मुंबई : पश्चिम आशियात सुरू असलेल्या संघर्षाचे पडसाद आता भारताच्या वैद्यकीय पर्यटन क्षेत्रावर उमटू लागले आहेत. उड्डाणांवरील निर्बंध, प्रवासातील अनिश्चितता आणि भीतीचे वातावरण यामुळे परदेशी रुग्णांच्या भारतातील आगमनात मोठी घट झाली असून खासगी रुग्णालयांच्या उत्पन्नावर त्याचा थेट परिणाम होत आहे.
उद्योगातील सूत्रांच्या माहितीनुसार गेल्या काही आठवड्यांत पश्चिम आशियातून भारतात येणाऱ्या रुग्णसंख्येत तब्बल ५० ते ७५ टक्क्यांपर्यंत घट झाली आहे. ओमान, सौदी अरेबिया, इराण, इराक आणि येमेन यांसारख्या देशांमधून भारतात उपचारासाठी मोठ्या प्रमाणात रुग्ण येत असत. मात्र, सध्याच्या अस्थिर परिस्थितीमुळे अनेक रुग्णांनी आपले उपचार पुढे ढकलले आहेत किंवा प्रवास रद्द केला आहे. संघर्षामुळे अनेक देशांचे हवाई क्षेत्र बंद करण्यात आले असून, आंतरराष्ट्रीय उड्डाणे विस्कळीत झाली आहेत. परिणामी, रुग्णांना भारतात येणे कठीण झाले आहे. याशिवाय, युद्धजन्य परिस्थितीमुळे रुग्ण आणि त्यांच्या कुटुंबीयांमध्ये असुरक्षिततेची भावना निर्माण झाली आहे. त्यामुळे वैद्यकीय उपचारांसाठी परदेशात जाण्याचा निर्णय अनेकांनी पुढे ढकलला आहे.
या घडामोडींचा थेट परिणाम भारतातील मोठ्या खासगी रुग्णालयांवर दिसून येत आहे. वैद्यकीय पर्यटन हा त्यांच्या उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत असून, सध्या महसुलात १५ ते २० टक्क्यांपर्यंत घट झाल्याचे सांगितले जात आहे. विशेषतः हृदयशस्त्रक्रिया, कर्करोग उपचार आणि अवयव प्रत्यारोपण यांसारख्या उच्च खर्चाच्या उपचारांमध्ये घट झाल्याने आर्थिक परिणाम अधिक तीव्र झाला आहे.
याशिवाय, या संघर्षाचा परिणाम आरोग्यसेवा पुरवठा साखळीवरही होत आहे. काही आवश्यक वैद्यकीय साहित्य आणि कच्च्या मालाच्या पुरवठ्यात अडथळे निर्माण होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. त्यामुळे उपचारांचा खर्च वाढण्याची तसेच सेवा उशिरा मिळण्याची भीतीही व्यक्त होत आहे.
दरम्यान, भारताच्या वैद्यकीय पर्यटन क्षेत्रासाठी पश्चिम आशिया हा अत्यंत महत्त्वाचा बाजार मानला जातो. या प्रदेशातून मोठ्या प्रमाणात रुग्ण भारतात येत असल्याने सध्याची परिस्थिती उद्योगासाठी मोठे आव्हान ठरत आहे. यापूर्वी बांगलादेशमधील परिस्थितीमुळे तेथून येणाऱ्या रुग्णसंख्येत घट झाली होती. आता पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे उद्योगाला दुहेरी फटका बसत आहे.
या पार्श्वभूमीवर भारतीय रुग्णालयांनी पर्यायी बाजारपेठांचा शोध सुरू केला आहे. दक्षिण-पूर्व आशिया, आफ्रिका आणि मध्य आशिया या प्रदेशांतील रुग्णांना आकर्षित करण्यासाठी प्रयत्न वाढवण्यात येत आहेत. काही रुग्णालयांनी स्थानिक रुग्णांवर अधिक लक्ष केंद्रित करून तोटा भरून काढण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे. जाणकारांच्या म्हणण्यानुसार ही परिस्थिती तात्पुरती असली तरी तिचा परिणाम गंभीर आहे. संघर्ष लांबला तर वैद्यकीय पर्यटन क्षेत्रातील पुनर्प्राप्तीला अधिक वेळ लागू शकतो. या क्षेत्राचा पाया विश्वास आणि स्थिरतेवर आधारित असल्याने सुरक्षित प्रवास व्यवस्था आणि शांततापूर्ण परिस्थिती निर्माण होणे अत्यावश्यक आहे.एकूणच, पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे भारताच्या वैद्यकीय पर्यटन क्षेत्रासमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. रुग्णसंख्येत घट, महसुलात कमी आणि पुरवठा साखळीतील अडथळे यामुळे हे क्षेत्र सध्या दबावाखाली असून परिस्थिती सामान्य होण्याची प्रतीक्षा करत आहे.
