नागपूर : सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती दीपांकर दत्ता यांनी न्यायव्यवस्थेतील एक महत्त्वाचा प्रश्न अधोरेखित करताना स्पष्ट केले की, न्यायाधीशांचे वेतन वाढवणे अत्यावश्यक आहे. सध्या मिळणाऱ्या वेतनामुळे अनेक सक्षम आणि अनुभवी वकील न्यायाधीश होण्यास तयार होत नाहीत. एका कार्यक्रमात बोलताना त्यांनी मुंबई उच्च न्यायालयाचे मुख्य न्यायमूर्ती असताना आलेले अनुभव सांगितले.
“आजकाल परिस्थिती बदलली आहे. वकिलांची मुले परदेशात शिक्षण घेतात. अशा वेळी सुमारे ₹२.२५ लाख मासिक वेतन आणि भत्ते यावर घर चालवणे कठीण होते,” असे अनेक वकिलांनी स्पष्टपणे सांगितल्याचे त्यांनी नमूद केले. त्यामुळेच गुणवत्तापूर्ण वकील न्यायाधीशपद स्वीकारण्यास नकार देतात, असे ते म्हणाले.
‘न्यायाधीश झालो तर चोरी करावी लागेल!’
न्यायमूर्ती दत्ता यांनी एक उल्लेखनीय किस्साही सांगितला. एका वरिष्ठ वकिलाला न्यायाधीशपदाची ऑफर दिली गेली होती. वेतनाबाबत माहिती दिल्यावर त्या वकिलाने उत्तर दिले—“माझ्याकडे चार पाळीव प्राणी आहेत आणि त्यांच्यावरच दरमहा ₹४ लाख खर्च होतो. मी न्यायाधीश झालो, तर मला चोरी करावी लागेल!” या उदाहरणातून त्यांनी सध्याच्या वेतन संरचनेची मर्यादा अधोरेखित केली.
पुनर्विचार करणे आवश्यक
न्यायमूर्ती दत्ता यांनी स्पष्टपणे सांगितले की, सरकारने न्यायाधीशांच्या वेतनाबाबत पुनर्विचार करणे आवश्यक आहे. “प्रत्येकजण संन्यासी नसतो. आपल्या कुटुंबाचा, जीवनशैलीचा विचार करूनच निर्णय घेतला जातो. जर गुणवत्तापूर्ण व्यक्ती न्यायालयात येणार नसतील, तर खटल्यांचा जलद निपटारा अपेक्षित ठेवू नये,” असा इशारा त्यांनी दिला.
‘धैर्यवान आणि प्रामाणिक न्यायाधीशांना संरक्षण मिळाले का?’
न्यायमूर्ती दत्ता यांनी सर्वोच्च न्यायालयाच्या कॉलेजियम व्यवस्थेबाबतही चिंतनशील भाष्य केले. त्यांनी म्हटले की, भूतकाळात काही न्यायाधीशांनी प्रामाणिकपणे आणि धैर्याने निर्णय घेतले, मात्र त्यांना कॉलेजियमकडून अपेक्षित संरक्षण मिळाले नाही.
“आजच्या काळात किती न्यायाधीश नैतिकतेला प्राधान्य देतील? करिअरपेक्षा तत्त्वांना महत्त्व देतील का?” असा प्रश्न त्यांनी उपस्थित केला. अशा घटनांमुळे न्यायाधीशांमध्ये भीती निर्माण होऊ शकते, असे त्यांनी सूचित केले.
कॉलेजियम प्रणालीवर होणाऱ्या टीकेबाबत बोलताना त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांचा संदर्भ दिला. “घटना कितीही चांगली असली, तरी ती राबवणारे लोक चांगले नसतील तर ती वाईट ठरते; आणि घटना कितीही वाईट असली, तरी ती राबवणारे लोक चांगले असतील तर ती चांगली ठरते,” हा विचार त्यांनी उद्धृत केला.
यातून त्यांनी स्पष्ट केले की, कोणतीही व्यवस्था यशस्वी होण्यासाठी ती राबवणाऱ्या व्यक्तींची गुणवत्ता आणि प्रामाणिकता महत्त्वाची असते.
