“सत्य आणि असत्याचे मिश्रण”, शांतता करारात होर्मुझ आणि अणुबॉम्बबाबतचे ट्रम्प यांचे दावे इराणने फेटाळले

वचनबद्धतेच्या बदल्यात वचनबद्धता

इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) शी संलग्न असलेल्या इराणच्या ‘फार्स न्यूज एजन्सी’ने (Fars News Agency) तेहरानमधील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचा हवाला देत म्हटले आहे की, ट्रम्प यांचे वक्तव्य म्हणजे एक बनावट विजय दाखवण्याचा प्रयत्न आहे. माहिती असलेल्या सूत्रांचा हवाला देत या वृत्तात म्हटले आहे की, वचनबद्धतेच्या बदल्यात वचनबद्धता (commitment for commitment) असे स्वरूप असलेला हा प्रस्तावित करार इराणमध्ये मंजुरीच्या अंतिम टप्प्यात आहे, परंतु अद्याप यावर कोणताही अंतिम निर्णय झालेला नाही. पश्चिम आशियातील संघर्षावर व्हाईट हाऊसमध्ये एका महत्त्वपूर्ण बैठकीला जाण्यापूर्वी ट्रम्प यांनी दावा केला होता की, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील नौदलाचे निर्बंध प्रत्यक्षात संपले आहेत आणि सागरी वाहतूक पूर्वपदावर येत आहे. जागतिक तेल वाहतुकीपैकी जवळपास २० टक्के वाहतूक याच महत्त्वपूर्ण मार्गावरून होते.

ट्र्म्प यांचा दावा काय?

ट्रम्प यांनी लिहिले, “इराण शिल्लक राहिलेल्या सर्व समुद्री सुरुंगांना त्वरित हटवण्याचे किंवा नष्ट करण्याचे काम पूर्ण करेल, जे आता जास्त नसतील! आमच्या अद्भूत आणि अभूतपूर्व नौदलाच्या नाकेबंदीमुळे सामुद्रधुनीत अडकलेली जहाजे आता ‘घरी परतण्याची’ प्रक्रिया सुरू करू शकतात, कारण ही नाकेबंदी आता उठवली जाईल! तुमचे आवडते अध्यक्ष माझ्याकडून तुमच्या पत्नी, पती, आई-वडील आणि कुटुंबांना हॅलो सांगा! पुढील सूचनेपर्यंत पैशांची कोणतीही देवाणघेवाण होणार नाही”, तसेच त्यांनी “कमी महत्त्वाच्या इतर बाबींवरही सहमती झाली आहे” असा दावा केला.

अमेरिकेचा दावा पूर्णपणे निराधार

तेहरानच्या भूमिकेचा पुनरुच्चार करत इराणी माध्यमांनी स्पष्ट केले की, “होर्मुझ पुन्हा उघडण्याच्या इराणच्या व्यवस्थेमध्ये जहाजांचे निरीक्षण आणि तपासणी, सेवांची तरतूद आणि सुरक्षा उपायांचा समावेश असू शकतो.” इराणने कोणत्याही शुल्काशिवाय किंवा अटींशिवाय होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा उघडण्यास सहमती दर्शविल्याचा दावा त्यांनी फेटाळला आणि मसुद्यात अशी कोणतीही अट नसल्याचे सांगितले. अहवालानुसार, नाकेबंदी उठवल्यानंतर आणि इराण स्वतःच्या व्यवस्थेअंतर्गतच ही सामुद्रधुनी पुन्हा उघडेल, ज्यामध्ये देखरेख, तपासणी, सागरी सेवा आणि सुरक्षा उपायांचा समावेश असू शकतो. फार्सने ट्रम्प यांचा हा दावाही फेटाळून लावला आहे की इराण आपली अणू सामग्री नष्ट करेल. माहिती असलेल्या सूत्रांनी हा दावा पूर्णपणे निराधार असल्याचे म्हटले असून, चर्चेत असलेल्या सामंजस्य करारात (MoU) अशी कोणतीही तरतूद अस्तित्वात नसल्याचे नमूद केले आहे.

तेहरानच्या अधिकाऱ्यांचा हवाला देत या वृत्तात म्हटले आहे की, मसुद्याचा सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे इराणची गोठवलेली १२ अब्ज अमेरिकन डॉलर्सची मालमत्ता त्वरित मुक्त करणे हा आहे. जोपर्यंत हा निधी मुक्त केला जात नाही, तोपर्यंत तेहरान वाटाघाटींच्या पुढील टप्प्याकडे सरकणार नाही, असेही यात जोडले गेले आहे. याशिवाय, हेजबोलाच्या भूमिकेनुसार लेबनॉनमध्ये पूर्ण युद्धबंदी हा देखील या चर्चेतील दुसरा महत्त्वाचा मुद्दा असल्याचे सांगण्यात आले.

IRGC शी संबंधित सूत्रांचा हवाला देत इराणी प्रसारमाध्यमांनी म्हटले आहे की, “माहिती असलेल्या सूत्रांनी यावर भर दिला आहे की सामंजस्य करारात (MoU) तेहरानची अणू सामग्री नष्ट करण्याबाबत कोणतीही तरतूद नाही आणि त्यांनी हा दावा पूर्णपणे निराधार असल्याचे वर्णन केले आहे.” अहवालानुसार, इराण या अटी पूर्ण झाल्यानंतरच निर्बंधांमधून सुटका आणि अणुमुद्द्यावरील चर्चेसह पुढील टप्प्यातील वाटाघाटींकडे पुढे जाईल. कोणताही अंतिम करार हा इस्लामिक रिपब्लिकच्या लक्ष्मणरेषा आणि अमेरिकेवरील त्यांच्या पूर्ण अविश्वासावर आधारित असेल, असेही यामध्ये स्पष्ट करण्यात आले आहे.