होर्मुझ सामुद्रधुनी आता पूर्णपणे अमेरिकेच्या ताब्यात? डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या दाव्यानंतर आर्थिक गणितं बदलणार?

अमेरिकेने इराणवर केलेल्या नव्या हवाई हल्ल्यांनंतर अवघ्या काही तासांतच ट्रम्प यांनी ‘ट्रुथ सोशल’वर एक पोस्ट शेअर केली. यामध्ये त्यांनी ‘एबीसी न्यूज’चा एक अहवाल फेटाळून लावला. या वृत्तात ट्रम्प हे इराणला पुन्हा चर्चेच्या टेबलावर आणण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा दावा करण्यात आला होता. ट्रम्प यांनी स्पष्ट केलं की, इराणसोबत कोणताही करार करण्यात त्यांना रस नाही.

होर्मुझवर अमेरिकेचे पूर्ण नियंत्रण

राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प म्हणाले, “एबीसी फेक न्यूजने वृत्त दिल्याप्रमाणे मी इराणला चर्चेच्या टेबलावर आणण्याचा कोणताही प्रयत्न करत नाहीये. त्यांनी त्यांच्यासाठी निरुपयोगी असलेल्या करारावर स्वाक्षरी केली काय किंवा नाही केली काय, याने मला काहीही फरक पडत नाही.” सध्याच्या परिस्थितीला आपण प्राधान्य देत असल्याचं सांगत ते म्हणाले की, सध्या होर्मुझ सामुद्रधुनीवर अमेरिकेचे जवळपास पूर्ण नियंत्रण आहे आणि इराणची अर्थव्यवस्था पूर्णपणे उद्ध्वस्त होत आहे. “ते फक्त अपरिहार्य गोष्टी पुढे ढकलण्याचा प्रयत्न करत आहेत.” यानंतर ट्रम्प यांनी थेट इराणच्या जनतेला त्यांच्या सरकारविरुद्ध एकत्र येण्याचं आवाहन केलं. ते म्हणाले, “इराणचे नागरिक कधी एकत्र येणार आणि लढा देणार?”

फेब्रुवारीमध्ये हा संघर्ष सुरू झाल्यापासून ट्रम्प यांनी अनेकदा होर्मुझवर नियंत्रण मिळवल्याचा दावा केला आहे. मात्र, इराणने अमेरिकेचे हे दावे फेटाळून लावले असून, हा धोरणात्मक जलमार्ग अजूनही इराणच्याच नियंत्रणात असल्याचा पुनरुच्चार केला आहे. मंगळवारी अमेरिकेने इराणी लक्ष्यांवर केलेल्या जोरदार हवाई हल्ल्यांनंतर ट्रम्प यांचं हे वक्तव्य आलं आहे. अमेरिकेच्या या हल्ल्यांना प्रत्युत्तर म्हणून इराणने जॉर्डन, बहरीन आणि इराकमधील अमेरिकेच्या तळांवर आणि मालमत्तेवर प्रतिहल्ले केले. जुलै महिन्यानंतर पहिल्यांदाच मागच्या आठवड्यात दोन्ही देशांमध्ये गोळीबार झाला होता. त्यानंतर सोमवारी होर्मुझमधून बाहेर पडणाऱ्या दोन ऑईल टँकर्सवर हल्ले झाले आणि मंगळवारी हा नवा संघर्ष भडकला.

संघर्षामुळे तेलाच्या किमती वाढल्या

या संघर्षाचा परिणाम म्हणून जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या किमती मंगळवारी प्रति बॅरल ४ डॉलरपेक्षा जास्त वाढल्या आणि त्यांनी पाच आठवड्यांतील उच्चांकी पातळी गाठली. या ताज्या घडामोडींमुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीवरील गतिरोध अधिकच तीव्र झाला आहे. हा जलमार्ग जागतिक ऊर्जेच्या वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मार्ग आहे, जो इराणने जहाजांसाठी प्रभावीपणे बंद केला आहे. इराणी इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सने म्हटलं आहे की, अमेरिकेच्या या हल्ल्यांमुळे या धोरणात्मक जलमार्गावरील लॉक अधिक घट्ट होईल. इराणी अधिकाऱ्यांनी इशारा दिला आहे की, जर इराणला आखातातून तेल निर्यात करण्यापासून रोखलं गेलं, तर इतर कोणत्याही देशालाही तिथून तेल निर्यात करू दिले जाणार नाही.

दरम्यान, ट्रम्प यांनी पुन्हा एकदा युद्धविराम करण्याची शक्यता नाकारली आहे. तेहरानसोबतचा कोणताही करार ज्या कागदावर तो लिहिला आहे, त्या कागदाच्या किमतीचाही नाही आणि इराणला यापूर्वीच पुरेशा संधी देण्यात आल्या आहेत, असं ट्रम्प म्हणाले. अमेरिका आणि इराणमधील हा ताजा संघर्ष गेल्या काही महिन्यांपासून सुरू असलेल्या तणावाचा भाग आहे. यापूर्वी जून महिन्यात झालेला करारही लगेच मोडीत निघाला होता, यामध्ये होर्मुझ सामुद्रधुनीवरील नियंत्रण हाच वादाचा मुख्य मुद्दा ठरला होता.