Itching In Belly Button At Night Scabies Symptoms And Causes: बेंबीला अधूनमधून खाज येणे ही सामान्य बाब असू शकते. घाम, त्वचेवर साचलेली घाण, साबणाचे अवशेष किंवा कपड्यांचे घर्षण यामुळेही हा त्रास जाणवू शकतो. मात्र खाज प्रामुख्याने रात्री वाढत असेल, वारंवार होत असेल किंवा तिच्यासोबत लालसरपणा, पुरळ, दुर्गंधी, ओलसरपणा अथवा स्त्राव दिसत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.
रात्री बेंबीला खाज येणे हे एखाद्या एकाच रोगाचे निश्चित लक्षण नाही. बुरशीजन्य संसर्ग, त्वचेची अॅलर्जी, खरूज, जिवाणूसंसर्ग किंवा बेंबीत घाण साचणे अशा अनेक कारणांमुळे हा त्रास होऊ शकतो. योग्य कारण समजण्यासाठी खाज शरीराच्या इतर कोणत्या भागांत आहे आणि आणखी कोणती लक्षणे दिसतात, हे पाहणे महत्त्वाचे असते.
रात्रीच खाज जास्त का जाणवते?
दिवसभर काम आणि इतर गोष्टींमध्ये लक्ष गुंतलेले असल्यामुळे सौम्य खाज कमी जाणवू शकते. रात्री शरीर शांत झाल्यानंतर त्वचेतील संवेदना अधिक स्पष्ट जाणवतात. उबदार बिछाना, घाम आणि त्वचेतील कोरडेपणा यामुळेही खाज वाढू शकते.
मात्र अत्यंत तीव्र रात्रीची खाज काही विशिष्ट त्वचारोगांत दिसू शकते. त्यात खरूज किंवा स्केबीज हे एक महत्त्वाचे कारण आहे. त्यामुळे बेंबीबरोबरच शरीराच्या इतर ठरावीक भागांमध्ये पुरळ किंवा खाज आहे का, याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.
रात्रीची खाज आणि खरूजचा संबंध
खरूज हा सूक्ष्म परजीवीमुळे होणारा संसर्गजन्य त्वचारोग आहे. हा परजीवी त्वचेच्या वरच्या थरात बोगद्यासारख्या सूक्ष्म रेषा तयार करतो. त्यामुळे तीव्र खाज आणि लहान पुरळ येऊ शकतात. खरूजची खाज विशेषतः रात्री वाढणे हे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य मानले जाते.
Hay आणि Kofoed यांच्या Cutaneous and Genital Infections या Acta Dermato-Venereologicaमधील आढाव्यात त्वचेच्या संसर्गजन्य विकारांची लक्षणे आणि निदानासंबंधी चर्चा करण्यात आली आहे. खरूज झाल्यानंतर रात्री वाढणारी तीव्र खाज हे निदानासाठी महत्त्वाचे लक्षण मानले जाते.
मात्र केवळ बेंबीला रात्री खाज येत असल्यामुळे खरूज झाली आहे, असे ठामपणे म्हणता येत नाही. खरूज असल्यास बेंबीभोवती किंवा कंबरेजवळ खाज येण्यासोबत बोटांच्या मधल्या भागात, मनगटावर, बगलेत, स्तनाखाली, नितंबांवर किंवा गुप्तांगांच्या परिसरात लहान पुरळ दिसू शकतात.
घरातील इतर सदस्यांनाही रात्री खाज येत असेल, तर खरूज असण्याची शक्यता अधिक असू शकते. हा आजार दीर्घकाळ जवळचा शारीरिक संपर्क, कपडे, टॉवेल किंवा बिछाना सामायिक केल्याने पसरू शकतो.
बुरशीजन्य संसर्गही असू शकतो
बेंबी हा शरीराचा खोलगट आणि अनेकदा ओलसर राहणारा भाग आहे. येथे घाम, त्वचेतील तेल, मृत त्वचा आणि धूळ साचू शकते. आंघोळीनंतर बेंबी व्यवस्थित कोरडी केली नाही, तर बुरशी वाढण्यासाठी अनुकूल वातावरण तयार होऊ शकते.
बुरशीजन्य संसर्गामध्ये बेंबीभोवती लालसरपणा, जळजळ, ओलसर त्वचा, पांढरट थर किंवा लहान पुरळ दिसू शकतात. काही व्यक्तींमध्ये दुर्गंधीही जाणवते.
जास्त घाम येणाऱ्या, स्थूलपणा असलेल्या किंवा मधुमेह नियंत्रणात नसलेल्या व्यक्तींमध्ये त्वचेच्या दुमडलेल्या भागांत बुरशीजन्य संसर्ग होण्याचा धोका वाढू शकतो. मात्र फक्त खाजेवरून बुरशीचे निदान करता येत नाही.
