दररोज रेल्वेने प्रवास करता? मग भारतीय रेल्वे वेगवेगळ्या रंगाच्या का असतात तुम्हाला माहितीये का? कारण वाचून व्हाल थक्क

भारतीय रेल्वे ही जगातील सर्वांत मोठ्या रेल्वे व्यवस्थांपैकी एक मानली जाते. दररोज लाखो प्रवासी देशाच्या कानाकोपऱ्यात प्रवास करतात; मात्र, अनेकांना एक गोष्ट अजूनही माहीत नाही आणि ती म्हणजे रेल्वेच्या डब्यांचे वेगवेगळे रंग केवळ आकर्षक दिसण्यासाठी नसतात, तर त्या रंगांमधून त्या गाडीबद्दलची काही महत्त्वाची माहितीही मिळू शकते.

जरी रेल्वेने यासाठी रंगाचा अधिकृत कोड जाहीर केलेला नसला तरी गाडीचा रंग पाहून ती जुन्या पद्धतीची आहे की आधुनिक, अधिक सुरक्षित आहे की प्रीमियम, याचा साधारण अंदाज येऊ शकतो.

निळ्या रंगाचे डबे म्हणजे काय?

भारतात सर्वाधिक दिसणाऱ्या रेल्वेगाड्या निळ्या रंगाच्या असतात. हे डबे प्रामुख्याने ICF (इंटिग्रल कोच फॅक्टरी) प्रकारातील असतात. अनेक दशकांपासून हेच डबे भारतीय रेल्वेचा कणा मानले गेले आहेत.

मेल आणि एक्स्प्रेस गाड्यांमध्ये हे डबे मोठ्या प्रमाणावर वापरले गेले. देशभरातील कोट्यवधी प्रवाशांना त्यांनी सुरक्षित आणि परवडणारा प्रवास दिला. आजही अनेक मार्गांवर हे डबे दिसतात. मात्र, आता रेल्वे प्रशासन हळूहळू या डब्यांच्या जागी अधिक आधुनिक आणि सुरक्षित डबे आणत आहे.

लाल रंगाचे डबे वेगळे का?

गेल्या काही वर्षांत अनेक गाड्यांमध्ये लाल किंवा गडद तांबड्या रंगाचे डबे दिसू लागले आहेत. हे LHB (लिंक हॉफमन बुश) प्रकारातील डबे आहेत.

हे डबे जुन्या डब्यांच्या तुलनेत अधिक सुरक्षित मानले जातात. त्यांचा प्रवास अधिक आरामदायी असतो. तसेच हे डबे जास्त वेगाने धावण्यासाठी सक्षम असतात. अपघात झाल्यास त्यांचे नुकसान तुलनेने कमी होण्यास मदत होते, असे रेल्वे तंत्रज्ञानातील सुधारणांमुळे मानले जाते.

म्हणूनच आज अनेक सुपरफास्ट आणि प्रीमियम गाड्यांमध्ये लाल रंगाचे डबे पाहायला मिळतात.

पांढऱ्या रंगाची ट्रेन म्हणजे भविष्यातील रेल्वे?

जर तुम्ही वंदे भारत एक्स्प्रेस पाहिली असेल, तर तिचा आकर्षक पांढरा रंग लगेच लक्ष वेधून घेतो.

ही पारंपरिक डब्यांची रेल्वे नसून आधुनिक ट्रेनसेट संकल्पनेवर आधारित आहे. म्हणजेच इंजिन आणि डबे हे एकाच युनिटचा भाग असतात.

पांढरा रंग म्हणजे आधुनिक तंत्रज्ञान, वेगवान प्रवास, अत्याधुनिक सुविधा आणि प्रीमियम अनुभवाचे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे अशा गाड्यांमध्ये प्रवासाचा अनुभवही पारंपरिक गाड्यांपेक्षा वेगळा असतो.

मग रंगावरूनच गाडीचा वेग ओळखता येतो का?

याच ठिकाणी अनेकांचा गैरसमज होतो.

लाल रंगाची गाडी म्हणजे ती नक्कीच अधिक वेगवान असेल, असे नाही. त्याचप्रमाणे निळ्या रंगाची गाडी म्हणजे ती संथच धावेल, असेही नाही.

एखादी रेल्वे एक्स्प्रेस आहे, सुपरफास्ट आहे, राजधानी आहे की इतर कोणत्या प्रकारातील आहे, हे तिचे नाव, वेळापत्रक आणि डब्यांचे कोड यांवर अवलंबून असते.

म्हणून केवळ रंग पाहून निष्कर्ष काढणे योग्य ठरत नाही.

प्रवाशांसाठी ही माहिती महत्त्वाची का?

रेल्वेस्थानकावरील गर्दीत अनेकदा दूरवरून गाडी ओळखावी लागते. अशा वेळी डब्यांचा रंग पाहून गाडीचा साधारण प्रकार ओळखण्यास मदत होऊ शकते.

त्याशिवाय कोणती गाडी आधुनिक आहे, कोणत्या गाडीत अधिक आरामदायी प्रवास मिळू शकतो आणि कोणत्या गाड्या नवीन तंत्रज्ञानावर आधारित आहेत, याचाही अंदाज प्रवाशांना येऊ शकतो.

भारतीय रेल्वेचा प्रवास हा केवळ एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी पोहोचण्यापुरता मर्यादित नाही. रेल्वेतील प्रत्येक गोष्टीमागे एक वेगळी कहाणी आणि विचार असतो. पुढच्या वेळी रेल्वेस्थानकावर निळी, लाल किंवा पांढरी ट्रेन दिसली, तर तिचा रंग केवळ रंग म्हणून पाहू नका. कदाचित तो रंग, त्या गाडीची ओळख आणि तिच्या प्रवासाची कहाणी सांगत असेल.