अमेरिकेचे अपाचे हेलिकॉप्टर पाडताच ट्रम्प भडकले; इराणवर भीषण हवाई हल्ले, महायुद्धाचा भडका उडणार?

रॉयटर्सला एका अमेरिकन अधिकाऱ्याने सांगितले की, इराणच्या वन-वे अटॅक ड्रोनने हे अ‍ॅपाचे हेलिकॉप्टर पाडले. ट्रम्प यांनी सांगितले की, या घटनेत हेलिकॉप्टरमधील दोन्ही अमेरिकेचे पायलट सुखरूप वाचले आहेत, परंतु वॉशिंग्टन याला चोख प्रत्युत्तर देईल अशी ग्वाही त्यांनी दिली. ही कारवाई सुरू असतानाच, अमेरिकन सैन्याने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीभोवती अनेक इराणी हवाई संरक्षण (एअर डिफेन्स) आणि रडार यंत्रणांना लक्ष्य केल्याचे एका अमेरिकन अधिकाऱ्याने ‘एक्सिओस’ला सांगितले.

अमेरिकन सेंट्रल कमांडने या हल्ल्यांचे वर्णन हेलिकॉप्टर पाडल्याच्या प्रत्युत्तरात केलेली आत्मसंरक्षणार्थ कारवाई असे केले आहे. सेंट्रल कमांडने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ इराणी हवाई संरक्षण यंत्रणा, ग्राउंड कंट्रोल स्टेशन्स आणि पाळत ठेवणाऱ्या रडार साइट्सवर हल्ले केले. तसेच, अमेरिकन सैन्याने इराणवरील आपले हल्ले पूर्ण केले असल्याचे लष्कराने स्पष्ट केले.

दक्षिण इराणमध्ये ठिकठिकाणी स्फोट

बुधवारी पहाटे दक्षिण इराणच्या काही भागांत प्रचंड स्फोट झाल्याची माहिती मिळाली. इराणच्या ‘फार्स’ वृत्तसंस्थेने सांगितले की, होर्मोज्गान प्रांताच्या पूर्व भागात स्फोटांचे आवाज ऐकू आले, तर ‘मेहर’ वृत्तसंस्थेने बंदर अब्बास या बंदर शहरात स्फोट झाल्याचे वृत्त दिले. इराणी सरकारी प्रसारमाध्यमांनी सिरिकमध्ये क्षेपणास्त्र पडल्याची माहिती दिली असून केश्म (Qeshm) बेटावरही हल्ला झाल्याचे वृत्त आहे. या अहवालांवरून असे दिसून येते की, अमेरिकेची ही लष्करी कारवाई जागतिक तेल वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या या सामुद्रधुनीच्या अनेक भागांत पसरली होती.

“आमचा प्रदेश सोडा”, इराणची अमेरिकेला चेतावणी

इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी हेलिकॉप्टरच्या घटनेवर थेट भाष्य केले नाही, परंतु त्यांनी चेतावणी दिली की इराणजवळ कार्यरत असलेल्या परदेशी लष्करी दलांना अपघात, चुकीचे अंदाज किंवा परस्परांवरील गोळीबारात अडकण्याचा सतत धोका असतो. त्यांनी सोशल मीडिया पोस्टवर लिहिले, “धोका कमी करण्यासाठी, त्यांनी हा परिसर सोडून जाणे हाच सर्वोत्तम पर्याय आहे.”अमेरिकेच्या हल्ल्यानंतर अब्बास अराघची यांनी अमेरिकेला पुढील लष्करी कारवाईविरुद्ध चेतावणी दिली. ते म्हणाले की, अमेरिकेचा रणांगणावर पराभव झाला असला, तरी वॉशिंग्टनने इराणच्या संयमाची परीक्षा घेण्याचे ठरवले आहे. इराणचे सशस्त्र दल कोणताही हल्ला किंवा धमकी अनुत्तरीत सोडणार नाही आणि परदेशी सैन्याने सुरक्षित राहायचे असेल तर हा परिसर सोडावा, असे ते म्हणाले. अराघची यांनी पर्शियन गल्फच्या इतिहासाचा दाखला देत म्हटले की, यात घुसखोर बाहेरील लोकांच्या भयंकर अंताची अनेक उदाहरणे आहेत.

