सोने, चांदी दरवाढीचा फुगा फुटला… गुंतवणूकदारांसह सामान्य ग्राहकांना दिलासा?

सोने, चांदीची दरवाढ कशी झाली?

जळगाव शहरातील सुवर्ण बाजारपेठेत २९ जानेवारीला २४ कॅरेट सोन्याच्या दराने तीन टक्के जीएसटीसह प्रति १० ग्रॅम १,८०,००० रुपये आणि चांदीच्या दराने जीएसटीसह प्रति किलो ४,००,००० लाखांचा टप्पा गाठला होता. त्यानंतर मंदीचा प्रभाव वाढल्याने १६ फेब्रुवारीच्या नोंदीनुसार, २४ कॅरेट सोन्याचे तीन टक्के जीएसटीसह प्रति १० ग्रॅम दर १,५९,१३५ रुपयांपर्यंत खाली आले होते. याशिवाय, चांदीचे दरही तीन टक्के जीएसटीसह प्रति किलो २,५५,४४० रुपयांपर्यंत खाली आले होते. अर्थातच, किमती घसरल्यानंतर गुंतवणूकदारांचे लक्ष वेधले गेल्याने पुन्हा दोन्ही मौल्यवान धातूंच्या दरवाढीला गती मिळाली.

पुढील काळात कमी-अधिक प्रमाणात चढउतार सुरू राहून २७ फेब्रुवारीपर्यंत २४ कॅरेट सोन्याच्या दरात ४७०० रुपयांची दरवाढ नोंदवली गेली. त्यामुळे दर जीएसटीसह प्रति १० ग्रॅम १,६३,८७३ रुपयांपर्यंत पोहचले. दुसरीकडे, २७ फेब्रुवारीपर्यंत चांदीच्या दरात २४ हजारांची दरवाढ नोंदवली गेली. त्यामुळे दर प्रति किलो २,८०,१६० रुपयांपर्यंत पोहोचले. मात्र, २८ फेब्रुवारीला अमेरिका आणि इराण या देशांमधील तणाव वाढताच सुवर्ण बाजारपेठेत अचानक मोठी उलथापालथ झाली. सोन्याच्या दरात तब्बल १२ हजारांनी तर चांदीच्या दरात २३ हजार रुपयांपेक्षा अधिक वाढ एकाच दिवसात झाल्याने सर्वत्र खळबळ उडाली.

अचानक चित्र कसे बदलले?

फेब्रुवारी अखेरीस सोने आणि चांदीच्या दराने अचानक दणका दिल्यानंतर मोठ्या गुंतवणूकदारांसह सामान्य ग्राहकांचे धाबे चांगलेच दणाणले होते. विशेषतः आर्थिक कुवतीनुसार सोने-चांदी खरेदी करणाऱ्यांची चिंता त्यामुळे वाढली होती. अनेकांनी विक्रमी दरवाढ लक्षात घेता मौल्यवान धातूंची खरेदी पुढे ढकलण्याचा किंवा ती कमी करण्याचा निर्णय घेतला. दरवाढीचा एकूण आर्थिक उलाढालीवर परिणाम होण्याच्या शक्यतेने सुवर्ण व्यावसायिकांचीही अस्वस्थता वाढली. दरम्यान, रविवारी १ मार्चला सुट्टी असल्याने सुवर्ण बाजारपेठेतील व्यवहार बंद होते. २ मार्च रोजी सोमवारी सकाळी बाजारपेठ उघडल्यानंतर सर्वांचे लक्ष सोने आणि चांदीच्या दरांकडे लागले होते. प्रत्यक्षात, दोन्ही धातूंच्या किमती वाढण्याऐवजी कमी झाल्याचे पाहुन सर्वांना सुखद धक्का बसला. पुढच्या दोन दिवसांत २४ कॅरेट सोन्याचे दर प्रति १० ग्रॅम ५९०० रुपयांनी कमी होऊन तीन टक्के जीएसटीसह १,६९,९५० रुपये, तर चांदीचे दर प्रति किलो १० हजारांनी कमी होऊन तीन टक्के जीएसटीसह २,९३,५५० रुपयांपर्यंत घसरले.

दरवाढ थांबण्याचे कारण?

सुवर्ण व्यवसायातील तज्ज्ञांच्या मते, पश्चिम आशियातील वाढत्या भू-राजकीय तणावाच्या पार्श्वभूमीवरही आंतरराष्ट्रीय बाजारात सोने आणि चांदीच्या किमतींवर दबाव वाढताना दिसत आहे. सामान्यतः अशा तणावाच्या काळात गुंतवणूकदार सुरक्षित गुंतवणुकीकडे वळतात. आणि त्यामुळे सोन्या-चांदीच्या किमती वाढतात. मात्र, सध्या परिस्थिती काहीशी वेगळी आहे. मजबूत होत असलेला अमेरिकन डॉलर आणि अमेरिकन ट्रेझरी बाँडवरील वाढते उत्पन्न यामुळे मौल्यवान धातूंवरील आकर्षण कमी होत आहे. परिणामी, सोन्याच्या किमतींनी सलग तिसऱ्या दिवशी घसरण अनुभवली आहे, दुसरीकडे चांदीच्या किमतींमध्ये देखील घसरण सुरूच आहे. भू-राजकीय तणाव असूनही सध्या जागतिक बाजारात डॉलरची ताकद, वाढते ट्रेझरी उत्पन्न आणि गुंतवणूकदारांचा बदललेला कल यामुळे सोने आणि चांदीच्या किमतींमध्ये अल्पकालीन घसरण दिसून येत आहे.

यापुढे दर वाढतील की घटतील?

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणावपूर्ण परिस्थितीमुळे पश्चिम आशियात युद्धाचे ढग दाटून आले असले, तरी देशांतर्गत बाजारपेठेत सोने आणि चांदीच्या किमतीत झालेल्या घसरणीमुळे गुंतवणूकदारांसह सर्वसामान्य ग्राहकांनी काहीसा दिलासा व्यक्त केला आहे. तज्ज्ञांच्या मते ही घसरण दीर्घकालीन असेलच असे नाही. पश्चिम आशियातील संघर्ष आणखी तीव्र झाला, अमेरिका-इराण तणाव वाढला किंवा जागतिक अर्थव्यवस्थेत अनिश्चितता निर्माण झाली, तर गुंतवणूकदार पुन्हा एकदा सुरक्षित गुंतवणुकीच्या पर्यायांकडे वळू शकतात. अशा वेळी सोन्याची मागणी वाढून त्याचा थेट परिणाम किमतींवर होऊ शकतो.

याशिवाय जागतिक स्तरावर महागाईचा दबाव, मध्यवर्ती बँकांचे व्याजदर धोरण, ऊर्जा किमतीतील चढउतार आणि भू-राजकीय घडामोडी हे सर्व घटक सोन्याच्या किमतींवर प्रभाव टाकतील. जर या घटकांमुळे जागतिक बाजारात अस्थिरता वाढली, तर सोने पुन्हा एकदा गुंतवणूकदारांसाठी सुरक्षित आश्रयस्थान म्हणून समोर येऊ शकते. त्यामुळे सध्याच्या दर घसरणीमुळे ग्राहकांना तात्पुरता दिलासा मिळत असला, तरी भविष्यातील परिस्थिती लक्षात घेता सोन्याच्या किमती पुन्हा एकदा मोठी उंची गाठू शकतात. त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी जागतिक घडामोडींवर लक्ष ठेवून सावधपणे निर्णय घेणे आवश्यक आहे.
patil.jitendra@expressindia.com