साबण किंवा कपड्यांची अॅलर्जी
नवीन साबण, बॉडीवॉश, परफ्यूम, लोशन, कपडे धुण्याची पावडर किंवा धातूच्या बेल्टबकलमुळे त्वचेची अॅलर्जी होऊ शकते. याला संपर्कजन्य त्वचारोग म्हटले जाते.
यामध्ये बेंबीच्या आसपास लाल चट्टे, कोरडेपणा, सूज, लहान फोड किंवा त्वचा सोलल्यासारखी होऊ शकते. पोटाभोवती घट्ट बसणारे सिंथेटिक कपडे घर्षण आणि घाम वाढवून खाज अधिक तीव्र करू शकतात.
नवीन उत्पादन वापरल्यानंतर खाज सुरू झाल्यास ते काही दिवस बंद करावे. मात्र तीव्र पुरळ किंवा सूज असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
जिवाणू संसर्गाची लक्षणे
बेंबी वारंवार खाजवल्याने त्वचेवर सूक्ष्म जखमा होऊ शकतात. या जखमांमधून जिवाणू प्रवेश करून संसर्ग निर्माण करू शकतात. अशा वेळी बेंबी लाल होणे, सूज येणे, स्पर्श केल्यावर दुखणे, पू किंवा पिवळसर स्त्राव येणे आणि दुर्गंधी जाणवणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.
ताप, थंडी वाजणे किंवा लालसरपणा बेंबीच्या आसपास पसरत जाणे ही गंभीर संसर्गाची चिन्हे असू शकतात. अशा परिस्थितीत घरगुती उपाय न करता तातडीने वैद्यकीय मदत घ्यावी.
बेंबीत घाण किंवा गाठ साचणे
काही व्यक्तींची बेंबी खोल असल्यामुळे त्यात मृत त्वचा, तेलकट पदार्थ आणि घाण साचू शकते. कालांतराने त्याची कठीण गाठ तयार होऊ शकते. त्यामुळे खाज, दुर्गंधी, वेदना किंवा संसर्ग होऊ शकतो.
ही गाठ पिन, सुई, नखे किंवा इतर टोकदार वस्तूंनी काढण्याचा प्रयत्न करू नये. त्यामुळे त्वचेला जखम होऊन संसर्गाचा धोका वाढू शकतो. डॉक्टर ती सुरक्षित पद्धतीने काढू शकतात.
घरच्या घरी कोणती काळजी घ्यावी?
बेंबी सौम्य साबण आणि पाण्याने हलक्या हाताने स्वच्छ करावी. आंघोळीनंतर स्वच्छ आणि मऊ कापडाने ती पूर्णपणे कोरडी करावी. बेंबीच्या आत टोकदार वस्तू किंवा कापसाची काडी खोलवर घालू नये.
घाम आल्यास कपडे बदलावेत आणि सैल, सुती कपडे वापरावेत. डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय अँटीफंगल, अँटिबायोटिक किंवा स्टेरॉइडयुक्त मिश्रित क्रीम वापरू नये. चुकीच्या क्रीममुळे संसर्गाचे स्वरूप बदलू शकते किंवा तो वाढू शकतो.
खरूज असल्याची शंका असल्यास केवळ बेंबीवर औषध लावून उपयोग होत नाही. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार शरीराच्या आवश्यक भागांवर उपचार करावे लागू शकतात. घरातील जवळच्या संपर्कातील व्यक्तींनाही उपचारांची गरज भासू शकते.
डॉक्टरांकडे कधी जावे?
खाज काही दिवसांनंतरही कमी होत नसेल, वारंवार परत येत असेल किंवा शरीराच्या इतर भागांत पसरत असेल तर त्वचारोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. रात्री तीव्र खाज आणि घरातील इतरांना समान त्रास असल्यास खरूजची तपासणी करून घ्यावी.
बेंबीतून पू, रक्त किंवा वारंवार स्त्राव येणे, दुर्गंधी, वेदना, सूज, ताप किंवा लालसरपणा वाढणे ही त्वरित तपासणीची कारणे आहेत. मधुमेह, कमी झालेली रोगप्रतिकारशक्ती किंवा पोटाच्या शस्त्रक्रियेनंतर व्यक्तींनी विशेष काळजी घ्यावी.
थोडक्यात, रात्री बेंबीला खाज येणे हे बहुधा त्वचेतील ओलावा, बुरशीजन्य संसर्ग किंवा अॅलर्जीशी संबंधित असू शकते. मात्र खाज शरीराच्या इतर भागांतही असेल आणि रात्री तीव्र होत असेल, तर खरूज असण्याची शक्यता तपासणे महत्त्वाचे आहे. केवळ एका लक्षणावरून निदान न करता योग्य तपासणी आणि उपचार घेणे सुरक्षित ठरते.
संदर्भ:
Hay, R. J., & Kofoed, K. Cutaneous and Genital Infections. Acta Dermato-Venereologica.
