21 January 2018

News Flash

कुत्र्यांचे ‘एन्काऊंटर’ नको! 

कुत्र्यांना पकडून ठार मारणे हा उपाय मुळातच क्रूर आहे आणि कायद्याच्या चौकटीतही न बसणारा आहे.

Updated: November 19, 2015 5:33 PM

शहरातील वाढत्या कचरासमस्येबरोबरच कुत्र्यांची समस्याही वाढताना दिसते.

मनुष्यप्राण्यांना धोकादायक अशा रोगट भटक्या कुत्र्यांची योग्य पद्धतीने हत्या करण्यास सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेल्या परवानगीचे भूतदयावाद्यांपासून सर्वच नागरिक स्वागत करतील यात शंका नाही. दिवसेंदिवस सर्वच शहरांमध्ये भटक्या कुत्र्यांची समस्या वाढत चालली आहे. त्यांच्या चाव्यांनी अनेकांचे प्राण गेले आहेत. नसबंदीद्वारे अशा भटक्या कुत्र्यांची संख्या आटोक्यात आणणे हा स्थानिक स्वराज्य संस्थांसमोरील एक उपाय असे. परंतु जेथे आपल्या नागरिकांनाच पुरेशा आरोग्य वा अन्य सेवा देण्यास या संस्था कमी पडतात तेथे कुत्र्यांची काळजी कोण करीत बसणार?

दुसरा उपाय या कुत्र्यांना पकडून ठार मारणे हा आहे. परंतु मुळातच तो क्रूर आहे आणि कायद्याच्या चौकटीतही न बसणारा आहे. प्राण्यांबाबतचे क्रौय रोखणे आणि त्यांची संख्या नियंत्रीत ठेवणे या संबंधी २००१ साली करण्यात आलेल्या कायद्याने प्राण्यांची अशी क्रूर पद्धतीने हत्या करणे हा गुन्हा आहे. अशा हत्येला प्राणीप्रेमींचाही तीव्र विरोध असतो. एकीकडे श्वानप्रेम आणि दुसरीकडे त्या श्वानांमुळे होत असलेला त्रास असा हा गुंता आहे आणि अनेक पालिकांनी त्याबाबत उपाय शोधण्याऐवजी त्याकडे दुर्लक्ष करण्याचाच मार्ग स्वीकारल्याचे दिसत आहे. शहरातील कचराकुंडय़ा म्हणजे या कुत्र्यांची पोषणकेंद्रे. शहरातील वाढत्या कचरासमस्येबरोबरच कुत्र्यांची समस्याही वाढताना दिसते असे अनेकांचे निरीक्षण आहे. मात्र सर्वोच्च न्यायालयाचे न्या. दीपक मिश्र आणि न्या. शिवकिर्ती सिंह यांच्या पीठाने दिलेल्या ताज्या निर्णयामुळे ही समस्या काही प्रमाणात सुटण्यास मदतच होणार आहे.

महापालिकेला रेबीज झालेली वा मरणासन्न अशी भटकी कुत्री संबंधित कायद्याच्या कक्षेत राहून मारण्याची परवानगी देताना सर्वोच्च न्यायालयाने जे भाष्य केले ते अत्यंत महत्त्वाचे असून, ते भूतदयावाद्यांच्या डोळ्यांतही अंजन घालणारे आहे. माणसाचे जगणे आणि श्वानांबाबतची भूतदया यांत योग्य समतोल राखणे गरजेचे आहे, असे न्यायालयाने म्हटले आहे. अर्थ स्पष्ट आहे. माणसाच्या जगण्यावरच जर ही भूतदया घाला घालणारी ठरत असेल तर ती बाजूलाच ठेवायला हवी. म्हणूनच ज्या न्यायाने नरभक्षक वाघही मारले जातात, त्याच न्यायाने कुत्र्यांनाही मारले पाहिजे. अहिंसा आणि सत्य या दोन तत्वांसाठी आयुष्यभर झगडणाऱ्या महात्मा गांधींनीही हीच भूमिका घेतलेली आहे. १९२६ साली यंग इंडियातील एका लेखात त्यांनी, आपणांस पाळीव श्वान आवडतात. मात्र समाजास घातक असलेली भटकी कुत्री मात्र आवडत नाहीत, असे स्पष्ट म्हटले होते. ‘ज्याचा कुणी मालक नाही असा कुत्रा समाजासाठी धोकादायक असतो..

आपण जर कुत्र्यांना शहरात किंवा गावांमध्ये कुत्र्यांना चांगल्या पद्धतीने पाळू शकलो तर एकाही कुत्र्याला भटकावे लागणार नाही. मुळात ज्या प्रमाणे भटक्या गायी नसतात त्याच प्रमाणे समाजात भटकी कुत्रीही असता कामा नये. पण आपण अशा भटक्या कुत्र्यांची वैयक्तिक जबाबदारी घेऊ शकणार आहोत का? त्यांच्यासाठी पांजरपोळ बांधणार आहोत का?’ असा सवाल करून म. गांधी यांनी म्हटले आहे, की जर या दोन्ही गोष्टी अशक्य असतील, तर त्या कुत्रांना मारण्याशिवाय अन्य कोणताही पर्याय नाही असेच म्हणावे लागेल. सर्वोच्च न्यायालयाच्या निकालात याच विचारांचे प्रतिबिंब पडलेले आहे.आता प्रश्न आहे तो अंमलबजावणीचा. त्याबाबत सर्वच पालिकांचा इतिहास काही फार चांगला आहे असे म्हणता येणार नाही. परवानगी समाजास घातक कुत्र्यांना ठार मारण्याची आहे. कुत्र्यांचे ‘एन्काऊंटर’ करण्याची नाही, हे पालिकांनी सर्वात आधी ध्यानी घेतले पाहिजे. कारण सर्वोच्च न्यायालयाने मनुष्यप्राण्याच्या जीवनास महत्त्व दिले असले, तरी सरसकट सर्वच भटक्या कुत्र्यांचे जगणे नाकारलेले नाही.

