरोबरच सामाजिक स्थितीही प्रतिकूल आहे. काश्मीरमध्ये कोणत्या कारणाहून दंगल, दगडफेक होईल हे सांगता येत नाही. त्याचप्रमाणे दहशतवादाचे, लष्करी घडामोडींचेही सावट असते. या सर्व परिस्थितीचा फटका प्रकल्पाला बसला. अनेकदा काम बंद ठेवावे लागले. त्यामुळे २००९ मध्ये सुरू झालेला प्रकल्प  पूर्णत्वास येण्यास विलंब झाला.

विसर्ग, वीजनिर्मितीनंतरही पाणी पाकिस्तानात!

किशनगंगा नदीच्या नैसर्गिक प्रवाहानुसार तिचे पाणी गुरेझमधून थेट पाकिस्तानात झेलम नदीला जाऊन मिळते. आता किशनगंगावर गुरेझमध्ये बांधलेले धरण आणि याच पाण्याच्या वापरातून मंत्रीगाम येथे होणारी जलविद्युत निर्मिती यामुळे झेलम नदीत जाणाऱ्या पाण्याबाबत अनेक तर्क-वितर्क लढविले जात आहेत. प्रत्यक्षात धरणातून होणारा विसर्ग आणि जलविद्युत निर्मितीनंतर दोन्ही ठिकाणचे पाणी झेलममार्गे पाकिस्तानातच जाते आहे. सातत्याने पाणी जमा होत असल्याने त्याचा विसर्ग करावा लागतो. विसर्गानंतर हे पाणी थेट पाकिस्तानात जाते.

अनेक मजूर, अधिकाऱ्यांचे पलायन

निसर्ग, सामाजिक स्थिती आदी सर्वच बाबी प्रतिकूल असल्याने किशनगंगा प्रकल्प साकारताना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागला. याबाबत एचसीसीचे प्रकल्प अधिकारी ए. आय. बेन्नी यांनी सांगितले की, प्रकल्पासाठी आपण २००९ पासून या भागात वास्तव्यास आहोत. काश्मीरमध्ये कधी दंगली होतात, रस्ते, व्यवहार बंद होतात. गोळीबार झाल्यानंतर घाबरून अनेक मजूर, अधिकारी काम सोडून पळून गेले. त्यांना परत आणण्याचे महाकठीण कामही करावे लागले.

लोकसत्ता आता टेलीग्रामवर आहे. आमचं चॅनेल (@Loksatta) जॉइन करण्यासाठी येथे क्लिक करा आणि ताज्या व महत्त्वाच्या बातम्या मिळवा.

First Published on May 23, 2018 2:28 am

Web Title: power generation in kashmir kishanganga hydroelectric project
Next Stories
1 कर्नाटक निवडणुकीत ‘ई वॉलेट’ने मतदारांना पैसे?
2 तातडीने सुनावणीस सर्वोच्च न्यायालयाचा नकार
3 मोदी सरकारला होणार चार वर्षे पूर्ण; भाजपाकडून देशभरात विविध कार्यक्रमांचे आयोजन
Just Now!
X