VIDEO: उज्जैनची ‘खडे हनुमान’ मूर्ती हलता हलेना, मोठमोठी यंत्रंही हतबल; १७० वर्षे जुन्या मंदिराचं गूढ, पुरातत्व शास्त्रज्ञ म्हणतात…

आधुनिक अवजड बुलडोझर आणि हायड्रोलिक मशिन्सचा वापर करूनही हनुमानाची ती भव्य मूर्ती इंचभरही हलण्यास तयार नाही. तांत्रिक यंत्रणा आणि इंजिनिअर्स हतबल झाल्याने काही स्थानिक भाविक याला साक्षात देवाचा चमत्कार मानत आहेत, तर दुसरीकडे जिल्हा प्रशासनासमोर मोठा पेच निर्माण झाला आहे. या संदर्भातील वृत्त ‘इंडिया टूडे’ या वृत्तसंस्थेने दिले आहे.

सिंहस्थ कुंभमेळा २०२८ आणि रस्ता रुंदीकरण

उज्जैनमध्ये २०२८ मध्ये भव्य ‘सिंहस्थ कुंभमेळा’ भरणार आहे. दर १२ वर्षांनी होणाऱ्या या पवित्र धार्मिक सोहळ्यासाठी जगभरातून कोट्यवधी भाविक क्षिप्रा नदीत पवित्र स्नानासाठी आणि महाकालेश्वराच्या दर्शनासाठी येतात. या सोहळ्याच्या पार्श्वभूमीवर उज्जैन महापालिका आणि जिल्हा प्रशासनाकडून शहरातील कांठल चौरस्ता ते छत्री चौक दरम्यानच्या मदनलाल शर्मा मार्गाचे रुंदीकरण वेगाने सुरू आहे.

याच मार्गावरील सती गेटजवळ सुमारे १७० वर्षे जुने मानले जाणारे ‘खडे हनुमान’ मंदिर आहे. रस्ता रुंदीकरणासाठी मंदिराची वास्तू सुरक्षितपणे हटवून, टाकी चौकाजवळ मूर्तीची पुनर्रचना आणि प्रतिष्ठापना करण्याचे नियोजन प्रशासनाने आखले होते.

४ दिवसांत ४ वेळा प्रयत्न, पण हायड्रोलिक मशिन्सना अपयशच…

४ आणि ५ सप्टेंबर रोजी महापालिकेच्या पथकाने मंदिराचे बाह्य बांधकाम सहज पाडले. मात्र, जेव्हा हनुमानाच्या मूर्तीला तिच्या मूळ स्थानावरून हलवण्याची वेळ आली, तेव्हा प्रशासकीय यंत्रणेची मोठी पंचाईत झाली. हायड्रोलिक मशिन्स आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून मूर्ती हलवण्याचे सलग चार प्रयत्न निष्फळ ठरले.

प्रत्येक वेळी यंत्रसामग्रीत तांत्रिक अडचणी आल्या किंवा प्रयत्न अयशस्वी ठरले. परिणामी, प्रशासनाला हे काम तात्पुरते थांबवावे लागले आहे. सध्या ही ८ फूट उंच मूर्ती तिच्या मूळ जागीच सुरक्षित असून, तिच्या संरक्षणासाठी तिथे तात्पुरता मंडप (कॅनपी) उभारण्यात आला आहे.

सोशल मीडियावर ‘दैवी संकेता’ची चर्चा; वानरांचा जमाव ठरतोय केंद्रबिंदू

या घटनेचे व्हिडीओ सोशल मीडियावर तुफान व्हायरल होत असून भाविक याला “हनुमानाचा दैवी संकेत” मानत आहेत. त्यातच मंदिराच्या परिसरात अचानक मोठ्या संख्येने वानर जमा झाल्याचा व्हिडीओ समोर आल्याने या चर्चेला आणखी उधाण आले आहे.

मंदिराचे मुख्य पुजारी पंडित महेश बैरागी म्हणाले, “प्रशासनाने ही बाब गांभीर्याने समजून घेतली पाहिजे. मारुतीराया स्वतः इथेच राहण्याचे संकेत देत आहेत. मूर्तीची पूर्ण सुरक्षितता आणि तिचे मूळ स्वरूप अबाधित राहील याची खात्री मिळेपर्यंत प्रशासनाने कोणतीही घाईगडबड करू नये.”

परमार कालीन इतिहास आणि पुरातत्व विभागाची मदत

उपलब्ध कागदपत्रांनुसार, या मंदिराची स्थापना १८५७ च्या स्वातंत्र्यसंग्रामाच्या काळात झाली असून ते १७० वर्षे जुने मानले जाते. मात्र, आता या प्रकरणात ‘भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण’ (ASI) विभागाने लक्ष घातले आहे. पुरातत्त्व तज्ज्ञांच्या मते, ही प्रतिमा अतिशय मजबूत दगडातून तयार करण्यात आली असून तिच्या शिल्पशैलीचा संबंध परमार राजवंश किंवा राजा भोज यांच्या काळाशी (सुमारे १००० वर्षे जुना) असू शकतो.

तसेच या मूर्तीचा पाया जमिनीत किती खोलवर रुजलेला आहे, याचीही अचूक माहिती उपलब्ध नाही. त्यामुळे वैज्ञानिक तपासणीनंतरच या मूर्तीचे खरे वय स्पष्ट होणार आहे.

विकास विरुद्ध श्रद्धा: प्रशासनासमोर मोठे आव्हान

सध्या उज्जैनमधील हा विषय केवळ रस्ता रुंदीकरणापुरता मर्यादित राहिला नसून, ‘विकास विरुद्ध श्रद्धा’ अशा वादात रूपांतरित झाला आहे. मूर्तीला किंचितही हानी न पोहोचवता आणि भाविकांच्या भावना जपत प्रशासन या समस्येवर काय तोडगा काढते, याकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे.