पालीची शेपटी तुटल्यानंतरही का हलत राहते तुम्हाला माहितीये का? कारण ऐकून व्हाल थक्क!

पालीची शेपटी तुटण्यामागे काय कारण?

पालीच्या शेपटीत काही विशिष्ट ठिकाणी अशा रचना असतात, जिथून शेपटी तुलनेने सहज वेगळी होऊ शकते. या प्रक्रियेला स्वसंरक्षणासाठी शेपटी गाळणे किंवा वैज्ञानिक भाषेत ऑटोटॉमी, असे म्हणतात.

जेव्हा एखादा भक्षक पालीची शेपटी पकडतो, तेव्हा पाल त्या धोक्यातून सुटण्यासाठी शेपटीचा काही भाग शरीरापासून वेगळा करू शकते. शेपटी भक्षकाच्या तावडीत राहते आणि पाल मात्र वेगाने तेथून पळून जाऊन सुरक्षित ठिकाणी लपते.

म्हणजेच पालीसाठी शेपटीचा काही भाग गमावणे ही मोठी किंमत असली तरी जीव वाचवण्यासाठी ही युक्ती अत्यंत उपयुक्त ठरते.

शरीरापासून वेगळी झाल्यावर शेपटी हलते कशी?

हा या संपूर्ण प्रक्रियेतील सर्वांत रंजक भाग आहे. पालीची शेपटी शरीरापासून वेगळी झाल्यानंतरही त्यामध्ये काही मज्जापेशी आणि स्नायू कार्यरत राहतात. त्यामुळे शेपटीला बाहेरून मिळणाऱ्या काही उत्तेजनांना प्रतिसाद देता येतो.

या हालचालींसाठी पालीच्या मेंदूकडून प्रत्येक वेळी आदेश मिळणे आवश्यक नसते. शेपटीच्या मज्जासंस्थेतील स्थानिक मज्जापेशी आणि प्रतिक्षिप्त क्रिया काही काळ हालचाल निर्माण करू शकतात. त्यामुळे तुटलेली शेपटी वळवळताना, फडफडताना किंवा आकसत-प्रसरण पावताना दिसते.

त्यामुळेच शेपटी शरीरापासून वेगळी झाल्यानंतरही काही सेकंदांपासून काही मिनिटांपर्यंत हलताना दिसू शकते. मात्र, ही हालचाल किती वेळ आणि किती तीव्रतेने सुरू राहील, हे पालीची प्रजाती आणि परिस्थितीवर अवलंबून असते.

भक्षकाचे लक्ष शेपटीकडे जाते आणि पाल पळून जाते

पालीची तुटलेली शेपटी हलत राहण्यामागे केवळ मज्जासंस्थेची क्रिया नाही, तर त्यामागे एक महत्त्वाची संरक्षणात्मक युक्तीही आहे. भक्षकाचे लक्ष अनेकदा त्या हालचाल करणाऱ्या शेपटीकडे जाते. त्यामुळे भक्षक काही क्षण शेपटीकडे आकर्षित होतो आणि पालीला पळून जाण्यासाठी मौल्यवान वेळ मिळतो.

हीच काही क्षणांची संधी पालीसाठी जीव वाचवणारी ठरू शकते. निसर्गाने तिच्या शरीरात निर्माण केलेली ही संरक्षणात्मक यंत्रणा उत्क्रांतीच्या दृष्टीने अत्यंत प्रभावी मानली जाते.

तुटलेली शेपटी पुन्हा वाढते का?

पालीच्या बाबतीतील आणखी एक आश्चर्यकारक बाब म्हणजे तिच्यातील शेपटी पुन्हा वाढण्याची क्षमता. अनेक पालींची तुटलेली शेपटी काही काळानंतर पुन्हा वाढू शकते. मात्र, नव्याने वाढलेली शेपटी मूळ शेपटीसारखी अगदी हुबेहूब असेलच असे नाही.

पालीच्या शेपटीची पुनर्निर्मिती होताना स्नायू, त्वचा, उपास्थी व मज्जासंस्था यांच्याशी संबंधित काही ऊती पुन्हा तयार होतात. ही प्रक्रिया पूर्ण होण्यासाठी काही आठवडे किंवा काही महिने लागू शकतात.

शेपटी शरीरापासून वारंवार वेगळी करणे पडू शकते महागात

काही पाली एकापेक्षा अधिक वेळा शेपटी शरीरापासून वेगळी करू शकतात. मात्र, प्रत्येक वेळी असे करताना तिच्या शरीरासाठी ऊर्जेच्या दृष्टीने खर्चिक असते. कारण- नवीन शेपटी तयार करण्यासाठी शरीराला मोठ्या प्रमाणात ऊर्जा आणि पोषक घटकांची गरज असते.

तसेच, पुन्हा वाढलेली शेपटी मूळ शेपटीपेक्षा लहान किंवा वेगळी असू शकते. त्यामुळे पाल केवळ अत्यंत गरज निर्माण झाल्यावरच ही संरक्षण यंत्रणा वापरते.

निसर्गाची विलक्षण संरक्षण यंत्रणा

पालीची तुटलेली शेपटी गळून पडल्यानंतरही काही काळ वळवळत राहणे ही केवळ विचित्र वाटणारी घटना नाही. त्यामागे मज्जासंस्थेची प्रतिक्षिप्त क्रिया, स्नायूंची हालचाल आणि भक्षकापासून बचाव करण्याची उत्क्रांतीजन्य युक्ती दडलेली आहे. एका बाजूला शेपटीची हालचाल भक्षकाचे लक्ष विचलित करते, तर दुसऱ्या बाजूला पाल स्वतःचा जीव वाचवण्यासाठी दूर पळून जाते. त्यामुळे पालीची ही अनोखी क्षमता निसर्गातील जीवांच्या जगण्याच्या संघर्षाचे एक रंजक उदाहरण मानता येईल.