Lahore 1947 Movie Controversy Sunny Deol: ‘बटवारा १९४७’ चित्रपटावरून नेमका वाद काय? नाव बदल अन् प्रदर्शनाच्या दाव्यांमागील सत्य काय?

सनी देओल आणि प्रीती झिंटा यांचा बटवारा १९४७ हा चित्रपट लवकरच प्रदर्शित होणार आहे. या आगामी चित्रपटाबाबत सोशल मीडियावर सध्या अनेक परस्परविरोधी दावे करण्यात येत आहेत. चित्रपटाचे नाव ‘लाहोर 1947’ऐवजी ‘बटवारा 1947’ करण्यात आले, केंद्रीय चित्रपट प्रमाणन मंडळाने म्हणजेच CBFC ने त्याला एकही कट न देता मंजुरी दिली आणि चित्रपट १४ ऑगस्ट रोजी प्रदर्शित होणार आहे, असे म्हटले जाते. मात्र या दाव्यांना चित्रपटाच्या निर्मात्यांकडून किंवा CBFC कडून स्पष्ट अधिकृत दुजोरा मिळालेला दिसत नाही. त्यामुळे चित्रपटाभोवती निर्माण झालेला तथाकथित ‘वाद’ हा प्रत्यक्ष अधिकृत वादापेक्षा चित्रपटाचे नाव, त्याची फाळणीवर आधारित कथा याभोवती रेंगाळताना दिसतो.

या चित्रपटाची अधिकृत घोषणा आमिर खान प्रॉडक्शन्सने ‘लाहोर 1947’ या नावाने केली होती. निर्मिती संस्थेने केलेल्या घोषणेनुसार, चित्रपटाची निर्मिती आमिर खान प्रॉडक्शन्सकडून करण्यात येत असून राजकुमार संतोषी हे त्याचे दिग्दर्शक आहेत. सनी देओल चित्रपटात मुख्य भूमिका साकारत आहे. आमिर खान, राजकुमार संतोषी आणि सनी देओल हे प्रथमच या प्रकल्पासाठी एकत्र आल्यामुळे घोषणेपासूनच चित्रपटाविषयी मोठी उत्सुकता निर्माण झाली.

चित्रपटामध्ये प्रीती झिंटाही महत्त्वाची भूमिका साकारत आहे. प्रीतीने चित्रपटाच्या चित्रीकरणाशी संबंधित छायाचित्रे आणि माहिती आपल्या अधिकृत सोशल मीडिया खात्यावर प्रसिद्ध केली होती. सनी देओल आणि प्रीती झिंटाची जोडी यापूर्वी ‘द हीरो: लव्ह स्टोरी ऑफ अ स्पाय’, ‘फर्ज’ आणि ‘भैयाजी सुपरहिट’ यांसारख्या चित्रपटांत दिसली आहे. या चित्रपटाद्वारे प्रीती झिंटा काही वर्षांच्या अंतरानंतर हिंदी चित्रपटात पुनरागमन करत आहे. शबाना आझमी यांचीही चित्रपटात प्रमुख भूमिका आहे.

‘लाहोर 1947’ची कथा भारताच्या फाळणीच्या पार्श्वभूमीवर आधारित असल्याचे दिग्दर्शक राजकुमार संतोषी यांनी सांगितले आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, कथेत फाळणीनंतर लाहोरमध्ये पोहोचलेल्या एका स्थलांतरित मुस्लिम कुटुंबाचा आणि आपले पिढीजात घर सोडण्यास नकार देणाऱ्या एका वृद्ध हिंदू महिलेचा संघर्ष दाखवला आहे. चित्रपटाची कथा फाळणीनंतर पाकिस्तानातील लाहोरमध्ये दाखल झालेल्या एका मोहाजिर मुस्लिम कुटुंबाभोवती फिरते. भारतातून स्थलांतरित झालेले हे कुटुंब लाहोरमधील एका रिकाम्या हिंदू घरात राहू लागते. मात्र ते घर पूर्णपणे रिकामे नसते. त्या घरात एक वृद्ध हिंदू महिला अजूनही राहत असते. परिस्थिती कितीही प्रतिकूल असली, तरी आपल्या पिढीजात घराचा त्याग करण्यास ती ठामपणे नकार देते. घरावर अधिकार सांगणारे नवे कुटुंब आणि घराशी भावनिक नाळ जोडलेली वृद्ध महिला यांच्यातील संघर्षातून चित्रपटाची कथा पुढे सरकते.

