Why Colon Cancer is Rising in Young Indians? Symptoms & Prevention: तरुण भारतीयांमध्ये कोलोन कॅन्सरचा धोका का वाढत आहे? डॉक्टर नेमकं काय सांगतात?

जरी पाश्चात्य देशांच्या तुलनेत भारतातील या कॅन्सरचे एकूण प्रमाण कमी असले, तरी तरुण पिढीमध्ये ज्या गतीने हा आजार पसरत आहे, ती वैद्यकीय क्षेत्रासाठी धोक्याची घंटा आहे. बेंगळुरू येथील फोर्टिस हॉस्पिटलच्या ‘मेडिकल ऑन्कोलॉजी’ विभागाच्या मुख्य संचालक डॉ. निती रायजादा सांगतात की, गेल्या दोन दशकांत भारतीयांच्या जीवनशैलीत झालेला कमालीचा बदल या परिस्थितीला कारणीभूत आहे.

तरुण भारतीयांमध्ये कोलोन कॅन्सरचा धोका का वाढतोय?

या गंभीर समस्येच्या मुळाशी आपली बदललेली जीवनशैली आणि खाण्यापिण्याच्या सवयी आहेत. याचे मुख्य कारण खालील मुद्द्यांमधून समजून घेता येईल:

१. आहारातील बदल आणि फायबरची कमतरता

पारंपरिक भारतीय आहारामध्ये फायबरचे (Fibre) प्रमाण भरपूर होते. परंतु, आजच्या तरुणांच्या आहारात फायबरयुक्त अन्नाची जागा प्रक्रिया केलेले अन्न (Processed foods), मैद्यासारखे रिफाइंड कर्बोदके, रेड मीट (लाल मांस) आणि साखरयुक्त पदार्थांनी घेतली आहे. आहारामध्ये फायबर कमी असल्यामुळे पचनक्रिया मंदावते आणि शौचास साफ होत नाही. याचा थेट परिणाम आतड्यांच्या आरोग्यावर होतो आणि तेथे कर्करोगाच्या गाठी (Cancerous tissues) तयार होण्याची शक्यता वाढते.

२. बैठी जीवनशैली आणि बद्धकोष्ठता (Constipation)

आजकाल कॉर्पोरेट क्षेत्रात काम करणाऱ्या तरुणांना तासनतास एकाच जागी बसून राहावे लागते. शारीरिक हालचालींचा अभाव, वाढते वजन, धुम्रपान, मद्यपान आणि मानसिक ताणतणाव यांमुळे बद्धकोष्ठतेचा त्रास प्रचंड वाढला आहे. आपण जेव्हा तासनतास बसून राहतो, तेव्हा विष्ठा जास्त वेळ मोठ्या आतड्यात साठून राहते. परिणामी, विष्ठेमधील विषारी घटक आतड्याच्या आतील थराच्या (Colon lining) संपर्कात जास्त काळ राहतात, परिणामी कॅन्सर होण्याचा धोका मोठ्या प्रमाणावर वाढतो.

सुरुवातीच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करणे: सर्वात मोठे संकट

डॉ. निती रायजादा सांगतात की, या आजारातील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे तरुण रुग्ण डॉक्टरांकडे खूप उशिरा येतात. तरुण पिढीला असे वाटते की, कॅन्सरसारखे गंभीर आजार केवळ वृद्ध लोकांनाच होऊ शकतात. याच गैरसमजातून ते खालील सुरुवातीच्या गंभीर लक्षणांकडे कामाचा ताण, ॲसिडिटी किंवा मूळव्याध (Piles) समजून दुर्लक्ष करतात:

• शौचाच्या वेळी रक्त पडणे (Blood in stools)
• अचानक आणि कारणाशिवाय वजन कमी होणे
• पोटात सतत दुखणे किंवा फुगल्यासारखे वाटणे
• शौचाच्या सवयींमध्ये अचानक बदल होणे (कधी बद्धकोष्ठता तर कधी सतत जुलाब होणे)
• सतत पोट साफ न झाल्यासारखे वाटणे आणि वारंवार औषधे घ्यावी लागणे

वय कितीही असो, या लक्षणांकडे कधीही दुर्लक्ष करू नये. विशेषतः ज्यांच्या कुटुंबात कोलोन कॅन्सरचा इतिहास आहे किंवा ज्यांना आतड्यांचे जुने आजार (Inflammatory Bowel Disease) आहेत, त्यांनी वयाच्या सुरुवातीच्या काळातच नियमित तपासणी (Screening) करून घेणे गरजेचे आहे. अनेक तरुण भीती किंवा संकोचामुळे (Embarrassment) डॉक्टरांकडे जाणे टाळतात, जे जीवावर बेतू शकते. जर हा आजार पहिल्या किंवा दुसऱ्या टप्प्यात समजला, तर यावर अत्यंत प्रभावी उपचार होऊ शकतात.

कोलोन कॅन्सरपासून बचाव कसा करावा?

आनंदाची बाब म्हणजे, कोलोन कॅन्सर हा अशा कॅन्सरपैकी एक आहे ज्याला आपण वेळीच रोखू शकतो. यासाठी कोणत्याही कठीण उपचारांची गरज नसून, दैनंदिन जीवनशैलीत सातत्यपूर्ण बदल करणे पुरेसे आहे.

• फायबरयुक्त आहार घ्या: तुमच्या रोजच्या जेवणात ताजी फळे, हिरव्या पालेभाज्या, तृणधान्ये (Whole grains) आणि कडधान्यांचा समावेश करा. यामुळे पचनक्रिया सुधारेल.
• शारीरिक हालचाली वाढवा: रोज किमान ३० ते ४५ मिनिटे व्यायाम, चालणे किंवा योगासने करा. कामाच्या दरम्यान दर तासाला ५ मिनिटे चालण्याची सवय ठेवा.
• व्यसनांपासून दूर राहा: मद्यपान आणि धुम्रपान पूर्णपणे टाळा.
• शरीराचे ऐका: तुमच्या शरीरात पचनाशी संबंधित काहीही दीर्घकालीन त्रास जाणवत असेल, तर स्वतःच्या मनाने औषधे न घेता तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.

तरुण भारतीयांमध्ये कोलोन कॅन्सरचे प्रमाण वाढण्यामागे पाश्चात्य जीवनशैलीचे अंधानुकरण आणि आरोग्याकडे केलेले दुर्लक्ष हीच मुख्य कारणे आहेत. परंतु, योग्य आहार, नियमित व्यायाम, लक्षणांची वेळीच ओळख आणि डॉक्टरांचा वेळेवर घेतलेला सल्ला यांमुळे आपण या आजाराला सहज हरवू शकतो. लक्षात ठेवा, संकोच सोडा आणि आरोग्याला प्राधान्य द्या; कारण योग्य वेळी घेतलेला एक निर्णय तुमचा जीव वाचवू शकतो.