नवरात्रीच्या नऊ रात्री गरब्याच्या तालावर थिरकणाऱ्या महिलांमध्ये काही महिला पोलीसही सहभागी असतात. मात्र, त्यांचा उद्देश केवळ गरबा खेळणे नसून गर्दीत महिलांच्या सुरक्षेवर लक्ष ठेवणे हा असतो. गुजरातमधील वडोदरा आणि अहमदाबादसह विविध शहरांमध्ये महिला पोलीस चनिया चोली परिधान करून साध्या वेशात गस्त घालत आहेत. विशेष म्हणजे, त्यांचे व्हिडीओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाल्यानंतरही ओळख उघड होण्याची चिंता नसल्याचे या महिला अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे. याबद्दल सविस्तर वृत्त दी इंडियन एक्सप्रेसने दिले आहे.
‘आम्ही मिस्टर इंडिया’सारखे; उपस्थित असतो, पण दिसत नाही!
वडोदरा येथील मानवी तस्करीविरोधी पथकाच्या प्रमुख पोलीस निरीक्षक चंद्रिका आसुंद्रा गेल्या दोन वर्षांपासून या मोहिमेत सहभागी होत आहेत. त्या महिला, मुले आणि ज्येष्ठ नागरिकांच्या सुरक्षेसाठी कार्यरत असलेल्या SHE पथकाचाही भाग आहेत. “आम्ही मिस्टर इंडिया चित्रपटातील पात्रासारखे आहोत. आम्ही आजूबाजूला असतो, पण दिसत नाही,” असे आसुंद्रा सांगतात. साध्या वेशात असल्यामुळे लोक आपल्याला ओळखत नाहीत आणि त्यांचे खरे वर्तन पाहता येते, असे त्या म्हणतात. गणवेशातील पोलिसांना पाहिल्यावर लोक काही काळ सावध होतात. पण साध्या वेशातील पोलिस गर्दीत मिसळल्यामुळे गैरवर्तन करणाऱ्यांवर लक्ष ठेवणे सोपे जाते, असे त्यांचे निरीक्षण आहे.
हजारो पोलीस तैनात; SHE पथकांची विशेष गस्त
नवरात्रीदरम्यान गुजरातमध्ये वर्षातील सर्वात मोठ्या पोलीस बंदोबस्तांपैकी एक तैनात केला जातो. गरब्याचे कार्यक्रम आता मोठ्या प्रमाणावर आयोजित केले जात असून, अनेक ठिकाणे शहराच्या बाहेरील भागांत असतात. त्यामुळे गर्दीचे व्यवस्थापन, रस्त्यांवरील गस्त आणि नियंत्रण कक्षातून देखरेख अशी अनेक कामे पोलिसांना करावी लागतात.
अहमदाबादमध्ये यंदा ८४ व्यावसायिक गरबा कार्यक्रम आणि रस्त्यांवर तसेच सोसायट्यांमध्ये होणारे सुमारे १,३०० सामुदायिक गरबा आयोजित करण्यात आले आहेत. या काळात शहरात सुमारे १४ हजार पोलीस आणि होमगार्ड तैनात आहेत. यामध्ये ३०० कर्मचारी असलेल्या ४९ SHE पथकांचा समावेश आहे. नवरात्रीच्या पहिल्या तीन रात्री, म्हणजे ११ ते १३ ऑक्टोबरदरम्यान, या पथकांनी दररोज ६५ ते ८० व्यावसायिक गरबा स्थळे आणि ३४० ते ३५० सामुदायिक गरबा स्थळांना भेट दिली.
‘गरब्यात ड्युटी करताना थोडा गरबाही खेळता येतो’
पोलीस उपनिरीक्षक हेतल जडेजा २०२२ पासून गरबा बंदोबस्तावर काम करत आहेत. सध्या त्या स्वतःच्या पथकाचे नेतृत्व करतात. त्यांच्या मते, साध्या वेशातील ड्युटीचा एक फायदा म्हणजे काम करतानाच थोडा गरबाही खेळता येतो. नवरात्रीच्या काळात महिला पोलिसांना क्वचितच सुट्टी मिळत असल्याने हा अनुभव वेगळा ठरतो. गरब्याच्या ठिकाणी गणवेशातील पोलिसांची उपस्थिती काही काळ गैरवर्तन रोखू शकते. मात्र, अनेक ठिकाणी कार्यक्रम सुरू असल्याने साध्या वेशातील महिला पोलिसांची उपस्थिती गैरवर्तन करणाऱ्यांवर अधिक प्रभावी प्रतिबंध निर्माण करू शकते, असे जडेजा सांगतात.