सनी देओल मोहाजिर कुटुंबाच्या प्रमुखाची भूमिका साकारत असल्याचे सांगितले जाते, तर शबाना आझमी पाकिस्तानात अडकलेल्या हिंदू वृद्ध महिलेच्या भूमिकेत आहेत. या दोन पात्रांमधील नाते चित्रपटाचा भावनिक केंद्रबिंदू ठरू शकते. प्रारंभी घराच्या मालकीवरून निर्माण झालेला तणाव हळूहळू संवाद, सहजीवन आणि परस्पर समजुतीत बदलतो. धर्म, राष्ट्र आणि राजकीय सीमा माणसांना वेगळे करत असल्या, तरी दुःख, आपुलकी आणि घराची ओढ या भावना सर्वांसाठी समान असतात, हा संदेश कथेतून अधोरेखित होतो.

हे कथानक असगर वजाहत यांच्या प्रसिद्ध ‘जिस लाहौर नई देख्या ओ जम्याई नई’ या नाटकाशी साधर्म्य साधते. मात्र चित्रपटाचे अधिकृत कथासार, पात्रांची नावे आणि संपूर्ण कथानक निर्मात्यांनी अद्याप तपशीलवार स्वरूपात प्रसिद्ध केलेले नाही. या नाटकात फाळणीचे राजकारण केवळ मोठ्या ऐतिहासिक घटनांच्या स्वरूपात न मांडता, एका घरातील मानवी संघर्षातून उलगडले जाते. घर हे येथे केवळ चार भिंतींचे बांधकाम नसून स्मृती, संस्कृती, कुटुंब आणि ओळखीचे प्रतीक बनते. नव्या देशाच्या निर्मितीसोबत लाखो लोकांना आपल्या मुळांपासून वेगळे व्हावे लागले, याची जाणीव हे कथानक करून देते.

चित्रपटावरील कथित वाद मुख्यतः तीन कारणांनी निर्माण झाल्याचे दिसते. पहिले कारण म्हणजे ‘लाहोर 1947’ हे नाव. भारत-पाकिस्तान फाळणीशी संबंधित नाव असल्याने सोशल मीडियावर त्यावर राजकीय आणि धार्मिक प्रतिक्रिया उमटू शकतात. दुसरे कारण म्हणजे चित्रपटाचे नाव बदलून ‘बटवारा 1947’ करण्यात आल्याचा दावा. तिसरे कारण म्हणजे CBFC प्रमाणपत्र आणि प्रदर्शनतारखेबाबत प्रसारित होत असलेली माहिती.

या चित्रपटाचे संगीत ए. आर. रहमान यांनी तयार केल्याचे राजकुमार संतोषी आणि चित्रपटाशी संबंधित वृत्तांमधून समोर आले आहे, तर गीतलेखन जावेद अख्तर यांनी केले आहे. चित्रपटाच्या नव्या पोस्टरमध्ये भगवान श्रीकृष्णाची मूर्ती, समोर तेवणारा दिवा आणि पार्श्वभूमीवर फाळणीचे अशांत दृश्य दाखवण्यात आले आहे. “जगाने बाजू निवडल्या तेव्हा त्याने धर्म निवडला,” ही चित्रपटाच्या प्रचारातील ओळही लक्षवेधी आहे. येथे ‘धर्म’चा अर्थ केवळ धार्मिक ओळख म्हणून न घेता कर्तव्य, न्याय, करुणा आणि मानवता असा घेतला जाऊ शकतो. फाळणीच्या काळात लोकांना हिंदू, मुस्लिम किंवा शीख अशा गटांमध्ये विभागण्यात आले; परंतु चित्रपट माणुसकी हाच सर्वोच्च धर्म असल्याचा संदेश देण्याचा प्रयत्न करताना दिसतो.

राजकुमार संतोषी यांनी यापूर्वीही सामाजिक आणि राष्ट्रीय विषयांवरील प्रभावी चित्रपट दिग्दर्शित केले आहेत. त्यांच्या चित्रपटांमध्ये भावना, संघर्षपूर्ण संवाद आणि नाट्यमय प्रसंगांना विशेष स्थान असते. सनी देओलची आक्रमक, देशभक्तिपर प्रतिमा आणि संतोषी यांची दिग्दर्शनशैली यांचा मिलाफ प्रेक्षकांसाठी परिचित आहे. ‘बटवारा 1947’मध्ये या दोहोंचा संगम प्रेक्षकांना पाहायला मिळणार आहे.