केरळ राज्याचे आता ‘केरळम’ नामांतर होणार; जाणून घ्या नावामागचा इतिहास आणि मागणीमागची नेमकी कारणे?

यापूर्वी २०२३ आणि २०२४ मध्ये केरळ विधानसभेत केंद्र सरकारला संविधानात सुधारणा करून राज्याचे नाव केरळ वरून ‘केरळम’ असे बदलण्याची विनंती करणारे ठराव मंजूर केले. दोन्ही ठराव मुख्यमंत्री पिनारायी विजयन यांनी मांडले होते. गेल्या महिन्यात केरळ भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष राजीव चंद्रशेखर यांनीही मुख्यमंत्र्यांना पत्र लिहून या निर्णयाला पक्षाचा पाठिंबा दर्शविला होता. त्यामुळे या निर्णयाला वेग आला होता. तसेच पुढील काही महिन्यात केरळच्या विधानसभा निवडणुका आहेत. त्या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारचा हा मोठा निर्णय ठरू शकतो.

पुन्हा ठराव का मांडण्यात आला?

२०२४ च्या ठरावात असे म्हटले होते की मल्याळम भाषेत राज्याचे नाव ‘केरळम’ आहे. १ नोव्हेंबर १९५६ रोजी राज्यांची भाषिक आधारावर पुनर्रचना करण्यात आली. केरळ राज्याचा स्थापना दिवस हा ‘केरळ पिरावी’ म्हणून साजरा केला जातो. त्यात असे नमूद केले गेले की मल्याळम भाषेत राज्याला ‘केरळम’ असे संबोधले जात असले तरी, संविधानाच्या पहिल्या अनुसूचीमध्ये त्याचे नाव ‘केरळ’ आहे. केरळ विधानसभेने एकमताने केंद्र सरकारला हे नाव ‘केरळम’ करण्यासाठी संविधानाच्या कलम ३ अंतर्गत त्वरित पावले उचलण्याची विनंती केली होती. त्यावर आज (ता. २४) निर्णय झाला आहे.

दुसऱ्यांदा ठराव का मांडला होता?

दुसऱ्यांदा ठराव का मांडावा लागला हे स्पष्ट करताना विजयन म्हणाले की, आधीच्या ठरावात केवळ पहिल्या अनुसूचीमध्येच नव्हे तर संविधानाच्या आठव्या अनुसूचीमध्ये सूचीबद्ध असलेल्या सर्व भाषांमध्ये बदल करण्याची मागणी करण्यात आली होती. तथापि, तपासणी केल्यावर असे आढळून आले की आवश्यक सुधारणा केरळपासून ‘केरळम’पर्यंत करण्यासाठी फक्त ठरावाच्या पहिल्या अनुसूचीमध्येच करण्यात आली होती. म्हणून, विसंगती दूर करण्यासाठी एक नवीन ठराव मंजूर करण्यात आला.

‘केरळ’ नावाची उत्पत्ती

‘केरळ’ या नावाच्या उत्पत्तीबद्दल अनेक सिद्धांत आहेत. सर्वात जुने शिलालेखीय संदर्भ इ.स.पू. २५७ मधील अशोकाच्या रॉक एडिक्ट II मध्ये आढळतात, ज्यामध्ये “केरळपुत्र” (Keralaputra) असा उल्लेख आहे. हा उल्लेख चेर राजवंशाच्या संदर्भात केला जातो.

काही विद्वान ‘केरळम’ हा शब्द ‘चेरम’ असा असल्याचे सांगतात. पहिला मल्याळम-इंग्रजी शब्दकोश तयार करणारे जर्मन विद्वान हर्मन गुंडर्ट यांनी नोंदवले आहे की ‘केरम’ हे ‘चेरम’चे कन्नड रूप आहे. त्यांनी ‘केरळम’चे वर्णन गोकर्ण ते कन्याकुमारीदरम्यानच्या प्रदेशासाठी ‘चेरम’ असे केले आहे.

‘चेर’ या मूळ शब्दाचा अर्थ ‘जोडणे’ असा समजला जातो आणि ‘चेरलम’ या संयुक्त शब्दात ‘अलम’ हा प्रत्यय येतो, ज्यामध्ये ‘अलम’चा अर्थ जमीन किंवा प्रदेश असा होतो.

एकात्म केरळची मागणी

मल्याळम भाषिक प्रदेशांवर ऐतिहासिकदृष्ट्या विविध राजे आणि संस्थाने राज्य करत होते. १९२० च्या दशकात ऐक्य (एकात्म) केरळ चळवळीने जोर धरला. त्यामध्ये मलबार, कोची आणि त्रावणकोर यांचे एकत्रीकरण करून मल्याळम भाषिक लोकांसाठी वेगळे राज्य हवे होते. स्वातंत्र्य चळवळीपासून प्रेरित होऊन, सामायिक भाषा, सांस्कृतिक परंपरा आणि सामाजिक रीतिरिवाजांनी बांधलेल्या मल्याळींनी राजकीय एकीकरणासाठी दबाव आणला.

स्वातंत्र्यानंतर, संस्थानांच्या एकत्रीकरणामुळे राज्याचा मार्ग मोकळा झाला. १ जुलै १९४९ रोजी, त्रावणकोर आणि कोची यांचे विलीनीकरण होऊन त्रावणकोर-कोचीन राज्य निर्माण झाले. जेव्हा केंद्र सरकारने भाषिक आधारावर राज्यांची पुनर्रचना करण्याचा निर्णय घेतला, तेव्हा सय्यद फजल अली यांच्या अध्यक्षतेखालील राज्य पुनर्रचना आयोगाने त्रावणकोरच्या दक्षिणेकडील तालुके वगळून मलबार जिल्हा आणि कासारगोड तालुके समाविष्ट करून केरळची निर्मिती करण्याची शिफारस केली, तर आता तामिळनाडूचा भाग असलेल्या त्रावणकोरच्या दक्षिणेकडील तालुके वगळले.

राज्याचे नाव कसे बदलले जाते?

शहरांच्या नाव बदलण्याच्या पद्धतीपेक्षा, राज्याचे नाव बदलण्यासाठी घटनात्मक दुरुस्ती आवश्यक असते, ज्यासाठी राज्य सरकारकडून प्रस्ताव येणे आवश्यक असते. केंद्रीय गृह मंत्रालय विनंतीची तपासणी करते आणि रेल्वे मंत्रालय, गुप्तचर विभाग, टपाल विभाग, भारतीय सर्वेक्षण आणि भारतीय रजिस्ट्रार जनरल यांसारख्या संस्थांकडून ना हरकत प्रमाणपत्रे मागते. मंजूर झाल्यास, हा प्रस्ताव संसदेत विधेयक म्हणून सादर केला जातो. मंजूर झाल्यानंतर आणि अधिसूचित झाल्यानंतर, नवीन नाव अंमलात येते.