पहाटेपर्यंत बंदोबस्त; छेडछाड आणि सायबर गुन्ह्यांवरही लक्ष
काही ठिकाणी पारंपरिक वाद्यांच्या साथीने होणारा गरबा मध्यरात्री ध्वनिक्षेपक बंद झाल्यानंतरही सुरू राहतो आणि पहाटे पाच वाजेपर्यंत चालू शकतो. त्यामुळे पोलिसांना दीर्घकाळ मैदानात थांबावे लागते. महिला पोलीस गर्दीत महिलांचे गुपचूप व्हिडीओ काढणाऱ्यांवरही लक्ष ठेवतात. महिलांचे फोटो मॉर्फ करणे, वैयक्तिक माहिती सार्वजनिक करणे यांसारख्या सायबर गुन्ह्यांचे प्रकार वाढत असल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. संशयितांना बाजूला घेऊन योग्य ती कारवाई करणे, गरज पडल्यास फोटो किंवा व्हिडीओ हटवण्यास सांगणे आणि इशारा देणे, अशा उपाययोजना केल्या जातात. गर्दीत हरवलेल्या मुलांना त्यांच्या पालकांशी पुन्हा भेटवून देण्याचे कामही SHE पथके करतात.

सोशल मीडियावर व्हिडीओ व्हायरल होण्यामागेही कारण
अहमदाबादमधील महिला पोलीस निरीक्षक निधी कलसरिया यांचे पारंपरिक पोशाखातील गरबा बंदोबस्ताचे व्हिडीओ शहर पोलिसांनी सोशल मीडियावर शेअर केल्यानंतर ते व्हायरल झाले. साध्या वेशातील पोलिसांचे चेहरे सार्वजनिक केल्याने त्यांच्या मोहिमेचा उद्देशच निष्फळ होत नाही का, असा प्रश्न काही जणांनी उपस्थित केला. यावर उत्तर देताना कलसरिया यांनी सांगितले की, नवरात्री सुरू होण्यापूर्वी पोलीस आयुक्तांनी माध्यमांशी संवाद साधताना पथकातील अधिकाऱ्यांची ओळख जाहीर केली होती. सोशल मीडियावरील व्हिडीओंचा उद्देश पोलिस सर्वत्र उपस्थित असल्याचा संदेश देणे हा आहे.
“अनेक जण मला ओळखतात, पण प्रत्येकालाच गरब्यात महिला पोलीस आपल्यासोबत आहेत, याची कल्पना नसते. महिलांना सुरक्षिततेची खात्री द्यायची आहे. आम्ही त्यांच्यासोबत गरबा खेळत आहोत आणि घरी परतताना रस्त्यांवरही गस्त घालत आहोत,” असे कलसरिया यांनी सांगितले.
सोशल मीडियावरील व्हिडीओंमुळे गैरवर्तन करणाऱ्यांनाही पोलिसांची नजर आपल्यावर असल्याची जाणीव होते, असे त्यांचे म्हणणे आहे. काही जण व्हिडीओ पाहून थेट त्यांच्याशी संवाद साधतात. अशा वेळी गरज पडल्यास पोलिसांची मदत घेण्यास संकोच करू नये, यासाठी त्या लोकांना प्रोत्साहित करतात.
‘इतरांचा नवरात्रोत्सव सुरक्षित व्हावा, हेच आमचे ध्येय’
राजकोटमध्येही महिला पोलीस २०२२ पासून साध्या वेशात गरबा स्थळांवर गस्त घालत आहेत. राजकोटच्या भक्तिनगर पोलीस ठाण्यातील SHE पथकातील महिला कर्मचारी गरबा संपल्यानंतर महिलांना घरी पोहोचण्यात मदत करतात. “आम्हाला कदाचित कुटुंबासोबत नवरात्रीचा आनंद घेता येत नसेल, पण इतरांनी कोणतीही चिंता न करता उत्सव साजरा करावा, याची काळजी आम्ही घेतो,” असे महिला पोलीस कर्मचारी जागृती चावडा यांनी सांगितले.
महिला पोलीस अधिकाऱ्यांच्या मते, गरब्यातील साध्या वेशातील बंदोबस्तामुळे केवळ गैरवर्तन रोखण्यास मदत होत नाही, तर महिला आणि पोलिसांमधील संवादही वाढतो. त्यामुळे गरब्याच्या मैदानापासून घरी परतण्याच्या प्रवासापर्यंत महिलांना सुरक्षित वातावरण देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.