अमेरिकेच्या पाचव्या ताफ्याला लक्ष्य केल्याचा आयआरजीसीचा दावा

इराणच्या रिव्होल्युशनरी गार्ड्सने (IRGC) सांगितले की, त्यांनी बुधवारी पहाटे दक्षिण इराणमधील अमेरिकेच्या हल्ल्यांचा बदला म्हणून बहरीनमधील अमेरिकेच्या पाचव्या ताफ्याला ड्रोनद्वारे लक्ष्य केले. गार्ड्सने सांगितले की सध्या चकमक सुरू आहे आणि अमेरिकेचे हे आक्रमण सुरूच राहिल्यास अधिक तीव्र प्रत्युत्तर दिले जाईल. अमेरिकेच्या हल्ल्यांमुळे सिरिक या इराणी बंदर शहरातील एक दूरसंचार टॉवर आणि पाण्याच्या दोन टाक्यांचे नुकसान झाल्याचेही त्यांनी सांगितले.

दरम्यान, अमेरिकेच्या हल्ल्यापूर्वी इराणच्या सरकारी माध्यमांनी एका लष्करी सूत्राचा हवाला देऊन म्हटले होते की, गेल्या २४ तासांत होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये इराणकडून कोणतीही आक्रमक हवाई कारवाई करण्यात आलेली नाही. हेलिकॉप्टरच्या घटनेशी संबंधित पुन्हा कोणतीही शत्रुत्वाची कारवाई झाल्यास इराण निर्णायक उत्तर देईल, अशी चेतावणीही या सूत्राने दिली होती. हा संघर्ष युनायटेड स्टेट्स आणि इराणमधील अलिकडच्या वर्षांतील सर्वात गंभीर थेट संघर्षांपैकी एक मानला जात आहे. यामुळे आखाती देशांमध्ये मोठ्या युद्धाची भीती निर्माण झाली असून, प्रादेशिक सुरक्षा आणि जागतिक ऊर्जा पुरवठ्याबाबत चिंता वाढली आहे.

अ‍पाचे हेलिकॉप्टरसाठी ड्रोन बोटीचा वापर

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ सोमवारी पाडण्यात आलेल्या अपाचे हेलिकॉप्टरच्या वैमानिक आणि कर्मचाऱ्यांना वाचवण्यासाठी अमेरिकन नौदलाच्या ड्रोन बोटीचा वापर करण्यात आला. समुद्रात अडकलेल्या सैनिकांची सुटका करण्यासाठी अमेरिकेकडून अशा प्रकारच्या मानवरहित लष्करी जहाजाचा वापर करण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. ‘सॅरॉनिक कॉर्सेअर’ नावाचे हे २४ फूट लांबीचे स्वयंचलित सागरी जहाज कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर चालते. पारंपारिक लष्करी साधनांसोबतच मानवरहित वाहनांचा विस्तार करण्याच्या पेंटागॉनच्या मोहिमेचा हा एक भाग आहे. ही ड्रोन बोट १,००० पाउंड (सुमारे ४५४ किलोग्रॅम) वजन वाहून नेण्यास सक्षम असून तिचा वेग ताशी १४० किलोमीटर आहे. या बोटीची निर्मिती टेक्सास येथील ‘सॅरॉनिक टेक्नॉलॉजीज’ या कंपनीने केली आहे. ही बोट अमेरिकन नौदलाच्या ‘टास्क फोर्स ५९’चा भाग आहे, जी मानवरहित जहाजे आणि AI वर चालणाऱ्या ड्रोनवर देखरेख ठेवते, असे वृत्त ‘न्यू यॉर्क पोस्ट’ने दिले आहे.

इराणकडून अमेरिकेची हवाई आणि नौदल ठिकाणे लक्ष्य

इराणने अमेरिकेची २१ हवाई आणि नौदल ठिकाणे लक्ष्य केल्याचा दावा केला आहे. इराणच्या ‘इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स’ने (IRGC) लांब पल्ल्याच्या क्षेपणास्त्रांचा वापर करून जॉर्डनमधील अमेरिकेशी संबंधित ‘अल अझराक’ बेसवरील चार ठिकाणांना लक्ष्य केल्याचे सांगितले. आयआरजीसीने (IRGC) हा हल्ला एका मोठ्या बदल्याच्या कारवाईचा भाग असल्याचे म्हटले आहे. तसेच त्यांनी या संपूर्ण भागात अमेरिकेच्या २१ हवाई आणि नौदल ठिकाणांवर हल्ले केल्याचा आणि इराणच्या हवाई हद्दीत अमेरिकेचे ‘MQ-9’ ड्रोन पाडल्याचा दावा केला आहे. जॉर्डनने नंतर स्पष्ट केले की त्यांनी अल अझराक क्षेत्राकडे येणारी पाच क्षेपणास्त्रे हवेतच रोखली. अमेरिका आणि जॉर्डनच्या अधिकाऱ्यांनी या बेसच्या नुकसानीबाबत इराणच्या दाव्यांना अद्याप दुजोरा दिलेला नाही.