जी-७ शिखर परिषदेच्या पार्श्वभूमीवर भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यात आज एक अत्यंत महत्त्वाची बैठक होत आहे. ट्रम्प यांनी दुसऱ्यांदा राष्ट्राध्यक्षपदाची धुरा सांभाळल्यानंतर, गेल्या फेब्रुवारी २०२५ मधील वॉशिंग्टन भेटीनंतर दोन्ही नेत्यांची ही पहिलीच भेट ठरणार आहे. मात्र, गेल्या काही दिवसांत भारत आणि अमेरिकेतील संबंधांमध्ये काही अंशी तणाव निर्माण झाल्यामुळे या बैठकीकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
आखाती समुद्रात भारतीय खलाशांचा मृत्यू
गेल्या आठवड्यात ओमानच्या समुद्रात अमेरिकन नौदलाने केलेल्या कारवाईत ‘एमटी सेटबेलो’ या जहाजावर हल्ला झाला. या दुर्दैवी घटनेत तीन भारतीय खलाशांना आपला जीव गमवावा लागला. याशिवाय ‘एमटी मारिव्हिक्स’ आणि ‘एमटी जलवीर’ या अन्य दोन जहाजांवरही अमेरिकन नौदलाकडून हल्ले झाले. या घटनेमुळे भारतात तीव्र संताप व्यक्त होत आहे. भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने अमेरिकेचे प्रभारी राजदूत जेसन मीक्स यांना दोनदा समन्स बजावून या हल्ल्यांबाबत तीव्र शब्दांत निषेध नोंदवला आहे. वाणिज्य जहाजांवर असे हल्ले आणि निष्पाप भारतीयांचे मृत्यू पूर्णपणे टाळता आले असते, अशी भूमिका भारताने घेतली आहे.
जयशंकर आणि मार्को रुबिओ यांच्यात खडाजंगी
या घटनेनंतर भारताचे परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर यांनी अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ यांच्याशी फोनवर चर्चा करून तीव्र आक्षेप घेतला. “व्यापारी जहाजांवर अमेरिकेने केलेले हल्ले आणि त्यात भारतीय खलाशांचा झालेला मृत्यू कोणत्याही परिस्थितीत योग्य नाही,” असे जयशंकर यांनी स्पष्ट केले.
दुसरीकडे, अमेरिकेने आपली आक्रमक भूमिका कायम ठेवली आहे. मार्को रुबिओ यांनी प्रत्युत्तर देताना म्हटले की, “इराणवर घालण्यात आलेल्या सागरी आर्थिक कोंडीचे उल्लंघन अमेरिका खपवून घेणार नाही. या भागातील शांततेसाठी व्यावसायिक जहाजांनी अमेरिकन नौदलाच्या आदेशांचे पालन करणे आवश्यक आहे. इराणकडून बेकायदेशीर तेल वाहतूक करणाऱ्यांवर कारवाई सुरूच राहील.”
व्यापार आणि शुल्काचा वाद
दोन्ही देशांमधील तणावाचे दुसरे मोठे कारण म्हणजे व्यापारी शुल्क गेल्या वर्षी ट्रम्प प्रशासनाने भारतावर ५० टक्के इतके भारी शुल्क लादले होते. यातील २५ टक्के शुल्क हे भारताने रशियाकडून कच्चा तेल खरेदी केल्याबद्दल दंड म्हणून लावण्यात आले होते. अर्थात, अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाने हा निर्णय नंतर रद्द केला. या पार्श्वभूमीवर आता दोन्ही देशांमध्ये एका मोठ्या व्यापारी करारावर काम सुरू आहे.
व्यापारी करार अंतिम टप्प्यात
भारतातील अमेरिकेचे राजदूत सर्जिओ गोर यांनी मे महिन्यात दिलेल्या माहितीनुसार, भारत आणि अमेरिकेमधील द्विपक्षीय व्यापारी करार जवळपास ९९ टक्के पूर्ण झाला आहे. उर्वरित १ टक्का कामासाठी भारताचे एक पथक वॉशिंग्टनला गेले होते. हा करार पूर्ण झाल्यास दोन्ही देशांच्या आर्थिक प्रगतीला मोठी गती मिळेल, अशी आशा व्यक्त केली जात आहे.
आखातातील युद्धजन्य परिस्थिती आणि व्यापारी वाद या दोन्ही संवेदनशील मुद्द्यांवर आज मोदी आणि ट्रम्प यांच्यात होणाऱ्या चर्चेतून काय तोडगा निघतो, यावर आगामी काळातील भारत-अमेरिका संबंधांची दिशा ठरणार आहे.
