३० लाखांपेक्षा जास्त भारतीयांकडे आहे बंदुकीचा परवाना; टॉप १० मध्ये महाराष्ट्राचा नंबर कितवा?

२०२४ किंवा २०२५ या चालू वर्षांत देशातील किती जणांकडे शस्त्र परवाना आहे, याची ताजी आकडेवारी केंद्रीय गृह खाते किंवा राष्ट्रीय गुन्हे नोंदणी (NCRB) यांच्याकडे नाही. या दोघांकडे २०१६-१७ ची आकडेवारी आहे. तसेच माहिती अधिकार आणि विविध राज्यांनी त्यांच्या स्तरावर २०२३ पर्यंत गोळा केलेल्या माहितीच्या आधारावर आता नवी आकडेवारी समोर आली आहे.

जुनी माहिती आणि विविध स्त्रोतांद्वारे समोर आलेल्या आकडेवारीनुसार, सध्या भारतात ३३ ते ४० लाख सक्रिय शस्त्र परवाने आहेत. यात उत्तरेकडील राज्य आणि केंद्रशासित प्रदेशात सर्वाधिक शस्त्र परवाने असल्याची माहिती मिळत आहे. लोकसंख्या, ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक कारणांमुळे ही संख्या अधिक असल्याचा अंदाज आहे.

सर्वाधिक शस्त्र परवाना असलेल्या प्रदेशांची यादी खाली दिली आहे. यात महाराष्ट्रात किती परवाने आहेत, याचीही माहिती आहे.

• उत्तर प्रदेश – जवळपास १३ लाख परवाने (२०१६ पर्यंत १२.७७ लाख आणि त्यानंतर २०२३ च्या अहवालानुसार १३.२९ लाखांपर्यंत संख्या वाढल्याचा अंदाज) स्वसंरक्षणाचे कारण पुढे करत संख्या वाढली.
• जम्मू आणि काश्मीर – ४ ते ५ लाखांच्या घरात सक्रिय परवाने
• पंजाब – ३.४६ ते ३.६० लाखांपर्यंत परवान्यांची संख्या असण्याची शक्यता. लष्करी पार्श्वभूमी आणि मोठ्या कृषी क्षेत्रामुळे शस्त्रांची मागमी
• मध्य प्रदेश – जवळपास २.५ लाख सक्रिय परवाने
• हरयाणा – १.४ ते १.५ लाख परवाने
• राजस्थान – १.३ ते १.४ लाख परवाने
• हिमाचल प्रदेश – ७७ हजार सक्रिय परवाने. मालमत्ता आणि वन्य प्राण्यांकडून संरक्षण होण्यासाठी परवाने घेतले गेले.
• महाराष्ट्र – राज्यात ८४,००० ते १ लाखापर्यंत परवाने असल्याची शक्यता.
• इतर राज्य – मणीपूर, नागालँड आणि बिहार या राज्यात परवान्यांची संख्या फार नाही. पण लोकसंख्येच्या अनुषंगाने आता या राज्यातही परवाने घेण्याची संख्या वाढत आहे.

दक्षिणेतील राज्यात शस्त्र परवान्यांची संख्या कमी

उत्तरेतील राज्याच्या तुलनेत दक्षिण भारतातील राज्यांमध्ये शस्त्र परवान्यांची संख्या कमी आहे. आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, केरळ, तामिळनाडू आणि तेलंगणा राज्यात २ लाखांपेक्षाही परवान्यांची संख्या कमी आहे.

शस्त्रांचा गैरवापर आणि वाढत्या शस्त्र संस्कृतीला आळा घालण्यासाठी अनेक राज्यांनी नवीन परवाना देण्यावर निर्बंध आणले आहेत. त्यामुळे नजीकच्या काळात शस्त्र परवान्यांची संख्या वाढण्याची शक्यता कमी दिसते. २०२५ ची ताजी अधिकृत आकडेवारी अद्याप समोर नसल्यामुळे नूतनीकरण, रद्द केलेल्या परवान्यांची संख्या यामुळे जुन्या आकडेवारीत बदल होऊ शकतात.

एकूणच पाश्चात्य देशांच्या तुलनेत भारतातील नागरिकांकडे शस्त्र असण्याची संख्या कमी आहे. भारतात दर १०० लोकांमागे सुमारे ५ बंदुका आहेत. जागतिक सरासरीपेक्षा हे प्रमाण खूपच कमी आहे.