First Published on November 19, 2015 5:33 pm

Web Title: supreme court bars indiscriminate killing of stray dogs
  1. M
    mumbaikar
    Nov 20, 2015 at 4:20 pm
    हि भटकी कुत्री गोळा करून चीन आदी देशात निर्यात करावी. तिथे ते काय करतील तो त्यांचा प्रश्न. पण त्यामुळे देशाला काही प्रमाणात निर्यात चलन मिळेल आणि गरीब नागरिकांना कुत्रांपासून होणारा त्रास कमी होईल. जेव्हा एखादे शहर अथवा गाव वसले जाते तेव्हा तिथे प्रथम प्राधान्य हे मानवाला द्यावयास हवे कारण त्यासाठीच ते वसलेले असते. जिथे मानव नाही तिथे प्राण्यांनी रहावे. त्यासाठी नियोजित अभयारण्ये ठेवावीत. पण काही श्वानप्रेमींच्या प्रेमासाठी रात्रीबेरात्री फिरावयास लागणा-या गरीबाचा लचका तोडणे अन्यायकारकच ठरेल.
    Reply
    1. R
      RJ
      Nov 19, 2015 at 11:57 pm
      इतर प्रगत देशांमध्ये भटकी कुत्री का दिसत नाहीत ह्याचा अभ्यास सरकारी पातळीवर व खासगी प्राणी प्रेमींनी करावा . सर्वांच्या भागाशिवाय, प्राण्यांना स्वत:च्या कुटुंबात स्थान देण्याची लोकांची मानसिकता असल्याशिवाय व स्वत:च्या खिशातून वेळोवेळी दिलेल्या आर्थिक पाठींब्याशिवाय हे शक्य होत नाही . BTW लेखात आज असे म्हटलेय की 'माणसाच्या जगण्यावरच जर ही दया घाला घालणारी ठरत असेल तर ती बाजूलाच ठेवायला हवी'....अन्य लेखातील उल्लेखानुसार हा नियम इतर देशांतील बौद्ध भिक्खुना मात्र लागू होत नाही ? !
      Reply
      1. R
        RJ
        Nov 19, 2015 at 11:50 pm
        पालिकांनी व लोकांनी काम चोख केले तर शहरांतून कचऱ्याने ओसंडून जाणाऱ्या कचराकुंडय़ाच नसत्या ! प्रगत देशांत घरातील कचरा पालिकेच्या सार्वजनिक कचरा-कुंड्यांत कायद्याने टाकता येत नाही. कचरा उचलणे व वर्गवारीनुसार त्या कचऱ्याची योग्य विल्हेवाट लावण्यासाठी लोकांना पदरचे पैसे खर्च करावे लागतात फुकट काहीच नाही. लोक ८ दिवस स्वत:चा कचरा घरात सांभाळतात , लोक स्वत: वर्गवारी करतात व मगच आठवड्यातून एकदा कचरा उचलला जातो. कचरा करणाऱ्यालाही समजते की आपण कोणता कचरा किती करतोय, व्यवस्थेवर रोज ताण पडत नाही.
        Reply
        1. S
          Saralmana
          Nov 20, 2015 at 3:47 pm
          दांभिक हिंदू जे गायी बद्दल गळा काढतात आणि कुत्र्या बाबतीत क्रूरतेचा अवलंब करतात ते हे विसरतात कि दत्तात्रेयांना कुत्रा अतिशय प्रिय आहे.
          Reply
          1. Yogesh Khandke
            Nov 19, 2015 at 11:02 pm
            कर्म कसा आघात करत पहा - ज्याअहिंसेच्या पुजार्याने कुत्र्यांना गोळ्या घालून ठार करण्या चा सल्ला दिला त्यालाच ते औषद मिळाले
            Reply
            1. Yogesh Khandke
              Nov 19, 2015 at 10:57 pm
              माणूस हा भयंकर व क्रूर उपद्रवी प्राणी ज्याचा मुले पृथ्वी आणि त्यावरील सृष्टी चा नाश ओढवला आहे देव बनू पाहत आहे व इतर प्राण्यांचा कर्दनकाळ बनू पाहत अहे. सुदैवाने म्हणा आपले सर्वोच न्यायालय खबर रान्दियांपेक्षा (pressutes) सय्यमि आहे व त्यंनी कुठल्याही कारणासाठी कुत्र्यांची कत्तल हि बेकायदेशीर ठरवली आहे - अपवाद आहे - त्या कुत्र्याला यातनांपासून मुक्ती अर्थात दया मरण.
              Reply
              1. Load More Comments