अमेरिकेच्या इतिहासात पहिल्यांदाच एका विद्यमान राष्ट्राध्यक्षाचा फोटो पासपोर्टवर झळकणार आहे. अमेरिकेच्या स्वातंत्र्यघोषणेला या जुलैमध्ये २५० वर्षे पूर्ण होत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर, परराष्ट्र मंत्रालयाने ‘मर्यादित आवृत्ती’ पासपोर्ट आणण्याची घोषणा केली आहे. या पासपोर्टवर राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे छायाचित्र असेल.
पासपोर्टचे स्वरूप आणि वैशिष्ट्ये
मिळालेल्या माहितीनुसार, या विशेष पासपोर्टची रचना अत्यंत वेगळी आहे. यामध्ये अमेरिकेच्या मूळ ‘स्वातंत्र्य घोषणापत्रा’वर ट्रम्प यांचा अधिकृत फोटो छापण्यात आला आहे. त्यासोबतच त्यांची स्वाक्षरी सोनेरी अक्षरात कोरलेली असेल. याशिवाय, अमेरिकेच्या निर्मितीमध्ये मोलाचा वाटा असलेल्या ‘फाउंडिंग फादर्स’ यांचे ऐतिहासिक चित्रही या पासपोर्टवर पाहायला मिळणार आहे.
स्टेट डिपार्टमेंटचे प्रवक्ते टॉमी पिगॉट यांनी सोशल मीडियावर ही माहिती शेअर केली. त्यांनी सांगितले की, “देशाच्या २५० व्या स्वातंत्र्यदिनानिमित्त ही विशेष भेट म्हणून काही निवडक लोकांसाठी हे पासपोर्ट तयार करण्यात आले आहेत.”
नियम आणि उपलब्धता
हे विशेष पासपोर्ट सर्वांसाठी उपलब्ध नसतील. परराष्ट्र मंत्रालयातील एका अधिकाऱ्याने दिलेल्या माहितीनुसार, हे पासपोर्ट फक्त वॉशिंग्टन डी.सी. येथेच मिळतील. जोपर्यंत साठा उपलब्ध आहे, तोपर्यंतच हे पासपोर्ट दिले जातील. यासाठी अर्जदारांना कोणतेही अतिरिक्त शुल्क भरावे लागणार नाही. मात्र, एखाद्या अर्जदाराला हा विशेष पासपोर्ट नको असल्यास त्याला तो नाकारता येईल का, याबाबत अद्याप स्पष्टता देण्यात आलेली नाही.
परंपरेला छेद देणारा निर्णय
लोकशाही देशांमध्ये सहसा पासपोर्टवर ऐतिहासिक वास्तू, संस्कृती किंवा राष्ट्रीय चिन्हांचे फोटो असतात. सध्याच्या अमेरिकन पासपोर्टवर ‘स्टॅचू ऑफ लिबर्टी’ किंवा ‘चंद्रावर मानवाचे पहिले पाऊल’ यांसारखी चित्रे आहेत. एखाद्या राजकीय नेत्याचा फोटो पासपोर्टवर असणे ही बाब पाश्चात्य लोकशाहीत दुर्मिळ मानली जाते.
इतर बदल आणि पार्श्वभूमी
दुसऱ्यांदा राष्ट्राध्यक्ष झाल्यापासून डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सरकारी संस्था आणि चिन्हांवर स्वतःची मुद्रा उमटवण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे. गेल्याच महिन्यात अमेरिकन चलनी नोटांवर ट्रम्प यांची स्वाक्षरी असेल, अशी घोषणा करण्यात आली होती. वॉशिंग्टनमधील अनेक सरकारी इमारतींवर ट्रम्प यांचे बॅनर्स लावण्यात आले आहेत. केनेडी सेंटर आणि ‘यू.एस. इन्स्टिट्यूट ऑफ पीस’ सारख्या संस्थांच्या नावांमध्येही बदल करण्यात आले आहेत.
ब्रिटनमध्ये राजा चार्ल्स (तिसरे) यांचा फोटो चलनी नोटांवर असतो, परंतु ते केवळ एक औपचारिक प्रमुख आहेत. याउलट, अमेरिकेसारख्या देशात राजकीय नेत्याचा फोटो अशा प्रकारे वापरणे हा चर्चेचा विषय ठरला आहे. दरम्यान, ब्रिटनचे राजा चार्ल्स सध्या वॉशिंग्टनच्या दौऱ्यावर असून त्यांनी मंगळवारी ट्रम्प यांची भेट घेतली.
