सावधान! ‘वंदे मातरम्’चा अवमान केल्यास ३ वर्षांसाठी कारावास; केंद्र सरकार कायद्यात करणार ऐतिहासिक बदल

कायद्यात होणार मोठा बदल

आतापर्यंत भारतीय कायद्यानुसार ‘जन गण मन’ या राष्ट्रगीताचा अवमान केल्यास शिक्षेची तरतूद होती. मात्र, नव्या निर्णयानुसार सरकार ‘राष्ट्रीय सन्मान अपमान प्रतिबंधक कायदा’ (Prevention of Insults to National Honour Act) यामध्ये सुधारणा करणार आहे. या दुरुस्तीमुळे ‘वंदे मातरम्’ला देखील त्याच कायदेशीर चौकटीत आणले जाईल, ज्यामध्ये राष्ट्रगीत संरक्षित आहे.

आता होणार कठोर कारवाई

या निर्णयाच्या अंमलबजावणीनंतर, जर कोणी ‘वंदे मातरम्’ गाताना अडथळा आणला किंवा त्याचा जाणीवपूर्वक अनादर केला, तर तो ‘दखलपात्र गुन्हा’ मानला जाईल. सद्यस्थितीत राष्ट्रगीताचा अपमान करणाऱ्या व्यक्तीला ३ वर्षांपर्यंतचा कारावास, दंड किंवा दोन्ही शिक्षा होऊ शकतात. तसेच, वारंवार असा गुन्हा केल्यास किमान एक वर्षाच्या कारावासाची तरतूद आहे. हेच सर्व नियम आता ‘वंदे मातरम्’च्या बाबतीतही लागू होतील.

निर्णयाचे महत्त्व आणि पार्श्वभूमी

बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय यांनी रचलेले ‘वंदे मातरम्’ हे गीत भारताच्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक वारशाचा अविभाज्य भाग आहे. या गीताच्या रचनेला १५० वर्षे पूर्ण होत असल्याच्या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने घेतलेला हा निर्णय प्रतिकात्मकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.

स्वातंत्र्यलढ्यात या गीताने लाखो भारतीयांना एकत्र आणले होते. गेल्या वर्षी डिसेंबरमध्ये संसदेत झालेल्या विशेष चर्चेदरम्यान हे गीत राष्ट्रगीताच्या बरोबरीने सन्मानित करण्याची मागणी करण्यात आली होती. पश्चिम बंगाल, तामिळनाडू, केरळ, आसाम आणि पुद्दुचेरी येथील निवडणुकीच्या निकालानंतर मोदी सरकारने आपला अजेंडा स्पष्ट करत हा मोठा पाऊल उचलले आहे.

पुढील प्रक्रिया काय?

मंत्रिमंडळाने मंजुरी दिलेले हे विधेयक लवकरच संसदेत मांडले जाण्याची शक्यता आहे. संसदेच्या दोन्ही सभागृहांमध्ये हे विधेयक मंजूर झाल्यास, भारताच्या राष्ट्रीय प्रतीकांचे संरक्षण करण्याच्या पद्धतीत हा एक मोठा ऐतिहासिक बदल ठरेल. २००५ मध्ये ज्याप्रमाणे राष्ट्रध्वजाचा अपमान रोखण्यासाठी कायद्यात बदल करण्यात आले होते, त्याच धर्तीवर आता राष्ट्रगीताप्रमाणेच राष्ट्रगीतालाही ‘कवच’ मिळणार आहे.