UPSC Success Story of IAS Kasturi Panda: यूपीएससी (UPSC) सारखी देशातील सर्वात कठीण परीक्षा उत्तीर्ण होण्यासाठी दिल्लीच्या महागड्या कोचिंग संस्थांमध्ये जाणे अनिवार्य आहे, हा समज ओडिशाच्या कस्तूरी पांडा यांनी खोटा ठरवला आहे. वयाच्या अवघ्या २३ व्या वर्षी, कोणत्याही बाह्य मार्गदर्शनाशिवाय केवळ स्वतःच्या मेहनतीवर कस्तूरी यांनी अखिल भारतीय स्तरावर ६७ वी रँक (AIR 67) मिळवून आयएएस (IAS) होण्याचे आपले स्वप्न साकार केले आहे.
अभियांत्रिकीपासून प्रशासकीय सेवेपर्यंतचा प्रवास
कस्तूरी पांडा या मूळच्या ओडिशाच्या रहिवासी आहेत. त्यांनी एनआयटी (NIT) राउरकेला येथून कॉम्प्युटर सायन्समध्ये बी.टेक. पदवी पूर्ण केली. अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेत असतानाच त्यांना समाजासाठी काहीतरी करण्याची आणि प्रशासकीय सेवेत जाण्याची ओढ लागली. पदवी पूर्ण झाल्यानंतर त्यांनी कोणताही नोकरीचा पर्याय न निवडता पूर्णवेळ यूपीएससीच्या तयारीला वाहून घेतले. या प्रवासात त्यांच्या कुटुंबाने त्यांना खंबीर साथ दिली.
पहिल्या प्रयत्नातील अपयश आणि ओपीएससीमध्ये यश
कस्तूरी यांचा हा प्रवास वाटतो तितका सोपा नव्हता. त्यांच्या पहिल्या यूपीएससी प्रयत्नात त्या मुलाखत फेरीपर्यंत पोहोचल्या होत्या, मात्र अंतिम निवड यादीत त्यांचे नाव आले नाही. या अपयशाने खचून न जाता त्यांनी आपल्या चुकांचे विश्लेषण केले. दरम्यान, त्यांनी ओडिशा पब्लिक सर्व्हिस कमिशन (OPSC) ची परीक्षा दिली आणि वयाच्या २२ व्या वर्षी राज्यात १४ वी रँक मिळवून प्रशासकीय सेवेत आपले स्थान निश्चित केले. मात्र, त्यांचे अंतिम ध्येय ‘आयएएस’ हेच होते.
दुसऱ्या प्रयत्नात ऐतिहासिक भरारी
२०२२ च्या यूपीएससी परीक्षेत कस्तूरी यांनी दुप्पट वेगाने तयारी केली. त्यांनी लेखी परीक्षेत ८२२ आणि मुलाखतीत उत्तम गुण मिळवत एकूण १००६ गुणांसह देशात ६७ वा क्रमांक पटकावला. त्यांनी दाखवून दिले की, जर नियोजन पक्के असेल तर इंटरनेटवर उपलब्ध असलेल्या माहितीच्या आधारेही देशातील सर्वोच्च परीक्षा क्रॅक करता येते. त्यांनी प्रामुख्याने ‘सेल्फ स्टडी’ आणि ‘मॉक टेस्ट’वर भर दिला होता.
नव्या उमेदवारांसाठी यशाचा मंत्र
कस्तूरी पांडा यांच्या मते, यूपीएससीसाठी पदवीमध्ये किती टक्के गुण आहेत यापेक्षा तुमचा पाया किती मजबूत आहे हे महत्त्वाचे आहे. त्यांनी नवीन उमेदवारांना सल्ला दिला आहे की, सुरुवातीला NCERT च्या पुस्तकांपासून सुरुवात करावी. त्यानंतर लक्ष्मीकांत (राज्यशास्त्र), स्पेक्ट्रम (इतिहास) आणि शंकर IAS (पर्यावरण) सारखी प्रमाणित पुस्तके अभ्यासावीत. दररोज वर्तमानपत्र वाचन आणि स्वतःच्या नोट्स काढणे हा यशाचा मूळ मंत्र असल्याचे त्यांनी सांगितले.
आज कस्तूरी पांडा यांची ही यशोगाथा अशा हजारो विद्यार्थ्यांसाठी आशेचा किरण आहे, जे आर्थिक परिस्थितीमुळे किंवा इतर कारणांमुळे मोठ्या शहरात जाऊन कोचिंग घेऊ शकत नाहीत. “इरादा पक्का असेल, तर यश स्वतःच्या जोरावरही मिळवता येते,” हेच कस्तूरी यांनी सिद्ध केले आहे.
